શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.38

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
અથ શૈલેશ્વરઃ પ્રીતો હિમવાન્મુનિ સત્તમ ॥
સ્વપુરં રચયામાસ વિચિત્રં પરમોત્સવમ્

સિક્તમાર્ગં સંસ્કૃતં ચ શોભિતં પરમર્દ્ધિભિઃ ॥
દ્વારિ દ્વારિ ચ રમ્ભાદિ મઙ્ગલં દ્રવ્યસંયુતમ્

પ્રાંગણં રચયામાસ રમ્ભાસ્તંભસમન્વિતમ્ ॥
પટ્ટસૂત્રૈસ્સંનિબદ્ધરસાલપલ્લવાન્વિતમ્

માલતીમાલ્યસંયુક્તં લસત્તોરણસુપ્રભમ્ ॥
શોભિતમ્મંગલદ્રવ્યૈશ્ચતુર્દિક્ષુ સ્થિતૈશ્શુભૈઃ

તથૈવ સર્વં પરયા મુદાન્વિતશ્ચક્રે ગિરીન્દ્રસ્સ્વસુતાર્થમેવ॥
ગર્ગમ્પુરસ્કૃત્ય મહાપ્રભાવં પ્રસ્તાવયોગ્યં ચ સુમંગલં હિ

આહૂય વિશ્વકર્માણં કારયામાસ સાદરમ્ ॥
મણ્ડપં ચ સુવિસ્તીર્ણં વેદિકાદિમનોહરમ્

અયુતેન સુરર્ષે તદ્યોજનાનાં ચ વિસ્તૃતમ્ ॥
અનેકલક્ષણોપેતં નાનાશ્ચર્ય્યસમન્વિતમ્ ॥ ૭ ।
સ્થાવરં જંગમં સર્વં સદૃશન્તૈર્મનોહરમ્ ॥
સર્વતોઽદ્ભુતસર્વત્વં નાનાવસ્તુચમત્કૃતમ્

જંગમં વિજિતન્તત્ર સ્થાવરેણ વિશેષતઃ ॥
જંગમેન ચ તત્રાસીજ્જિતં સ્થાવરમેવ હિ

પયસા ચ જિતા તત્ર સ્થલભૂમિર્ન ચાન્યથા ॥
જલં કિં હિ સ્થલં કિં હિ ન વિદુઃ કેઽપિ કોવિદાઃ

ક્વચિત્સિંહાઃ કૃત્રિમાશ્ચ ક્વચિત્સારસપંક્તયઃ ॥
ક્વચિચ્છિખણ્ડિનસ્તત્ર કૃત્રિમાશ્ચ મનોહરાઃ ॥

ક્વચિત્સ્ત્રિયઃ કૃત્રિમાશ્ચ નૃત્યન્ત્યઃ પુરુષૈસ્સહ ॥
મોહયન્ત્યો જનાન્સર્વાન્પશ્યન્ત્યઃ કૃત્રિમાસ્તથા

તથા તેનૈવ વિધિના દ્વારપાલા મનોહરાઃ ॥
હસ્તૈર્ધનૂંષિ ચોદ્ધૃત્ય સ્થાવરા જંગમોપમાઃ

દ્વારિ સ્થિતા મહાલક્ષ્મીઃ કૃત્રિમા રચિતાદ્ભુતા॥
સર્વલક્ષણસંયુક્તા ગતાઃ સાક્ષત્પયોર્ણવાત

ગજાશ્ચાલઙ્કૃતા હ્યાસન્કૃત્રિમા અકૃતોપમાઃ ॥
તથાશ્વાઃ ન સાદિભિશ્ચૈવ ગજાશ્ચ ગજસાદિભિઃ

રથા રથિભિરાકૃષ્ટા મહાશ્ચર્યસમન્વિતાઃ ॥
વાહનાનિ તથાન્યાનિ પત્તયઃ કૃત્રિમાસ્તથા

એવં વિમોહનાર્થન્તુ કૃતં વૈ વિશ્વકર્મણા ॥
દેવાનાં ચ મુનીનાં ચ તેન પ્રીતાત્મના મુને

મહાદ્વારિ સ્થિતૌ નન્દી કૃત્રિમશ્ચ કૃતો મુને ॥
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશો યથા નન્દી તથૈવ સઃ ॥૧-॥
તસ્યોપરિ મહાદિવ્યમ્પુષ્પકં રત્નભૂષિતમ્ ॥
રાજિતં પલ્લવૈશ્શુભ્રશ્ચામરૈશ્ચ સુશોભિતમ્

વામપાર્શ્વે ગજૌ દ્વૌ ચ શુદ્ધકાશ્મીરસન્નિભૌ ॥
ચતુર્દન્તો ષષ્ટિવર્ષૌ ભેદમાનૌ મહાપ્રભૌ

