શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.4.15

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્તા વિભુના તેન નિશ્ચયં પરમં ગતાઃ ॥
સન્નદ્ધાસ્તુ તદા તત્ર જગ્મુશ્ચ શિવમન્દિરમ્

ગણેશોઽપિ તથા દૃષ્ટ્વા હ્યાયાતાન્ગણસત્તમાન્ ॥
યુદ્ધાઽઽટોપં વિધાયૈવ સ્થિતાંશ્ચૈવાબ્રવીદિદમ્

ગણેશ ઉવાચ ॥
આયાંતુ ગણપાસ્સર્વે શિવાજ્ઞાપ રિપાલકાઃ ॥
અહમેકશ્ચ બાલશ્ચ શિવાજ્ઞાપરિપાલકઃ

તથાપિ પશ્યતાં દેવી પાર્વતી સૂનુજં બલમ્ ॥
શિવશ્ચ સ્વગણાનાં તુ બલં પશ્યતુ વૈ પુનઃ

બલવદ્બાલયુદ્ધં ચ ભવાનીશિવ પક્ષયોઃ ॥
ભવદ્ભિશ્ચ કૃતં યુદ્ધં પૂર્વં યુદ્ધવિશારદૈઃ

મયા પૂર્વં કૃતં નૈવ બાલોસ્મિ ક્રિયતેઽધુના ॥
તથાપિ ભવતાં લજ્જા ગિરિજાશિવયોરિહ

મમૈવં તુ ભવેન્નૈવ વૈપરીત્યં ભવિષ્યતિ ॥
મમૈવ ભવતાં લજ્જા ગિરિજાશિવયોરિહ

એવં જ્ઞાત્વા ચ કર્ત્તવ્યઃ સમરશ્ચ ગણેશ્વરાઃ ॥
ભવદ્ભિસ્સ્વામિનં દૃષ્ટ્વા મયા ચ માતરં તદા

ક્રિયતે કીદૃશં યુદ્ધં ભવિતવ્યં ભવત્વિતિ ॥
તસ્ય વૈ વારણે કોઽપિ ન સમર્થસ્ત્રિલોકકે

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યેવં ભર્ત્સિતાસ્તે તુ દંડભૂષિતબાહવઃ ॥
વિવિધાન્યાયુધાન્યેવં ધૃત્વા તે ચ સમાયયુઃ

ઘર્ષયન્તસ્તથા દંતાન્ હુંકૃત્ય ચ પુનઃપુનઃ॥
પશ્ય પશ્ય બ્રુવંતશ્ચ ગણાસ્તે સમુપાગતાઃ

નંદી પ્રથમમાગત્ય ધૃત્વા પાદં વ્યકર્ષયત્ ॥
ધાવન્ભૃંગી દ્વિતીયં ચ પાદં ધૃત્વા ગણસ્ય ચ

યાવત્પાદે વિકર્ષન્તૌ તાવદ્ધસ્તેન વૈ ગણઃ ॥
આહત્ય હસ્તયોસ્તાભ્યામુત્ક્ષિપ્તૌ પાદકૌ સ્વયમ્

અથ દેવીસુતો વીરસ્સગૃહ્ય પરિઘં બૃહત્॥
દ્વારસ્થિતો ગણપતિઃ સર્વાનાપોથયત્તદા

કેષાંચિત્પાણયો ભિન્નાઃ કેષાંચિત્પૃષ્ઠ કાનિ ચ ॥
કેષાંચિચ્ચ શિરાંસ્યેવ કેષાંચિન્મસ્તકાનિ ચ

કેષાંચિજાનુની તત્ર કેષાંચિત્સ્કંધકાસ્તથા ॥
સમ્મુખે ચાગતા યે વૈ તે સર્વે હૃદયે હતાઃ

કેચિચ્ચ પતિતાભૂમૌ કેચિચ્ચ વિદિશો ગતાઃ ॥
કેષાંચિચ્ચરણૌ છિન્નૌ કેચિચ્છર્વાન્તિકં ગતાઃ

તેષાં મધ્યે તુ કશ્ચિદ્વૈ સંગ્રામે સમ્મુખો ન હિ ॥
સિંહં દૃષ્ટ્વા યથા યાંતિ મૃગાશ્ચૈવ દિશો દશ

