શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.4.19

નારદ ઉવાચ ॥
ગણેશસ્ય શ્રુતા તાત સમ્યગ્જનિરનુત્તમા॥
ચરિત્રમપિ દિવ્યં વૈ સુપરાક્રમભૂષિતમ્

તતઃ કિમભવત્તાત તત્ત્વં વદ સુરેશ્વરઃ ॥
શિવાશિવયશસ્સ્ફીતં મહાનન્દપ્રદાયકમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥ સાધુ પૃષ્ટં મુનિશ્રેષ્ઠ ભવતા કરુણાત્મના ॥
શ્રૂયતાં દત્તકર્ણં હિ વક્ષ્યેઽહં ઋષિસત્તમ

શિવા શિવશ્ચ વિપ્રેન્દ્ર દ્વયોશ્ચ સુતયોઃ પરમ્ ॥
દર્શંદર્શં ચ તલ્લીલાં મહત્પ્રેમ સમાવહત્

પિત્રોર્લાલયતોસ્તત્ર સુખં ચાતિ વ્યવર્દ્ધત ॥
સદા પ્રીત્યા મુદા ચાતિખેલનં ચક્રતુસ્સુતૌ

તાવેવ તનયૌ તત્ર માતા પિત્રોર્મુનીશ્વર ॥
મહાભક્ત્યા યદા યુક્તૌ પરિચર્યાં પ્રચક્રતુઃ

ષણ્મુખે ચ ગણેશે ચ પિત્રોસ્તદધિકં સદા ॥
સ્નેહો વ્યવર્દ્ધત મહાઞ્ચ્છુક્લપક્ષે યથા શશી

કદાચિત્તૌ સ્થિતૌ તત્ર રહસિ પ્રેમસંયુતૌ ॥
શિવા શિવશ્ચ દેવર્ષે સુવિચારપરાયણૌ

શિવા શિવાવૂચતુઃ ॥
વિવાહયોગ્યૌ સંજાતૌ સુતાવિતિ ચ તાવુભૌ ॥
વિવાહશ્ચ કથં કાર્યઃ પુત્રયોરુભયોઃ શુભમ્

ષણ્મુખશ્ચ પ્રિયતમો ગણેશશ્ચ તથૈવ ચ॥
ઇતિ ચિંતાસમુદ્વિગ્નૌ લીલાનન્દૌ બભૂવતુઃ

સ્વપિત્રોર્મતમાજ્ઞાય તૌ સુતાવપિ સંસ્પૃહૌ ॥
તદિચ્છયા વિવાહાર્થં બભૂવતુરથો મુને

અહં ચ પરિણેષ્યામિ હ્યહં ચૈવ પુનઃ પુનઃ ॥
પરસ્પરં ચ નિત્યં વૈ વિવાદે તત્પરાવુભૌ

શ્રુત્વા તદ્વચનં તૌ ચ દંપતી જગતાં પ્રભૂ ॥
લૌકિકાચારમાશ્રિત્ય વિસ્મયં પરમં ગતૌ

કિં કર્તવ્યં કથં કાર્યો વિવાહવિધિરેતયોઃ ॥
ઇતિ નિશ્ચિત્ય તાભ્યાં વૈ યુક્તિશ્ચ રચિતાદ્ભુતા

કદાચિત્સમયે સ્થિત્વા સમાહૂય સ્વપુત્રકૌ ॥
કથયામાસતુસ્તત્ર પુત્રયોઃ પિતરૌ તદા

શિવાશિવાવૂચતુઃ ॥
અસ્માકં નિયમઃ પૂર્વં કૃતશ્ચ સુખદો હિ વામ્ ॥
શ્રૂયતાં સુસુતૌ પ્રીત્યા કથયાવો યથાર્થકમ્

સમૌ દ્વાવપિ સત્પુત્રૌ વિશેષો નાત્ર લભ્યતે ॥
તસ્માત્પણઃ કૃતશ્શંદઃ પુત્રયોરુભયોરપિ

યશ્ચૈવ પૃથિવીં સર્વાં ક્રાંત્વા પૂર્વમુપાવ્રજેત્ ॥
તસ્યૈવ પ્રથમં કાર્યો વિવાહશ્શુભલક્ષણઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
તયોરેવં વચઃ શ્રુત્વા શરજન્મા મહાબલઃ ॥
જગામ મન્દિરાત્તૂર્ણં પૃથિવીક્રમણાય વૈ

