શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.30

॥ નારદ ઉવાચ॥
વિધે તાત મહાભાગ ધન્યસ્ત્વં પરમાર્થદૃક્ ॥
અદ્ભુતેયં કથાશ્રાવિ ત્વદનુગ્રહતો મયા

ગતે હરે સ્વશૈલે હિ પાર્વતી સર્વમંગલા ॥
કિં ચકાર ગતા કુત્ર તન્મે વદ મહામતે

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
શૃણુ સુપ્રીતિતસ્તાત યજ્જાતં તદનન્તરમ્ ॥
હરે ગતે નિજસ્થાને તદ્વદામિ શિવં સ્મરન્

પાર્વત્યપિ સખીયુક્તા રૂપં કૃત્વા તુ સાર્થકમ્ ॥
જગામ સ્વપિતુર્ગેહં મહાદેવેતિ વાદિની

પાર્વત્યાગમનં શ્રુત્વા મેના ચ સ હિમાચલઃ ॥
દિવ્યં યાનં સમારુહ્ય પ્રયયૌ હર્ષવિહ્વલઃ

પુરોહિતશ્ચ પૌરાશ્ચ સખ્યશ્ચૈવાપ્યનેકશઃ ॥
સમ્વન્ધિનસ્તથાન્યે ચ સર્વે તે ચ સમાયયુઃ

ભ્રાતરઃ સકલા જગ્મુર્મૈનાકપ્રમુખાસ્તદા ॥
જયશબ્દં પ્રબ્રુવન્તો મહાહર્ષસમન્વિતાઃ

સંસ્થાપ્ય મંગલઘટં રાજવર્ત્મનિ રાજિતે ॥
ચન્દનાગરુકસ્તૂરીફલશાખાસમન્વિતે

સપુરોધોબ્રાહ્મણૈશ્ચ મુનિભિર્બ્રહ્મવાદિભિઃ ॥
નારીભિર્નર્તકીભિશ્ચ ગજેન્દ્રાદ્રિસુશોભિતૈઃ

પરિતઃ પરિતો રંભાસ્તમ્ભવૃન્દસમન્વિતે॥
પતિપુત્રવતીયોષિત્સમૂહૈર્દીપહસ્તકૈઃ ॥2.3.30.૧ ૦॥
દ્વિજવૃન્દૈશ્ચ સંયુક્તે કુર્વદ્ભિર્મઙ્ગલધ્વનિમ્ ॥
નાનાપ્રકારવાદ્યૈશ્ચ શંખધ્વનિભિરન્વિતે

એતસ્મિન્નન્તરે દુર્ગા જગામ સ્વપુરાન્તિકમ્ ॥
વિશંતી નગરં દેવી દદર્શ પિતરૌ પુનઃ

સુપ્રસન્નૌ પ્રધાવન્તૌ હર્ષવિહ્વલમાનસૌ ॥
દૃષ્ટ્વા કાલી સુપ્રહૃષ્ટા સ્વાલિભિઃ પ્રણનામ તૌ

તૌ સમ્પૂર્ણાશિષં દત્ત્વા ચક્રતુસ્તૌ સ્વવક્ષસિ ॥
હે વત્સે ત્વેવમુચ્ચાર્ય રુદન્તૌ પ્રેમવિહ્વલૌ

તતસ્સ્વકીયા અપ્યસ્યા અન્યા નાર્યાપિ સંમુદા ॥
ભ્રાતૃસ્ત્રિયોપિ સુપ્રીત્યા દૃઢાલિંગનમાદધુઃ

સાધિતં હિ ત્વયા સમ્યક્સુકાર્યં કુલતારણમ્ ॥
ત્વત્સદાચરણેનાપિ પાવિતાઃ સ્માખિલા વયમ્

ઇતિ સર્વે સુપ્રશંસ્ય પ્રણેમુસ્તાં પ્રહર્ષિતાઃ ॥
ચન્દનૈઃ સુપ્રસૂનૈશ્ચ સમાનર્ચુશ્શિવાં મુદા

તસ્મિન્નવસરે દેવા વિમાનસ્થા મુદામ્બરે ॥
પુષ્પવૃષ્ટિં શુભાં ચક્રુર્નત્વા તાં તુષ્ટુવુઃ સ્તવૈઃ

