શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.48

॥બ્રહ્મોવાચ ॥
એતસ્મિન્નંતરે તત્ર ગર્ગાચાર્ય્યપ્રણોદિતઃ ॥
હિમવાન્મેનયા સાર્દ્ધં કન્યા દાતું પ્રચક્રમે

હૈમં કલશમાદાય મેના ચાર્દ્ધાંગમાશ્રિતા ॥
હિમાદ્રેશ્ચ મહાભાગા વસ્ત્રાભરણભૂષિતા

પાદ્યાદિભિસ્તતઃ શૈલઃ પ્રહૃષ્ટઃ સ્વપુરોહિતઃ ॥
તં વંરં વરયામાસ વસ્ત્રચંદનભૂષણૈઃ

તતો હિમાદ્રિણા પ્રોક્તા દ્વિજાસ્તિથ્યાદિકીર્તને॥
પ્રયોગો ભણ્યતાં તાવદસ્મિન્સમય આગતે

તથેતિ ચોક્ત્વા તે સર્વે કાલજ્ઞા દ્વિજસત્તમાઃ ॥
તિથ્યાદિકીર્તનં ચક્રુઃ પ્રીત્યા પરમનિર્વૃતાઃ

તતો હિમાચલઃ પ્રીત્યા શમ્ભુના પ્રેરિતો હૃદા ॥
સૂતી કૃતઃ પરેશેન વિહસઞ્શમ્ભુમબ્રવીત્

સ્વગોત્રં કથ્યતાં શમ્ભો પ્રવરશ્ચ કુલં તથા॥
નામ વેદં તથા શાખાં મા કાર્ષીત્સમયાત્યયમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય હિમાદ્રેશ્શઙ્કરસ્તદા ॥
સુમુખાવિમુખઃ સદ્યોઽપ્યશોચ્યઃ શોચ્યતાં ગતઃ

એવંવિધસ્સુરવરૈર્મુનિભિસ્તદાનીં ગન્ધર્વયક્ષગણસિદ્ધગણૈસ્તથૈવ॥
દૃષ્ટો નિરુત્તરમુખો ભગવાન્મહેશોઽકાર્ષીસ્તુ હાસ્યમથ તત્ર સ નારદત્વમ્

વીણામવાદયસ્ત્વં હિ બ્રહ્મવિજ્ઞોઽથ નારદ॥
શિવેન પ્રેરિતસ્તત્ર મનસા શમ્ભુમાનસઃ

તદા નિવારિતો ધીમાન્પર્વતેન્દ્રેણ વૈ હઠાત્ ॥
વિષ્ણુના ચ મયા દેવૈર્મુનિભિશ્ચાખિલૈસ્તથા

ન નિવૃત્તોઽભવસ્ત્વં હિ સ યદા શઙ્કરેચ્છયા ॥
ઇતિ પ્રોક્તોઽદ્રિણા તર્હિ વીણાં મા વાદયાધુના

સુનિષિદ્ધો હઠાત્તેન દેવર્ષે ત્વં યદા બુધ ॥
પ્રત્યવોચો ગિરીશં તં સુસંસ્મૃત્ય મહેશ્વરમ્

નારદ ઉવાચ ॥
ત્વં હિ મૂઢત્વમાપન્નો ન જાનાસિ ચ કિઞ્ચન ॥
વાચ્યે મહેશવિષયેઽતીવાસિ ત્વં બહિર્મુખઃ

ત્વયા પૃષ્ઠો હરસ્સાક્ષાત્સ્વગોત્રકથનં પ્રતિ ॥
સમયેઽસ્મિઁસ્તદત્યન્તમુપહાસકરં વચઃ

અસ્ય ગોત્રં કુલં નામ નૈવ જાનન્તિ પર્વત ॥
વિષ્ણુબ્રહ્માદયોઽપીહ પરેષાં કા કથા સ્મૃતા

યસ્યૈકદિવસે શૈલ બ્રહ્મકોટિર્લયં ગતા ॥
સ એવ શઙ્કરસ્તેદ્ય દૃષ્ટઃ કાલીતપોબલાત

અરૂપોઽયં પરબ્રહ્મ નિર્ગુણઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ ॥
નિરાકારો નિર્વિકારો માયાધીશઃ પરાત્પરઃ

