શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.43

મેનોવાચ ॥
નિરીક્ષિષ્યામિ પ્રથમં મુને તં ગિરિજાપતિમ્ ॥
કીદૃશં શિવરૂપં હિ યદર્થે તપ ઉત્તમમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યજ્ઞાનપરા સા ચ દર્શનાર્થં શિવસ્ય ચ ॥
ત્વયા મુને સમં સદ્યશ્ચન્દ્રશાલાં સમાગતા

શિવોઽપિ ચ તદા તસ્યાં જ્ઞાત્વાહંકારમાત્મનઃ ॥
પ્રાહ વિષ્ણું ચ માન્તાત લીલાકૃત્વાદ્ભુતામ્પ્રભુઃ

શિવ ઉવાચ ॥
મદાજ્ઞયા યુવાન્તાતૌ સદેવૌ ચ પૃથક્પૃથક્ ॥
ગચ્છતં હિ ગિરિદ્વારં વયં પશ્ચાદ્વ્રજેમહિ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય હરિસ્સર્વાનાહૂયોવાચ તન્મયાઃ ॥
સુરાસ્સર્વે તથૈવાશુ ગમનં ચક્રુરુત્સુકાઃ

સ્થિતાં શિરોગૃહે મેનાં મુને વિશ્વેશ્વર ત્વયા ॥
તથૈવ દર્શયામાસ હૃદ્વિભ્રંશો યથા ભવેત્

એતસ્મિન્સમયે મેના સેનાં ચ પરમાં શુભામ્ ॥
નિરીક્ષન્તી મુને દૃષ્ટ્વા સામાન્યં હર્ષિતાઽભવત્

પ્રથમં ચૈવ ગન્ધર્વાસ્સુન્દરાસ્સુભગાસ્તદા ॥
આયાતાશ્શુભવસ્ત્રાઢ્યા નાનાલંકારભૂષિતાઃ

નાનાવાહનસંયુક્તા નાનાવાદ્યપરા યણા ॥
પતાકાભિર્વિચિત્રાભિરપ્સરોગણસંયુતાઃ

અથ દૃષ્ટ્વા વસું તત્ર તત્પતિં પરમપ્રભુમ્ ॥
મેના પ્રહર્ષિતા હ્યાસીચ્છિવોયમિતિ ચાબ્રવીત્

શિવસ્ય ગણકા એતે ન શિવોયં શિવાપતિઃ ॥
ઇત્યેવં ત્વં તતસ્તાં વૈ અવોચ ઋષિસત્તમ

એવં શ્રુત્વા તદા મેના વિચારે તત્પરાઽભવત્ ॥
ઇતશ્ચાભ્યધિકો યો વૈ સ ચ કીદૃગ્ભવિષ્યતિ

એતસ્મિન્નન્તરે યક્ષા મણિગ્રીવાદયશ્ચ યે ॥
તેષાં સેના તયા દૃષ્ટા શોભાદિદ્વિગુણીકૃતા

તત્પતિં ચ મણિગ્રીવં દૃષ્ટ્વા શોભાન્વિતં હિ સા ॥
અયં રુદ્રશ્શિવાસ્વામી મેના પ્રાહેતિ હર્ષિતા

નાયં રુદ્રશ્શિવાસ્વામી સેવકોયં શિવસ્ય વૈ ॥
ઇત્યવોચોગપત્ન્યૈ ત્વં તાવદ્વહ્નિસ્સ આગતઃ

તતોઽપિ દ્વિગુણાં શોભાં દૃષ્ટ્વા તસ્ય ચ સાબ્રવીત્ ॥
રુદ્રોઽયં ગિરિજાસ્વામી તદા નેતિ ત્વમબ્રવીઃ

તાવદ્યમસ્સમાયાતસ્તતોઽપિ દ્વિગુણપ્રભઃ॥
તં દૃષ્ટ્વા પ્રાહ સા મેના રુદ્રોઽયમિતિ હર્ષિતા

નેતિ ત્વમબ્રવીસ્તાં વૈ તાવન્નિરૃતિરાગતઃ ॥
બિભ્રાણો દ્વિગુણાં શોભાં શુભઃ પુણ્યજનપ્રભુઃ

તં દૃષ્ટ્વા પ્રાહ સા મેના રુદ્રોઽયમિતિ હર્ષિતા ॥
નેતિ ત્વમબ્રવીસ્તાં વૈ તાવદ્વરુણ આગતઃ

।
તતોઽપિ દ્વિગુણાં શોભાં દૃષ્ટ્વા તસ્ય ચ સાબ્રવીત્ ॥
રુદ્રોઽયં ગિરિજાસ્વામી તદ્વા નેતિ ત્વમબ્રવીઃ

તાવદ્વાયુસ્સમાયાતસ્તતોઽપિ દ્વિગુણપ્રભઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા પ્રાહ સા મેના રુદ્રોયમિતિ હર્ષિતા

નેતિ ત્વમબ્રવીસ્તાં વૈ તાવદ્ધનદ આગતઃ ॥
તતોઽપિ દ્વિગુણાં શોભાં બિભ્રાણો ગુહ્યકાધિપઃ

