શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.4.17

નારદ ઉવાચ ॥
બ્રહ્મન્ વદ મહાપ્રાજ્ઞ તદ્વૃત્તાન્તેખિલે શ્રુતે ॥
કિમકાર્ષીન્મહાદેવી શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
શ્રૂયતાં મુનિશાર્દૂલ કથયામ્યદ્ય તદ્ધ્રુવમ્ ॥
ચરિતં જગદંબાયા યજ્જાતં તદનંતરમ્

મૃદંગાન્પટહાંશ્ચૈવ ગણાશ્ચાવાદયંસ્તથા ॥
મહોત્સવં તદા ચક્રુર્હતે તસ્મિન્ગણાધિપે

શિવોપિ તચ્છિરશ્છિત્વા યાવદ્દુઃખમુપાદદે ॥
તાવચ્ચ ગિરિજા દેવી ચુક્રોધાતિ મુનીશ્વર

કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ હાહાદુઃખમુપાગતમ્ ॥
કથં દુઃખં વિનશ્યેતાસ્યાઽતિદુખં મમાધુના

મત્સુતો નાશિતશ્ચાદ્ય દેવેસ્સર્વૈર્ગણૈસ્તથા ॥
સર્વાંસ્તાન્નાશયિષ્યામિ પ્રલયં વા કરોમ્યહમ્

ઇત્યેવં દુઃખિતા સા ચ શક્તીશ્શતસહસ્રશઃ ॥
નિર્મમે તત્ક્ષણં ક્રુદ્ધા સર્વલોકમહેશ્વરી

નિર્મિતાસ્તા નમસ્કૃત્ય જગદંબાં શિવાં તદા ॥
જાજ્વલ્યમાના હ્યવદન્માતરાદિશ્યતામિતિ

તચ્છુત્વા શંભુશક્તિસ્સા પ્રકૃતિઃ ક્રોધતત્પરા ॥
પ્રત્યુવાચ તુ તાસ્સર્વા મહામાયા મુનીશ્વર

દેવ્યુવાચ ॥
હે શક્તયોઽધુના દેવ્યો યુષ્માભિર્મન્નિદેશતઃ ॥
પ્રલયશ્ચાત્ર કર્ત્તવ્યો નાત્ર કાર્યા વિચારણા

દેવાંશ્ચૈવ ઋષીંશ્ચૈવ યક્ષરાક્ષસકાંસ્તથા ॥
અસ્મદીયાન્પરાંશ્ચૈવ સખ્યો ભક્ષત વૈ હઠાત્

બ્રહ્મોવાચ ॥
તદાજ્ઞપ્તાશ્ચ તાસ્સર્વાશ્શક્તયઃ ક્રોધતત્પરાઃ ॥
દેવાદીનાં ચ સર્વેષાં સંહારં કર્તુમુદ્યતાઃ

યથા ચ તૃણસંહારમનલઃ કુરુતે તથા ॥
એવં તાશ્શક્તયસ્સર્વાસ્સંહારં કર્તુમુદ્યતાઃ

ગણપો વાથ વિષ્ણુર્વા બ્રહ્મા વા શંકરસ્તથા ॥
ઇન્દ્રો વા યક્ષરાજો વા સ્કંદો વા સૂર્ય એવ વા

સર્વેષાં ચૈવ સંહારં કુર્વંતિ સ્મ નિરંતરમ્ ॥
યત્રયત્ર તુ દૃશ્યેત તત્રતત્રાપિ શક્તયઃ

કરાલી કુબ્જકા ખંજા લંબશીર્ષા હ્યનેકશઃ ॥
હસ્તે ધૃત્વા તુ દેવાંશ્ચ મુખે ચૈવાક્ષિપંસ્તદા

તં સંહારં તદા દૃષ્ટ્વા હરો બ્રહ્મા તથા હરિઃ ॥
ઇન્દ્રાદયોઽખિલાઃ દેવા ગણાશ્ચ ઋષયસ્તથા

કિં કરિષ્યતિ સા દેવી સંહારં વાપ્યકાલતઃ ॥
ઇતિ સંશયમાપન્ના જીવનાશા હતાઽભવત્

સર્વે ચ મિલિતાશ્ચેમે કિ કર્ત્તવ્યં વિચિંત્યતામ્ ॥
એવં વિચારયન્તસ્તે તૂર્ણમૂચુઃ પરસ્પરમ્

યદા ચ ગિરિજા દેવી પ્રસન્ના હિ ભવેદિહ ॥
તદા ચૈવ ભવેત્સ્વાસ્થ્યં નાન્યથા કોટિયત્નતઃ