અગોત્રકુલનામા હિ સ્વતન્ત્રો ભક્તવત્સલઃ ॥
તદિચ્છયા હિ સગુણસ્સુતનુર્બહુનામભૃત્

સુગોત્રી ગોત્રહીનશ્ચ કુલહીનઃ કુલીનકઃ ॥
પાર્વતીતપસા સોઽદ્ય જામાતા તે ન સંશયઃ

લીલાવિહારિણા તેન મોહિતં ચ ચરાચરમ્ ॥
નો જાનાતિ શિવં કોઽપિ પ્રાજ્ઞોઽપિ ગિરિસત્તમ

લિંગાકૃતેર્મહેશસ્ય કેન દૃષ્ટં ન મસ્તકમ્॥
વિષ્ણુર્ગત્વા હિ પાતાલં તદેનં નાપવિસ્મિતઃ

કિંબહૂક્ત્યા નગશ્રેષ્ઠ શિવમાયા દુરત્યયા॥
તદધીનાસ્ત્રયો લોકા હરિબ્રહ્માદયોપિ ચ

તસ્માત્ત્વયા શિવા તાત સુવિચાર્ય પ્રયત્નતઃ ॥
ન કર્તવ્યો વિમર્શોઽત્ર ત્વેવંવિધવરે મનાક્

બ્રહ્મોવાચ॥
ઇત્યુક્ત્વા ત્વં મુને જ્ઞાની શિવેચ્છાકાર્યકારકઃ ॥
પ્રત્યવોચઃ પુનસ્તં વૈ શૈલેદ્રં હર્ષયન્ગિરા

નારદ ઉવાચ ॥
શૃણુ તાત મહાશૈલ શિવાજનક મદ્વચઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા તનયાં દેવીં દેહિ ત્વં શંકરાય હિ

સગુણસ્ય મહેશસ્ય લીલયા રૂપ ધારિણઃ ॥
ગોત્રં કુલં વિજાનીહિ નાદમેવ હિ કેવલમ્

શિવો નાદમયઃ સત્ત્યં નાદશ્શિવમયસ્તથા ॥
ઉભયોરન્તરં નાસ્તિ નાદસ્ય ચ શિવસ્ય ચ

સૃષ્ટૌ પ્રથમજત્વાદ્ધિ લીલાસગુણરૂપિણઃ ॥
શિવાન્નાદસ્ય શૈલેન્દ્ર સર્વોત્કૃષ્ટસ્તતસ્સ હિ

અતો હિ વાદિતા વીણા પ્રેરિતેન મયાદ્ય વૈ ॥
સર્વેશ્વરેણ મનસા શઙ્કરેણ હિમાલય

બ્રહ્મોવાચ ॥
એતચ્છ્રુત્વા તવ મુને વચસ્તત્તુ ગિરિશ્વરઃ ॥
હિમાદ્રિસ્તોષમાપન્નો ગતવિસ્મયમાનસઃ

અથ વિષ્ણુપ્રભૃતયસ્સુરાશ્ચ મુનયસ્તથા ॥
સાધુસાધ્વિતિ તે સર્વે પ્રોચુર્વિગતવિસ્મયાઃ

મહેશ્વરસ્ય ગાંભીર્યં જ્ઞાત્વા સર્વે વિચક્ષણાઃ ॥
સવિસ્મયા મહામોદાન્વિતાઃ પ્રોચુઃ પરસ્પરમ્

યસ્યાજ્ઞયા જગદિદં ચ વિશાલમેવ જાતં પરાત્પરતરો નિજબોધરૂપઃ ॥
શર્વઃ સ્વતન્ત્રગતિકૃત્પરભાવગમ્યસ્સોઽસૌ ત્રિલોકપતિરદ્ય ચ નસ્સુદૃષ્ટઃ

અથ તે પર્વતશ્રેષ્ઠા મેર્વાદ્યા જાતસંભ્રમાઃ॥
ઊચુસ્તે ચૈકપદ્યેન હિમવન્તં નગેશ્વરમ્

પર્વતા ઊચુઃ ॥
કન્યાદાને સ્થીયતાં ચાદ્ય શૈલનાથોક્ત્યા કિં કાર્યનાશસ્તવેવ ॥
સત્યં બ્રૂમો નાત્ર કાર્યો વિમર્શસ્તસ્માત્કન્યા દીયતામીશ્વરાય