તથા તે ચ ગણાસ્સર્વે ગતાશ્ચૈવ સહસ્રશઃ॥
પરાવૃત્ય તથા સોપિ સુદ્વારિ સમુપસ્થિતઃ

કલ્પાંતકરણે કાલો દૃશ્યતે ચ ભયંકરઃ ॥
યથા તથૈવ દૃષ્ટસ્સ સર્વેષાં પ્રલયંકરઃ

એતસ્મિન્સમયે ચૈવ સરમેશસુરેશ્વરાઃ ॥
પ્રેરિતા નારદેનેહ દેવાસ્સર્વે સમાગમન્

સમબ્રુવંસ્તદા સર્વે શિવ સ્ય હિતકામ્યયા ॥
પુરઃસ્થિત્વા શિવં નત્વા હ્યાજ્ઞાં દેહિ પ્રભો ઇતિ

ત્વં પરબ્રહ્મ સર્વેશસ્સર્વે ચ તવ સેવકાઃ ॥
સૃષ્ટેઃ કર્તા સદા ભર્તા સંહર્તા પરમેશ્વરઃ

રજસ્સત્ત્વતમોરૂપો લીલયા નિર્ગુણઃ સ્વતઃ ॥
કા લીલા રચિતા ચાદ્ય તામિદાનીં વદ પ્રભો

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં મુનિશ્રેષ્ઠ મહેશ્વરઃ ॥
ગણાન્ ભિન્નાઁસ્તદા દૃષ્ટ્વા તેભ્યસ્સર્વં ન્યવેદયત્

અથ સર્વેશ્વરસ્તત્ર શંકરો મુનિસત્તમ ॥
વિહસ્ય ગિરિજાનાથો બ્રહ્માણં મામુવાચ હ

શિવ ઉવાચ ॥
બ્રહ્મઞ્છૃણુ મમ દ્વારિ બાલ એકસ્સમાસ્થિતઃ ॥
મહાબલો યષ્ટિપાણિર્ગેહાવેશનિવારકઃ

મહાપ્રહારકર્તાઽસૌ મત્પાર્ષદવિઘાતકઃ ॥
પરાજયઃ કૃતસ્તેન મદ્ગણાનાં બલાદિહ

બ્રહ્મન્ ત્વયૈવ ગંતવ્યં પ્રસાદ્યોઽયં મહાબલઃ ॥
યથા બ્રહ્મન્નયઃ સ્યાદ્વૈ તથા કાર્યં ત્વયા વિધે

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય પ્રભોર્વાક્યમજ્ઞાત્વાઽજ્ઞાનમોહિતઃ ॥
તદીયનિકટં તાત સર્વૈરૃષિવરૈરયામ્

સમાયાન્તં ચ માં દૃષ્ટ્વા સ ગણેશો મહાબલી॥
ક્રોધં કૃત્વા સમભ્યેત્ય મમ શ્મશ્રૂણ્યવાકિરત્

ક્ષમ્યતાં ક્ષમ્યતાં દેવ ન યુદ્ધાર્થં સમાગતઃ ॥
બ્રાહ્મણોહમનુગ્રાહ્યઃ શાંતિકર્તાનુપદ્રવઃ

ઇત્યેવં બ્રુવતિ બ્રહ્મંસ્તાવત્પરિઘમાદદે ॥
સ ગણેશો મહાવીરો બાલોઽબાલપરાક્રમઃ

ગૃહીતપરિઘં દૃષ્ટ્વા તં ગણેશં મહાબલમ્ ॥
પલાયનપરો યાતસ્ત્વહં દ્રુતતરં તદા

યાત યાત બ્રુવંતસ્તે પરિઘેન હતાસ્તદા ॥
સ્વયં ચ પતિતાઃ કેચિત્કેચિત્તેન નિપાતિતાઃ

કેચિચ્ચ શિવસામીપ્યં ગત્વા તત્ક્ષણમાત્રતઃ ॥
શિવં વિજ્ઞાપયાંચક્રુસ્તદ્વૃત્તાં તમશેષતઃ