શિવોપિ દુઃખમાપન્નો લૌકિકીં ગતિમાશ્રિતઃ ॥
મોહયન્સકલાંસ્તત્ર નાનાલીલાવિશારદઃ

સર્વેષાં ચૈવ દેવાનાં કટિર્ભગ્ના યદા તદા ॥
શિવા ક્રોધમયી સાક્ષાદ્ગંતું ન પુર ઉત્સહેત્ ।

સ્વીયો વા પરકીયો વા દેવો વા દાનવોપિ વા ॥
ગણો વાપિ ચ દિક્પાલો યક્ષો વા કિન્નરો મુનિઃ

વિષ્ણુર્વાપિ તથા બ્રહ્મા શંકરશ્ચ તથા પ્રભુઃ ॥
ન કશ્ચિદ્ગિરિજાગ્રે ચ સ્થાતું શક્તોઽભવન્મુને

જાજ્વલ્યમાનં તત્તેજસ્સર્વતોદાહિ તેઽખિલાઃ ॥
દૃષ્ટ્વા ભીતતરા આસન્ સર્વે દૂરતરં સ્થિતાઃ

એતસ્મિન્સમયે તત્ર નારદો દિવ્યદર્શનઃ ॥
આગતસ્ત્વં મુને દેવગણાનાં સુખહેતવે

બ્રહ્માણં માં ભવં વિષ્ણું શંકરં ચ પ્રણમ્ય સાઃ ॥
સમાગત્ય મિલિત્વોચે વિચાર્ય કાર્યમેવ વા

સર્વે સંમંત્રયાં ચક્રુસ્ત્વયા દેવા મહાત્મના ॥
દુઃખશાંતિઃ કથં સ્યાદ્વૈ સમૂચુસ્તત એવ તે

યાવચ્ચ ગિરિજા દેવી કૃપાં નૈવ કરિષ્યતિ॥
તાવન્નૈવ સુખં સ્યાદ્વૈ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ઋષયો હિ ત્વદાદ્યાશ્ચ ગતાસ્તે વૈ શિવાન્તિકમ્॥
સર્વે પ્રસાદયામાસુઃ ક્રોધશાન્ત્યૈ તદા શિવામ્

પુનઃ પુનઃ પ્રણેમુશ્ચ સ્તુત્વા સ્તોત્રૈરનેકશઃ ॥
સર્વે પ્રસાદયન્પ્રીત્યા પ્રોચુર્દેવગણાજ્ઞયા

સુરર્ષય ઊચુઃ ॥
જગદમ્બ નમસ્તુભ્યં શિવાયૈ તે નમોસ્તુ તે ॥
ચંડિકાયૈ નમસ્તુભ્યં કલ્યાણ્યૈ તે નમોસ્તુ તે

આદિશક્તિસ્ત્વમેવાંબ સર્વસૃષ્ટિકરી સદા॥
ત્વમેવ પાલિની શક્તિસ્ત્વમેવ પ્રલયંકરી

પ્રસન્ના ભવ દેવેશિ શાંતિં કુરુ નમોસ્તુ તે॥
સર્વં હિ વિકલં દેવિ ત્રિજગત્તવ કોપતઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
એવં સ્તુતા પરા દેવી ઋષિભિશ્ચ ત્વદાદિભિઃ ॥
ક્રુદ્ધદૃષ્ટ્યા તદા તાશ્ચ કિંચિન્નોવાચ સા શિવા

તદા ચ ઋષયસ્સર્વે નત્વા તચ્ચરણાંબુજમ્ ॥
પુનરૂચુશ્શિવાં ભક્ત્યા કૃતાંજલિપુટાશ્શનૈઃ

ઋષય ઊચુઃ ॥ ક્ષમ્યતાં દેવિ સંહારો જાય તેઽધુના ॥
તવ સ્વામી સ્થિતશ્ચાત્ર પશ્ય પશ્ય તમંબિકે

વયં કે ચ ઇમે દેવા વિષ્ણુબ્રહ્માદયસ્તથા ॥
પ્રજાશ્ચ ભવદીયાશ્ચ કૃતાંજલિપુટાઃ સ્થિતાઃ

ક્ષંતવ્યશ્ચાપરાધો વૈ સર્વેષાં પરમેશ્વરિ ॥
સર્વે હિ વિકલાશ્ચાદ્ય શાંતિં તેષાં શિવે કુરુ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ઋષયસ્સર્વે સુદીનતરમાકુલાઃ ॥
સંતસ્થિરે ચંડિકાગ્રે કૃતાંજલિપુટાસ્તદા