તદા તાં ચ રથે સ્થાપ્ય સર્વે શોભાન્વિતે વરે ॥
પુરં પ્રવેશયામાસુસ્સર્વે વિપ્રાદયો મુદા

અથ વિપ્રાઃ પુરોધાશ્ચ સખ્યોન્યાશ્ચ સ્ત્રિયઃ શિવામ્ ॥
ગૃહં પ્રવેશયામાસુર્બહુમાનપુરસ્સરમ્

સ્ત્રિયો નિર્મચ્છનં ચક્રુર્વિપ્રા યુયુજુરાશિષઃ ॥
હિમવાન્મેનકા માતા મુમોદાતિ મુનીશ્વર

સ્વાશ્રમં સફલં મેને કુપુત્રાત્પુત્રિકા વરા ॥
હિમવાન્નારદં ત્વાઞ્ચ સંસ્તુવન્ સાધુસાધ્વિતિ

બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ બંદિભ્યઃ પર્વતેન્દ્રો ધનં દદૌ ॥
મઙ્ગલં પાઠયામાસ સ દ્વિજેભ્યો મહોત્સવમ્

એવં સ્વકન્યયા હૃષ્ટૌ પિતરૌ ભ્રાતરસ્તથા ॥
જામયશ્ચ મહાપ્રીત્યા સમૂષુઃ પ્રાંગણે મુને

તતસ્સ હિમવાન્ તાત સુપ્રહૃષ્ટાઃ પ્રસન્નધીઃ ॥
સમ્માન્ય સકલાન્પ્રીત્યા સ્નાતું ગંગાં જગામ હ

એતસ્મિન્નંતરે શંભુસ્સુલીલો ભક્તવત્સલઃ ॥
સુનર્તકનટો ભૂત્વા મેનકાસંનિધિં યયૌ

શૃંગં વામે કરે ધૃત્વા દક્ષિણે ડમરુ તથા ॥
પૃષ્ઠે કંથાં રક્તવાસા નૃત્યગાનવિશારદઃ

તતસ્સુનટરૂપોસૌ મેનકાયા ગણે મુદા ॥
ચક્રે સુનૃત્યં વિવિધં ગાનં ચાતિમનોહરમ્

શૃંગં ચ ડમરું તત્ર વાદયામાસ સુધ્વનિમ્ ॥
મહતીં વિવિધાં તત્ર સ ચકાર મનોહરામ્

તાં દ્રષ્ટું નાગરાસ્સર્વે પુરુષાશ્ચ સ્ત્રિયસ્તથા ॥
આજગ્મુસ્સહસા તત્ર બાલા વૃદ્ધા અપિ ધ્રુવમ્

શ્રુત્વા સુગીતં તદ્દૃષ્ટ્વા સુનૃત્યં ચ મનોહરમ્ ॥
સહસા મુમુહુસ્સર્વે મેનાપિ ચ તદા મુને

।
મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ્ય સા દુર્ગા સુદૃષ્ટ્વા હૃદિ શંકરમ્ ॥
ત્રિશૂલાદિકચિહ્નાનિ બિભ્રતં ચાતિસુન્દરમ્

વિભૂતિવિભૂષિતં રમ્યમસ્થિમાલાસમન્વિતમ્ ॥
ત્રિલોચનોજ્જ્વલદ્વક્ત્રં નાગાયજ્ઞોપવીતકમ્

વરં વૃણ્વિત્યુક્તવન્તં ગૌરવર્ણં મહેશ્વરમ્ ॥
દીનબન્ધુ દયાસિન્ધું સર્વથા સુમનોહરમ્

હૃદયસ્થં હરં દૃષ્ટ્વેદૃશં સા પ્રણનામ તમ્ ॥
વરં વવ્રે માનસં હિ પતિર્મે ત્વં ભવેતિ ચ

।
વરં દત્ત્વા શિવં ચાથ તાદૃશં પ્રીતિતો હૃદા ॥
અન્તર્ધાય પુનસ્તત્ર સુનનર્ત્ત સ ભિક્ષુકઃ