તથાવિધાંશ્ચ તાન્ દૃષ્ટ્વા તદ્વૃત્તાંતં નિશમ્ય સઃ ॥
અપારમાદધે કોપં હરો લીલાવિશારદઃ

ઇંદ્રાદિકાન્દેવગણાન્ ષણ્મુખપ્રવરાન્ ગણાન્ ॥
ભૂતપ્રેતપિશાચાંશ્ચ સર્વાનાદેશયત્તદા

તે સર્વે ચ યથાયોગ્યં ગતાસ્તે સર્વતો દિશમ્ ॥
તં ગણં હંતુકામા હિ શિવાજ્ઞાતા ઉદાયુધાઃ

યસ્ય યસ્યાયુધં યચ્ચ તત્તત્સર્વં વિશેષતઃ॥
તદ્ગણેશોપરિ બલાત્સમાગત્ય વિમોચિતમ્

હાહાકારો મહાનાસીત્ત્રૈલોક્યે સચરાચરે ॥
ત્રિલોકસ્થા જનાસ્સર્વે સંશયં પરમં ગતાઃ

ન યાતં બ્રહ્મણોઽપ્યાયુર્બ્રહ્માંડ ક્ષયમેતિ હિ ॥
અકાલે ચ તથા નૂનં શિવેચ્છાવશતઃ સ્વયમ્

તે સર્વે ચાગતાસ્તત્ર ષણ્મુખાદ્યાશ્ચ યે પુનઃ ॥
દેવા વ્યર્થાયુધા જાતા આશ્ચર્યં પરમં ગતાઃ

એતસ્મિન્નન્તરે દેવી જગદમ્બા વિબોધના ॥
જ્ઞાત્વા તચ્ચરિતં સર્વમપારં ક્રોધમાદધે

શક્તિદ્વયં તદા તત્ર તયા દેવ્યા મુનીશ્વર ॥
નિર્મિતં સ્વગણસ્યૈવ સર્વસાહાય્યહેતવે

એકા પ્રચંડરૂપં ચ ધૃત્વાતિષ્ઠન્મહામુને ॥
શ્યામપર્વતસંકાંશં વિસ્તીર્ય મુખગહ્વરમ્

એકા વિદ્યુત્સ્વરૂપા ચ બહુહસ્તસમન્વિતા ॥
ભયંકરા મહાદેવી દુષ્ટદંડવિધાયિની

આયુધાનિ ચ સર્વાણિ મોચિતાનિ સુરૈર્ગણૈઃ ॥
ગૃહીત્વા સ્વમુખે તાનિ તાભ્યાં શીઘ્રં ચ ચિક્ષિપે

દેવાયુધં ન દૃશ્યેત પરિઘઃ પરિતઃ પુનઃ ॥
એવં તાભ્યાં કૃતં તત્ર ચરિતં પરમાદ્ભુતમ્

એકો બાલોઽખિલં સૈન્યં લોડયામાસ દુસ્તરમ્ ॥
યથા ગિરિવરેણૈવ લોડિતસ્સાગરઃ પુરા

એકેન નિહતાસ્સર્વે શક્રાદ્યા નિર્જરાસ્તથા ॥
શંકરસ્ય ગણાશ્ચૈવ વ્યાકુલાઃ અભવંસ્તદા

અથ સર્વે મિલિત્વા તે નિશ્શ્વસ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ ॥
પરસ્પરં સમૂચુસ્તે તત્પ્રહારસમાકુલાઃ

દેવગણા ઊચુઃ ॥
કિં કર્તવ્યં ક્વ ગંતવ્યં ન જ્ઞાયંતે દિશો દશ ॥
પરિઘં ભ્રામયત્યેષ સવ્યાપસવ્યમેવ ચ

બ્રહ્મોવાચ ॥
એતત્કાલેઽપ્સરશ્રેષ્ઠાઃ પુષ્પચન્દનપાણયઃ ॥
ઋષયશ્ચ ત્વદાદ્યા હિ યેઽતિયુદ્ધેતિલાલસાઃ