એવં શ્રુત્વા વચસ્તેષાં પ્રસન્ના ચંડિકાઽભવત્ ॥
પ્રત્યુવાચ ઋષીંસ્તાન્વૈ કરુણાવિષ્ટમાનસા

દેવ્યુવાચ ॥
મત્પુત્રો યદિ જીવેત તદા સંહરણં નહિ ॥
યથા હિ ભવતાં મધ્યે પૂજ્યોઽયં ચ ભવિષ્યતિ

સર્વાધ્યક્ષો ભવેદદ્ય યૂયં કુરુત તદ્યદિ ॥
તદા શાંતિર્ભવેલ્લોકે નાન્યથા સુખમાપ્સ્યથ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્તાસ્તે તદા સર્વે ઋષયો યુષ્મદાદયઃ ॥
તેભ્યો દેવેભ્ય આગત્ય સર્વં વૃત્તં ન્યવેદયન્

તે ચ સર્વે તથા શ્રુત્વા શંકરાય ન્યવેદયન્ ॥
નત્વા પ્રાંજલયો દીનાઃ શક્રપ્રભૃતયસ્સુરાઃ

પ્રોવાચેતિ સુરાઞ્છ્રુત્વા શિવશ્ચાપિ તથા પુનઃ ॥
કર્ત્તવ્યં ચ તથા સર્વલોકસ્વાસ્થ્યં ભવેદિહ

ઉત્તરસ્યાં પુનર્યાત પ્રથમં યો મિલેદિહ॥
તચ્છિરશ્ચ સમાહૃત્ય યોજનીયં કલેવરે ॥

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
તતસ્તૈસ્તત્કૃતં સર્વં શિવાજ્ઞાપ્રતિપાલકૈઃ ॥
કલેવરં સમાનીય પ્રક્ષાલ્ય વિધિવચ્ચ તત્

પૂજયિત્વા પુનસ્તે વૈ ગતાશ્ચોદઙ્મુખાસ્તદા ॥
પ્રથમં મિલિતસ્તત્ર હસ્તી ચાપ્યેકદંતકઃ

તચ્છિરશ્ચ તદા નીત્વા તત્ર તેઽયોજયન્ ધ્રુવમ્ ॥
સંયોજ્ય દેવતાસ્સર્વાઃ શિવં વિષ્ણું વિધિં તદા

પ્રણમ્ય વચનં પ્રોચુર્ભવદુક્તં કૃતં ચ નઃ ॥
અનંતરં ચ તત્કાર્યં ભવતાદ્ભવશેષિતમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
તતસ્તે તુ વિરેજુશ્ચ પાર્ષદાશ્ચ સુરાઃ સુખમ્ ॥
અથ તદ્વચનં શ્રુત્વા શિવોક્તં પર્યપાલયન્

ઊચુસ્તે ચ તદા તત્ર બ્રહ્મવિષ્ણુસુરાસ્તથા ॥
પ્રણમ્યેશં શિવં દેવં સ્વપ્રભું ગુણવર્જિતમ્

યસ્માત્ત્વત્તેજસસ્સર્વે વયં જાતા મહાત્મનઃ ॥
ત્વત્તેજસ્તત્સમાયાતુ વેદમંત્રાભિયોગતઃ

ઇત્યેવમભિમંત્રેણ મંત્રિતં જલમુત્તમમ્॥
સ્મૃત્વા શિવં સમેતાસ્તે ચિક્ષિપુસ્તત્કલેવરે

તજ્જલસ્પર્શમાત્રેણ ચિદ્યુતો જીવિતો દ્રુતમ્ ॥
તદોત્તસ્થૌ સુપ્ત ઇવ સ બાલશ્ચ શિવેચ્છયા

સુભગસ્સુન્દરતરો ગજવક્ત્રસ્સુરક્તકઃ ॥
પ્રસન્નવદનશ્ચાતિસુપ્રભો લલિતાકૃતિઃ

તં દૃષ્ટ્વા જીવિતં બાલં શિવાપુત્રં મુનીશ્વર॥
સર્વે મુમુદિરે તત્ર સર્વદુઃખં ક્ષયં ગતમ્

દેવ્યૈ સંદર્શયામાસુઃ સર્વે હર્ષસમન્વિતાઃ ॥
જીવિતં તનયં દૃષ્ટ્વા દેવી હૃષ્ટતરાભવત્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં ચતુર્થે કુમારખંડે ગણેશજીવનવર્ણનં નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