તતો મેના સુરત્નાનિ સ્વર્ણપાત્રસ્થિતાનિ ચ ॥
તસ્મૈ દાતું યયૌ પ્રીત્યા તદ્ભૂતિ પ્રીતમાનસઃ

તાનિ ન સ્વીચકારાસૌ ભિક્ષાં યાચે શિવાં ચ તામ્ ॥
પુનસ્સુનૃત્યં ગાનશ્ચ કૌતુકાત્કર્તુમુદ્યતઃ

મેના તદ્વચનં શ્રુત્વા ચુકોપાતિ સુવિસ્મિતા ॥
ભિક્ષુકં ભર્ત્સયામાસ બહિષ્કર્તુમિયેષ સા

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર ગંગાતો ગિરિરાયયૌ ॥
દદર્શ પુરતો ભિક્ષું પ્રાંગણસ્થં નરાકૃતિમ્

શ્રુત્વા મેનામુખાદ્વૃત્તં તત્સર્વં સુચુકોપ સઃ ॥
આજ્ઞાં ચકારાનુચરાન્બહિષ્કર્તુઞ્ચ તં નટમ્

મહાગ્નિમિવ દુઃસ્પર્શં પ્રજ્વલન્તં સુતેજસમ્ ॥
ન શશાક બહિષ્કર્તું કોપિ તં મુનિસત્તમ

તતસ્સ ભિક્ષુકસ્તાત નાનાલીલાવિશારદઃ ॥
દર્શયામાસ શૈલાય સ્વપ્રભાવમનન્તકમ્

શૈલો દદર્શ તં તત્ર વિષ્ણુરૂપધરં દ્રુતમ્ ॥
કિરીટિનં કુણ્ડલિનં પીતવસ્ત્રં ચતુર્ભુજમ્

યદ્યત્પુષ્પાદિકં દત્તં પૂજાકાલે ગદાભૃતે ॥
ગાત્રે શિરસિ તત્સર્વં ભિક્ષુકસ્ય દદર્શ હ

તતો દદર્શ જગતાં સ્રષ્ટારં સ ચતુર્મુખમ્ ॥
રક્તવર્ણં પઠન્તઞ્ચ શ્રુતિસૂક્તં ગિરીશ્વરઃ

તતસ્સૂર્ય્યસ્વરૂપઞ્ચ જગચ્ચક્ષુસ્સ્વરૂપકમ્ ॥
દદર્શ ગિરિરાજસ્સ ક્ષણં કૌતુકકારિણામ્

તતો દદર્શ તં તાત રુદ્રરૂપં મહાદ્ભુતમ્ ॥
પાર્વતી સહિતં રમ્યં વિહસન્તં સુતેજસમ્

તતસ્તેજસ્સ્વરૂપઞ્ચ નિરાકારં નિરંજનમ્ ॥
નિરુપાધિં નિરીહઞ્ચ મહાદ્ભુતમરૂપકમ્

એવં બહૂનિ રૂપાણિ તસ્ય તત્ર દદર્શ સઃ ॥
સુવિસ્મિતો બભૂવાશુ પરમાનન્દસંયુતઃ

અથાસૌ ભિક્ષુવર્ય્યો હિ તસ્માત્તસ્યાશ્ચ સૂતિકૃત્ ॥
ભિક્ષાં યયાચે દુર્ગાન્તાં નાન્યજ્જગ્રાહ કિઞ્ચન

ન સ્વીચકાર શૈલૈન્દ્રો મોહિતશ્શિવમાયયા ॥
ભિક્ષુઃ કિંચિન્ન જગ્રાહ તત્રૈવાન્તર્દધે તતઃ

તદા બભૂવ સુજ્ઞાનં મેનાશૈલેશયોરિતિ ॥
આવાં શિવો વઞ્ચયિત્વા સ્વસ્થાનં ગતવાન્પ્રભુઃ

તયોર્વિચિન્ત્ય તત્રૈવ શિવે ભક્તિરભૂત્પરા ॥
મહામોક્ષકરી દિવ્યા સર્વાનન્દપ્રદાયિની

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં તૃતીયે પાર્વતીખંડે પાર્વતીપ્રત્યાગમનમહોત્સવવર્ણનં નામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