ગણનાથશ્ચ તત્રૈવ સંસ્થિતો બુદ્ધિસત્તમઃ ॥
સુબુદ્ધ્યા સંવિચારર્યેતિ ચિત્ત એવ પુનઃ પુનઃ

કિં કર્તવ્યં ક્વ ગંતવ્યં લંઘિતું નૈવ શક્યતે ॥
ક્રોશમાત્રં ગતઃ સ્યાદ્વૈ ગમ્યતે ન મયા પુનઃ

કિં પુનઃ પૃવિવીમેતાં ક્રાંત્વા ચોપાર્જિતં સુખમ્ ॥
વિચાર્યેતિ ગણેશસ્તુ યચ્ચકાર શૃણુષ્વ તત્

સ્નાનં કૃત્વા યથાન્યાયં સમાગત્ય સ્વયં ગૃહમ્ ॥
ઉવાચ પિતરં તત્ર માતરં પુનરેવ સઃ

ગણેશ ઉવાચ ॥
આસને સ્થાપિતે હ્યત્ર પૂજાર્થં ભવતોરિહ ॥
ભવંતૌ સંસ્થિતૌ તાતૌ પૂર્ય્યતાં મે મનોરથઃ

॥
બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય પાર્વતીપરમેશ્વરૌ ॥
અસ્થાતામાસને તત્ર તત્પૂજાગ્રહણાય વૈ

તેનાથ પૂજિતૌ તૌ ચ પ્રક્રાન્તૌ ચ પુનઃ પુનઃ ॥
એવં ચ કૃતવાન્ સપ્ત પ્રણામાસ્તુ તથૈવ સઃ

બદ્ધાંજલિરથોવાચ ગણેશો બુદ્ધિસાગરઃ ॥
સ્તુત્વા બહુ તિથસ્તાત પિતરૌ પ્રેમવિહ્વલૌ

ગણેશ ઉવાચ ॥
ભો માતર્ભો પિતસ્ત્વં ચ શૃણુ મે પરમં વચઃ ॥
શીઘ્રં ચૈવાત્ર કર્તવ્યો વિવાહશ્શોભનો મમ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યેવં વચનં શ્રુત્વા ગણેશસ્ય મહાત્મનઃ ॥
મહાબુદ્ધિનિધિં તં તૌ પિતરાવૂચતુસ્તદા

શિવા શિવાવૂચતુઃ ॥
પ્રક્રામેત ભવાન્સમ્યક્પૃથિવીં ચ સકાનનામ્ ॥
કુમારો ગતવાંસ્તત્ર ત્વં ગચ્છ પુર આવ્રજ

બ્રહ્મોવાચ॥
ઇત્યેવં વચનં શ્રુત્વા પિત્રોર્ગણપતિ દ્રુતમ્ ॥
ઉવાચ નિયતસ્તત્ર વચનં ક્રોધસંયુતઃ

ગણેશ ઉવાચ ॥
ભો માતર્ભો પિતર્ધર્મરૂપૌ પ્રાજ્ઞૌ યુવાં મતૌ ॥
ધર્મતઃ શ્રૂયતાં સમ્યક્ વચનં મમ સત્તમૌ

મયા તુ પૃથિવી ક્રાંતા સપ્તવારં પુનઃ પુનઃ ॥
એવં કથં બ્રુવાતે વૈ પુનશ્ચ પિતરાવિહ

બ્રહ્મોવાચ ॥
તદ્વચસ્તુ તદા શ્રુત્વા લૌકિકીં ગતિમાશ્રિતૌ ॥
મહાલીલાકરૌ તત્ર પિતરાવૂચતુશ્ચ તમ્ ॥ ૩૪
પિતરાવૂચતુઃ ॥
કદા ક્રાંતા ત્વયા પુત્ર પૃથિવી સુમહત્તરા ॥
સપ્તદ્વીપા સમુદ્રાંતા મહદ્ભિર્ગહનૈયુતા

બ્રહ્મોવાચ ॥
તયોરેવં વચઃ શ્રુત્વા શિવાશંકરયોર્મુને ॥
મહાબુદ્ધિનિધિઃ પુત્રો ગણેશો વાક્યમબ્રવીત્

ગણેશ ઉવાચ ॥
ભવતોઃ પૂજનં કૃત્વા શિવાશંકરયોરહમ્ ॥
સ્વબુદ્ધ્યા હિ સમુદ્રાન્તપૃધ્વીકૃતપરિક્રમઃ