બ્રહ્મો વાચ ॥
તચ્છુત્વા વચનં તેષાં સુહૃદાં સ હિમાલયઃ ॥
સ્વકન્યાદાનમકરોચ્છિવાય વિધિનોદિતઃ

ઇમાં કન્યાં તુભ્યમહં દદામિ પરમેશ્વર ॥
ભાર્યાર્થે પરિગૃહ્ણીષ્વ પ્રસીદ સકલેશ્વર

તસ્મૈ રુદ્રાય મહતે મંત્રેણાનેન દત્તવાન્ ॥
હિમાચલો નિજાં કન્યાં પાર્વતીં ત્રિજગત્પ્રસૂમ્

ઇત્થં શિવાકરં શૈલં શિવહસ્તેનિધાય ચ ॥
મુમોદાતીવ મનસિ તીર્ણકામમહાર્ણવઃ

વેદમંત્રેણ ગિરિશો ગિરિજાકરપઙ્કજમ્ ॥
જગ્રાહ સ્વકરેણાશુ પ્રસન્નઃ પરમેશ્વરઃ

ક્ષિતિં સંસ્પૃશ્ય કામસ્ય કોદાદિતિ મનું મુને॥
પપાઠ શઙ્કરઃ પ્રીત્યા દર્શયઁલ્લૌકિકીં ગતિમ્

મહોત્સવો મહાનાસીત્સર્વત્ર પ્રમુદાવહઃ ॥
બભૂવ જયસંરાવો દિવિ ભૂમ્યન્તરિક્ષકે

સાધુશબ્દં નમઃ શબ્દં ચક્રુસ્સર્વેઽતિ હર્ષિતાઃ॥
ગંધર્વાસ્સુજગુઃ પ્રીત્યા નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ

હિમાચલસ્ય પૌરા હિ મુમુદુ શ્ચાતિ ચેતસિ ॥
મંગલં મહદાસીદ્વૈ મહોત્સવપુરસ્સરમ્

અહં વિષ્ણુશ્ચ શક્રશ્ચ નિર્જરા મુનયોઽખિલાઃ ॥
હર્ષિતા હ્યભવંશ્ચાતિ પ્રફુલ્લવદનામ્બુજાઃ

અથ શૈલવરસ્સોદાત્સુપ્રસન્નો હિમાચલઃ ॥
શિવાય કન્યાદાનસ્ય સાઙ્ગતાં સુયથોચિતામ્

તતો વન્ધુજનાસ્તસ્ય શિવાં સમ્પૂજ્ય ભક્તિતઃ ॥
દદુશ્શિવાય સદ્દ્રવ્યં નાનાવિધિવિધાનતઃ

હિમાલયસ્તુષ્ટમનાઃ પાર્વતીશિ વપ્રીતયે ॥
નાનાવિધાનિ દ્રવ્યાણિ દદૌ તત્ર મુનીશ્વર

કૌતુકાનિ દદૌ તસ્મૈ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
ચારુરત્નવિકારાણિ પાત્રાણિ વિવિધાનિ ચ

ગવાં લક્ષં હયાનાં ચ સજ્જિતાનાં શતં તથા ॥
દાસીનામનુરક્તાનાં લક્ષં સદ્દ્રવ્યભૂષિતમ્

નાગાનાં શતલક્ષં હિ રથાનાં ચ તથા મુને ॥
સુવર્ણજટિતાનાં ચ રત્નસારવિનિર્મિતમ્

ઇત્થં હિમાલયો દત્ત્વા સ્વસુતાં ગિરિજાં શિવામ્ ॥
શિવાય પરમેશાય વિધિનાઽઽપ કૃતાર્થતામ્

અથ શૈલવરો માધ્યંદિનોક્તસ્તોત્રતો મુદા ॥
તુષ્ટાવ પરમેશાનં સદ્ગિરા સુકૃતાઞ્જલિઃ

તતો વેદવિદા તેનાજ્ઞપ્તા મુનિગણાસ્તદા ॥
શિરોઽભિષેકં ચક્રુસ્તે શિવાયાઃ પરમોત્સવાઃ

દેવાભિધાનમુચ્ચાર્ય્ય પર્ય્યક્ષણવિધિં વ્યધુઃ ॥
મહોત્સવસ્તદા ચાસીન્મહાનન્દકરો મુને

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં તૃતીયે પાર્વતીખણ્ડે કન્યાદાનવર્ણનં નામાષ્ટચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