તં દૃષ્ટ્વા પ્રાહ સા મેના રુદ્રોઽયમિતિ હર્ષિતા ॥
નેતિ ત્વમબ્રવીસ્તાં વૈ તાવદીશાન આગતઃ

તતોઽપિ દ્વિગુણાં શોભાં દૃષ્ટ્વા તસ્ય ચ સાબ્રવીત્ ॥
રુદ્રોઽયં ગિરિજાસ્વામી તદા નેતિ ત્વમબ્રવીઃ

તાવદિન્દ્રસ્સમાયાતસ્તતોઽપિ દ્વિગુણપ્રભઃ ॥
સર્વામરવરો નાનાદિવ્યભસ્ત્રિદિવેશ્વરઃ

તં દૃષ્ટ્વા શંકરસ્સોઽયમિતિ સા પ્રાહ મેનકા ॥
શક્રસ્સુરપતિશ્ચાયં નેતિ ત્વં તદાબ્રવીઃ

તાવચ્ચન્દ્રસ્સમાયાતશ્શોભા તદ્દ્વિગુણા દધત ॥
દૃષ્ટ્વા તં પ્રાહ રુદ્રોઽયં તાં તુ નેતિ ત્વમબ્રવીઃ

તાવત્સૂર્યસ્સમાયાતશ્શોભા તદ્દ્વિગુણા દધત્ ॥
દૃષ્ટ્વા તં પ્રાહ સા સોયન્તાંતુ નેતિ ત્વમબ્રવીઃ

તાવત્સમાગતાસ્તત્ર ભૃગ્વાદ્યાશ્ચ મુનીશ્વરાઃ ॥
તેજસો રાશયસ્સર્વે સ્વશિષ્યગણસંયુતાઃ

તન્મધ્યે ચૈવ વાગીશં દૃષ્ટ્વા સા પ્રાહ મેનકા ॥
રુદ્રોઽયં ગિરિજાસ્વામી તદા નેતિ ત્વમબ્રવીઃ

તાવદ્બ્રહ્મા સમાયાતસ્તેજસાં ગશિરુત્તમઃ ॥
સર્ષિવર્ય્યસુતસ્સાક્ષાદ્ધર્મપુંજ ઇવ સ્તુતઃ ॥૩ ૧ ॥
દૃષ્ટ્વા સા તં તદા મેના મહાહર્ષવતી મુને ॥
સોઽયં શિવાપતિઃ પ્રાહ તાં તુ નેતિ ત્વમબ્રવીઃ

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર વિષ્ણુર્દેવસ્સમાગતઃ॥
સર્વશોભાન્વિતઃ શ્રીમાન્મેઘશ્યામશ્ચતુર્ભુજઃ

કોટિકન્દર્પ્યલાવણ્યઃ પીતામ્બરધરસ્સ્વરાટ્॥
રાજીવલોચનશ્શાન્તઃ પક્ષીન્દ્રવરવાહનઃ॥

શંખાદિલક્ષણૈર્યુક્તો મુકુટાદિવિભૂષિતઃ॥
શ્રીવત્સવક્ષા લક્ષ્મીશો હ્યપ્રમેય પ્રભાન્વિતઃ

તં દૃષ્ટ્વા ચકિતાક્ષ્યાસીન્મહાહર્ષેણ સાબ્રવીત્॥
સોઽયં શિવાપતિઃ સાક્ષાચ્છિવો વૈ નાત્ર સંશયઃ

અથ ત્વં મેનકાવાક્યમાકર્ણ્યોવાચ ઊતિકૃત્॥
નાયં શિવાપતિરયં કિન્ત્વયં કેશવો હરિઃ

શંકરોખિલકાર્ય્યસ્ય હ્યધિકારી ચ તત્પ્રિયઃ ॥
અતોઽધિકો વરો જ્ઞેયસ્સ શિવઃ પાર્વતીપતિઃ

તચ્છોભાં વર્ણિતું મેને મયા નૈવ હિ શક્યતે ॥
સ એવાખિલબ્રહ્માણ્ડપતિસ્સર્વેશ્વરઃ સ્વરાટ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય મેના મેને ચ તાં શુભામ્ ॥
મહાધનાં ભાગ્યવતી કુલત્રયસુખાવહામ્

ઉવાચ ચ પ્રસન્નાસ્યા પ્રીતિયુક્તેન ચેતસા ॥
સ્વભાગ્યમધિકં ચાપિ વર્ણયન્તી મુહુર્મુહુઃ

મેનોવાચ ॥
ધન્યાહં સર્વથા જાતા પાર્વત્યા જન્મનાધુના ॥
ધન્યો ગિરીશ્વરોપ્યદ્ય સર્વં ધન્યતમં મમ

યેયે દૃષ્ટ્વા મયા દેવા નાયકાસ્સુપ્રભાન્વિતાઃ ॥
એતેષાં યઃ પતિસ્સોઽત્ર પતિરસ્યા ભવિષ્યતિ