તે સર્વે ચ સમાજગ્મુર્યુદ્ધસંદર્શનાય વૈ ॥
પૂરિતો વ્યોમ સન્માર્ગસ્તૈસ્તદા મુનિસત્તમ

તાસ્તે દૃષ્ટ્વા રણં તં વૈ મહાવિસ્મયમાગતાઃ ॥
ઈદૃશં પરમં યુદ્ધં ન દૃષ્ટં ચૈકદાપિ હિ

પૃથિવી કંપિતા તત્ર સમુદ્રસહિતા તદા॥
પર્વતાઃ પતિતાશ્ચૈવ ચક્રુઃ સંગ્રામસંભવમ્

દ્યૌર્ગ્રહર્ક્ષગણૈર્ઘૂર્ણ્ણા સર્વે વ્યાકુલતાં ગતાઃ ॥
દેવાઃ પલાયિતાસ્સર્વે ગણાશ્ચ સકલાસ્તદા

કેવલં ષણ્મુખસ્તત્ર નાપલાયત વિક્રમી ॥
મહાવીરસ્તદા સર્વાનાવાર્ય પુરતઃ સ્થિતઃ

શક્તિદ્વયેન તદ્યુદ્ધે સર્વે ચ નિષ્ફલીકૃતાઃ ॥
સર્વાસ્ત્રાણિ નિકૃત્તાનિ સંક્ષિપ્તાન્યમરૈર્ગણૈઃ 2.4.15.૬૦ ॥
યેઽવ સ્થિતાશ્ચ તે સર્વે શિવસ્યાંતિકમાગતાઃ ॥
દેવાઃ પલાયિતાસ્સર્વે ગણાશ્ચ સકલાસ્તદા

તે સર્વે મિલિતાશ્ચૈવ મુહુર્નત્વા શિવં તદા ॥
અબ્રુવન્વચનં ક્ષિપ્રં કોઽયં ગણવરઃ પ્રભો

પુરા ચૈવ શ્રુતં યુદ્ધમિદાનીં બહુધા પુનઃ ॥
દૃશ્યતે ન શ્રુતં દૃષ્ટમીદૃશં તુ કદાચન

કિંચિદ્વિચાર્યતાં દેવ ત્વન્યથા ન જયો ભવેત્ ॥
ત્વમેવ રક્ષકસ્સ્વામિન્બ્રહ્માંડસ્ય ન સંશયઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યેવં તદ્વચઃ શ્રુત્વા રુદ્રઃ પરમકોપનઃ॥
કોપં કૃત્વા ચ તત્રૈવ જગામ સ્વગણૈસ્સહ

દેવસૈન્યં ચ તત્સર્વં વિષ્ણુના ચક્રિણા સહ ॥
સમુત્સવં મહત્કૃત્વા શિવસ્યાનુજગામ હ

એતસ્મિન્નંતરે ભક્ત્યા નમસ્કૃત્ય મહેશ્વરમ્ ॥
અબ્રવીન્નારદ ત્વં વૈ દેવદેવં કૃતાંજલિઃ

॥
નારદ ઉવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ શૃણુ મદ્વચનં વિભો॥
ત્વમેવ સર્વગસ્સ્વામી નાનાલીલાવિશારદઃ।

ત્વયા કૃત્વા મહાલીલાં ગણગર્વોઽપહારિતઃ ॥
અસ્મૈ દત્ત્વા બલં ભૂરિ દેવગર્વશ્ચ શંકર

દર્શિતં ભુવને નાથ સ્વમેવ બલમદ્ભુતમ્॥
સ્વતંત્રેણ ત્વયા શંભો સર્વગર્વપ્રહારિણા

ઇદાનીં ન કુરુષ્વેશ તાં લીલાં ભક્તવત્સલઃ ॥
સ્વગણાનમરાંશ્ચાપિ સુસન્માન્યાભિવર્દ્ધય

૪।
ન ખેલયેદાનીં જહિ બ્રહ્મપદપ્રદ ॥
ઇત્યુક્ત્વા નારદ ત્વં વૈ હ્યંતર્દ્ધાનં ગતસ્તદા

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિ૦ રુદ્રસંહિતાયાં ચ કુમારખણ્ડે ગણેશયુદ્ધવર્ણનં નામ પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