ઇત્યેવં વચનં દેવે શાસ્ત્રે વા ધર્મસઞ્ચયે॥
વર્ત્તતે કિં ચ તત્તથ્યં નહિ કિં તથ્યમેવ વા

પિત્રોશ્ચ પૂજનં કૃત્વા પ્રક્રાંતિં ચ કરોતિ યઃ ॥
તસ્ય વૈ પૃથિવીજન્યફલં ભવતિ નિશ્ચિતમ્

અપહાય ગૃહે યો વૈ પિતરૌ તીર્થમાવ્રજેત્ ॥
તસ્ય પાપં તથા પ્રોક્તં હનને ચ તયોર્યથા

પુત્રસ્ય ચ મહત્તીર્થં પિત્રોશ્ચરણપંકજમ્॥
અન્યતીર્થં તુ દૂરે વૈ ગત્વા સમ્પ્રાપ્યતે પુનઃ

ઇદં સંનિહિતં તીર્થં સુલભં ધર્મસાધનમ્ ॥
પુત્રસ્ય ચ સ્ત્રિયાશ્ચૈવ તીર્થં ગેહે સુશોભનમ્

ઇતિ શાસ્ત્રાણિ વેદાશ્ચ ભાષન્તે યન્નિરંતરમ્ ॥
ભવદ્ભ્યાં તત્પ્રકર્ત્તવ્યમસત્યં પુનરેવ ચ

ભવદીયં ત્વિદં રૂપમસત્યં ચ ભવેદિહ ॥
તદા વેદોપ્યસત્યો વૈ ભવેદિતિ ન સંશયઃ

શીઘ્રં ચ ભવિતવ્યો મે વિવાહઃ ક્રિયતાં શુભઃ ॥
અથ વા વેદશાસ્ત્રઞ્ચ ન્યલીકં કથ્યતામિતિ

દ્વયોઃ શ્રેષ્ઠતમં મધ્યે યત્સ્યાત્સમ્યગ્વિચાર્ય તત્॥
કર્તવ્યં ચ પ્રયત્નેન પિતરૌ ધર્મરૂપિણૌ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા પાર્વતીપુત્રસ્સ ગણેશઃ પ્રકૃષ્ટધીઃ ॥
વિરરામ મહાજ્ઞાની તદા બુદ્ધિમતાં વરઃ

તૌ દંપતી ચ વિશ્વેશૌ ષાર્વતીશંકરૌ તદા ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય વિસ્મયં પરમં ગતા

તતઃ શિવા શિવશ્ચૈવ પુત્રં બુદ્ધિવિચક્ષણમ્ ॥
સુપ્રશસ્યોચતુઃ પ્રીત્યા તૌ યથાર્થપ્રભાષિણમ્

શિવાશિવાવૂચતુઃ॥
પુત્ર તે વિમલા બુદ્ધિસ્સમુત્પન્ના મહાત્મનઃ॥
ત્વયોક્તં યદ્વચશ્ચૈવ તતશ્ચૈવ ચ નાન્યથા

સમુત્પન્ને ચ દુઃખે ચ યસ્ય બુદ્ધિર્વિશિષ્યતે ॥
તસ્ય દુખં વિનશ્યેત સૂર્યે દૃષ્ટે યથા તમઃ

બુદ્ધિર્યસ્ય બલં તસ્ય નિર્બુદ્ધેસ્તુ કુતો બલમ્ ॥
કૂપે સિંહો મદોન્મત્તશ્શશકેન નિપાતિતઃ

વેદશાસ્ત્રપુરાણેષુ બાલકસ્ય યથોદિતમ્ ॥
ત્વયા કૃતં તુ તત્સર્વં ધર્મસ્ય પરિપાલનમ્

સમ્યક્કૃતં ત્વયા યચ્ચ તત્કેનાપિ ભવેદિહ॥
આવાભ્યાં માનિતં તચ્ચ નાન્યથા ક્રિયતેઽધુના

બ્રહ્મોવાચ॥
ઇત્યુક્ત્વા તૌ સમાશ્વાસ્ય ગણેશં બુદ્ધિસાગરમ્॥
વિવાહકરણે ચાસ્ય મતિં ચક્રતુરુત્તમામ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં ચતુર્થે કુમારખણ્ડે ગણેશવિવાહોપક્રમોનામૈકોનવિંશોધ્યાયઃ