અસ્યાઃ કિં વર્ણ્યતે ભાગ્યમપિ વર્ષશતૈરપિ ॥
વર્ણિતું શક્યતે નૈવ તત્પ્રભુપ્રાપ્તિદર્શનાત

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યવાદીચ્ચ સા મેના પ્રેમનિર્ભરમાનસા ॥
તાવત્સમાગતો રુદ્રોઽદ્ભુતોતિકારકઃ પ્રભુઃ

અદ્ભુતાત્માગણાસ્તાત મેનાગર્વાપહારકાઃ ॥
આત્માનં દર્શયન્ માયાનિર્લિપ્તં નિર્વિકારકમ્ ૪૪૬॥
તમાગતમભિપ્રેત્ય નારદ ત્વં મુને તદા ॥
મેનામવોચઃ સુપ્રીત્યા દર્શયંસ્તં શિવાપતિમ્

॥ નારદ ઉવાચ ॥
અયં સ શંકરસ્સાક્ષાદ્દૃશ્યતાં સુન્દરિ ત્વયા ॥
યદર્થે શિવયા તપ્તં તપોઽતિ વિપિને મહત્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા હર્ષિતા મેના તં દદર્શ મુદા પ્રભુમ્ ॥
અદ્ભુતાકૃતિમીશાનમદ્ભુતાનુગમદ્ભુતમ્

તાવદેવ સમાયાતા રુદ્રસેના મહાદ્ભુતા ॥
ભૂતપ્રેતાદિસંયુક્તા નાનાગણસમન્વિતા

વાત્યારૂપધરાઃ કેચિત્પતાકામર્મરસ્વના ॥
વક્રતુંડાસ્તત્ર કેચિદ્વિરૂપાશ્ચાપરે તથા

કરાલાઃ શ્મશ્રુલાઃ કેચિત્કેચિત્ખઞ્જા હ્યલોચનાઃ ॥
દણ્ડપાશધરાઃ કેચિત્કેચિન્મુદ્ગરપાણયઃ

વિરુદ્ધવાહનાઃ કેચિચ્છૃંગનાદવિવાદિનઃ ॥
ડમરોર્વાદિનઃ કેચિત્કેચિદ્ગોમુખવાદિનઃ

અમુખા વિમુખાઃ કેચિત્કેચિદ્બહુમુખા ગણાઃ ॥
અકરા વિકરાઃ કેચિત્કેચિદ્બહુકરા ગણાઃ

અનેત્રા બહુનેત્રાશ્ચ વિશિરાઃ કુશિરાસ્તથા ॥
અકર્ણા બહુકર્ણાશ્ચ નાનાવેષધરા ગણાઃ

ઇત્યાદિવિકૃતાકારા અનેકે પ્રબલા ગણાઃ ॥
અસંખ્યાતાસ્તથા તાત મહાવીરા ભયંકરાઃ

અંગુલ્યા દર્શયઁસ્ત્વં તાં મુને રુદ્રગણાઁસ્તતઃ ॥
હરસ્ય સેવકાન્પશ્ય હરં ચાપિ વરાનને

અસંખ્યાતાન્ ગણાન્ દૃષ્ટ્વા ભૂતપ્રેતાદિકાન્ મુને ॥
તત્ક્ષણાદભવત્સા વૈ મેનકા ત્રાસસંકુલા

તન્મધ્યે શંકરં ચૈવ નિર્ગુણં ગુણવત્તરમ્ ॥
વૃષભસ્થં પઞ્ચવક્ત્રં ત્રિનેત્રં ભૂતિભૂષિતમ્

કપર્દિનં ચન્દ્રમૌલિં દશહસ્તં કપાલિ નમ્ ॥
વ્યાઘ્રચર્મોત્તરીયઞ્ચ પિનાકવરપાણિનમ્

શૂલયુક્તં વિરૂપાક્ષં વિકૃતાકારમાકુલમ્ ॥
ગજચર્મ વસાનં હિ વીક્ષ્ય ત્રેસે શિવાપ્રસૂઃ

ચકિતાં કમ્પસંયુક્તાં વિહ્વલાં વિભ્રમદ્ધિયમ્ ॥
શિવોઽયમિતિ ચાંગુલ્યા દર્શયઁસ્તાં ત્વમબ્રવીઃ

।
ત્વદીયં તદ્વચઃ શ્રુત્વા વાતાહતલતા ઇવ ॥
સા પપાત દ્રુતમ્ભૂમૌ મેના દુઃખભરા સતી

કિમિદં વિકૃતં દૃષ્ટ્વા વઞ્ચિતાહં દુરાગ્રહે ॥
ઇત્યુક્ત્વા મૂર્ચ્છિતા તત્ર મેનકા સાઽભવત્ક્ષણાત્

અથ પ્રયત્નૈર્વિવિધૈસ્સખીભિરુપસેવિતા ॥
લેભે સંજ્ઞાં શનૈ મેના ગિરીશ્વરપ્રિયા તદા

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં તૃતીયે પાર્વતીખણ્ડે શિવાદ્ભુતલીલાવર્ણનં નામ ત્રિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