તથૈવાર્કનિભૌ તેન કૃતૌ ચાશ્વૌ મહાપ્રભૌ ॥
ચામરાલંકૃતૌ દિવ્યૌ દિવ્યાલઙ્કારભૂષિતૌ

દંશિતા વરરત્નાઢ્યા લોકપાલાસ્તથૈવ ચ ॥
સર્વે દેવા યથાર્થં વૈ કૃતા વૈ વિશ્વકર્મણા

તથા હિ ઋષયસ્સર્વે ભૃગ્વાદ્યાશ્ચ તપોધનાઃ ॥
અન્યે હ્યુપસુરાસ્તદ્વત્સિદ્ધાશ્ચાન્યેઽપિ વૈ કૃતાઃ

વિષ્ણુશ્ચ પાર્ષદૈસ્સર્વૈર્ગરુડાખ્યૈસ્સમન્વિતઃ ॥
કૃત્રિમો નિર્મિતસ્તદ્વત્પરમાશ્ચર્યરૂપવાન્

તથૈવાહં સુતૈવેદૈસ્સિદ્ધૈશ્ચ પરિવારિતઃ ॥
કૃત્રિમો નિર્મિતસ્તદ્વત્પઠન્સૂક્તાનિ નારદ

ઐરાવતગજારૂઢશ્શક્રસ્સ્વદલસંયુતઃ ॥
કૃત્રિમો નિર્મિતસ્તદ્વત્પરિપૂર્ણેન્દુસંનિભઃ

કિં બહૂક્તેન દેવર્ષે સર્વો વૈ વિશ્વકર્મણા ॥
હિમાગપ્રેરિતેનાશુ ક્લૃપ્તસ્સુરસમાજકઃ

એવંભૂતઃ કૃતસ્તેન મણ્ડપો દિવ્યરૂપવાન્ ॥
અનેકાશ્ચર્યસમ્ભૂતો મહાન્દેવવિમોહનઃ

અથાજ્ઞપ્તો ગિરીશેન વિશ્વકર્મા મહામતિઃ ॥
નિવાસાર્થં સુરાદીનાં તત્તલ્લોકામ્ હિ યત્નતઃ

તત્રૈવ ચ મહામઞ્ચાઃ સુપ્રભાઃ પરમાદ્ભુતાઃ ॥
રચિતાસ્સુખદા દિવ્યા સ્તેષાં વૈ વિશ્વકર્મણા

તથાપ્તસપ્તલોકં વૈ વિરેચે ક્ષણતોઽદ્ભુતમ્ ॥
દીપ્ત્યા પરમયા યુક્તં નિવાસાર્થં સ્વયમ્ભુવઃ

તથૈવ વિષ્ણોસ્ત્વપરં વૈકુણ્ઠાખ્યં મહોજ્જ્વલમ્ ॥
વિરેચે ક્ષણતો દિવ્યં નાનાશ્ચર્યસમન્વિતમ્

અમરેશગૃહન્દિવ્યં તથૈવાદ્ભુતમુત્તમમ્॥
વિરેચે વિશ્વકર્માસૌ સર્વૈશ્વર્યસમન્વિતમ્

ગૃહાણિ લોકપાલાનાં વિરેચે સુન્દરાણિ ચ ॥
તદ્વત્સ પ્રીતિતો દિવ્યાન્યદ્ભુતાનિ મહાન્તિ ચ

અન્યેષામમરાણાં ચ સર્વેષાં ક્રમશસ્તથા ॥
સદનાનિ વિચિત્રાણિ રચિતાનિ ચ તેન વૈ

વિશ્વકર્મા મહાબુદ્ધિઃ પ્રાપ્તશમ્ભુમહાવરઃ ॥
વિરેચે ક્ષણતઃ સર્વં શિવતુષ્ટ્યર્થમેવ ચ

તથૈવ ચિત્રં પરમં મહોજ્જ્વલં મહાપ્રભન્દેવવરૈસ્સુપૂજિતમ્ ॥
ગિરીશચિહ્નં શિવલોકસંસ્થિતં સુશોભિતં શમ્ભુગૃહં ચકાર

એવમ્ભૂતા કૃતા તેન રચના વિશ્વકર્મણા ॥
વિચિત્રા શિવતુષ્ટ્યર્થં પરાશ્ચર્યા મહોજ્જ્વલા

એવં કૃત્વાખિલં ચેદં વ્યવહારં ચ લૌકિકમ્ ॥
પર્ય્યૈક્ષિષ્ટ મુદા શમ્ભ્વાગમનં સ હિમાચલઃ

ઇતિ પ્રોક્તમશેષેણ વૃત્તાન્તમ્પ્રમુદાવહમ્ ॥
હિમાલયસ્ય દેવર્ષે કિમ્ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં તૃતીયે પાર્વતીખણ્ડે મણ્ડપાદિરચનાવર્ણનં નામાષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