શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.16

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
અથ તે નિર્જરાસ્સર્વે સુપ્રણમ્ય પ્રજેશ્વરમ્ ॥
તુષ્ટુવુઃ પરયા ભક્ત્યા તારકેણ પ્રપીડિતાઃ

અહં શ્રુત્વામરનુતિં યથાર્થાં હૃદયંગમા॥
સુપ્રસન્નતરો ભૂત્વા પ્રત્યવોચં દિવૌકસઃ

સ્વાગતં સ્વાધિકારા વૈ નિર્વિઘ્નાઃ સંતિ વસ્તુતઃ ॥
કિમર્થમાગતા યૂયમત્ર સર્વે વદંતુ મે

ઇતિ શ્રુત્વા વચો મે તે નત્વા સર્વે દિવૌકસઃ ॥
મામૂચુર્નતકા દીનાસ્તારકેણ પ્રપીડિતાઃ

દેવા ઊચુઃ ॥
લોકેશ તારકો દૈત્યો વરેણ તવ દર્પિત ॥
નિરસ્યાસ્માન્હઠાત્સ્થાનાન્યગ્રહીન્નો બલાત્સ્વયમ્

ભવતઃ કિમુ ન જ્ઞાતં દુઃખં યન્નઃ ઉપસ્થિતમ્ ॥
તદ્દુઃખં નાશય ક્ષિપ્રં વયં તે શરણં ગતાઃ

અહર્નિશં બાધતેસ્માન્યત્ર તત્રાસ્થિતાન્સ વૈ ॥
પલાયમાનાઃ પશ્યામો યત્ર તત્રાપિ તારકમ્

તારકાન્નશ્ચ યદ્દુઃખં સંભૂતં સકલેશ્વર ॥
તેન સર્વે વયં તાત પીડિતા વિકલા અતિ

અગ્નિર્યમોથ વરુણો નિરૃતિર્વાયુરેવ ચ॥ ॥
અન્યે દિક્પતયશ્ચાપિ સર્વે યદ્વશગામિનઃ

સર્વે મનુષ્યધર્માણસ્સર્વેઃ પરિકરૈર્યુતાઃ॥
સેવંતે તં મહાદૈત્યં ન સ્વતંત્રાઃ કદાચન

એવં તેનાર્દિતા દેવા વશગાસ્તસ્ય સર્વદા ॥
તદિચ્છાકાર્ય્યનિરતાસ્સર્વે તસ્યાનુજીવિનઃ

યાવત્યો વનિતાસ્સર્વા યે ચાપ્યપ્સરસાં ગણાઃ॥
સર્વાંસ્તાનગ્રહીદ્દૈત્યસ્તારકોઽસૌ મહાબલી

ન યજ્ઞાસ્સંપ્રવર્તતે ન તપસ્યંતિ તાપસાઃ॥
દાનધર્માદિકં કિંચિન્ન લોકેષુ પ્રવર્ત્તતે

તસ્ય સેનાપતિઃ ક્રૌંચો મહાપાપ્યસ્તિ દાનવઃ ॥
સ પાતાલતલં ગત્વા બાધતે ત્વનિશં પ્રજાઃ

તેન નસ્તારકેણેદં સકલં ભુવનત્રયમ્ ॥
હૃતં હઠાજ્જગદ્ધાતઃ પાપેનાકરુણાત્મના

વયં ચ તત્ર યાસ્યામો યત્સ્થાનં ત્વં વિનિર્દિશેઃ ॥
સ્વસ્થાસ્તદ્વારિતાસ્તેન લોકનાથસુરારિણા

ત્વં નો ગતિશ્ચ શાસ્તા ચ ધાતા ત્રાતા ત્વમેવ હિ ॥
વયં સર્વે તારકાખ્યવહ્નૌ દગ્ધાસ્સુવિહ્વલાઃ

તેન ક્રૂરા ઉપાય નઃ સર્વે હતબલાઃ કૃતાઃ॥
વિકારે સાંનિપાતે વા વીર્યવંત્યૌષધાનિ ચ

યત્રાસ્માકં જયાશા હિ હરિચક્રે સુદર્શને ॥
ઉત્કુંઠિતમભૂત્તસ્ય કંઠે પુષ્પમિવાર્પિતમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યેતદ્વચનં શ્રુત્વા નિર્જરાણામહં મુને ॥
પ્રત્યવોચં સુરાન્સર્વાંસ્તત્કાલસદૃશં વચઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
મમૈવ વચસા દૈત્યસ્તારકાખ્યસ્સમેધિતઃ॥
ન મત્તસ્તસ્ય હનનં યુજ્યતે હિ દિવૌકસઃ

તતો નૈવ વધો યોગ્યો યતો વૃદ્ધિમુપાગતઃ ॥
વિષ વૃક્ષોઽપિ સંવર્ધ્ય સ્વયં છેત્તુમસાંપ્રતમ્

યુષ્માકં ચાખિલં કાર્યં કર્તું યોગ્યો હિ શંકરઃ॥
કિન્તુ સ્વયં ન શક્તો હિ પ્રતિકર્તું પ્રચો દિતઃ

તારકાખ્યસ્તુ પાપેન સ્વયમેષ્યતિ સંક્ષયમ્ ॥
યથા યૂયં સંવિદધ્વમુપદેશકરસ્ત્વહમ્

ન મયા તારકો વધ્યો હરિણાપિ હરેણ ચ॥
નાન્યેનાપિ સુરૈર્વાપિ મદ્વરાત્સત્યમુચ્યતે

શિવવીર્ય્યસમુત્પન્નો યદિ સ્યાત્તનયસ્સુરાઃ॥
સ એવ તારકાખ્યસ્ય હંતા દૈત્યસ્ય નાપરઃ

યમુપાયમહં વચ્મિ તં કુરુધ્વં સુરોત્તમાઃ ॥
મહાદેવપ્રસાદેન સિદ્ધિમેષ્યતિ સ ધુવમ્

સતી દાક્ષા યિણી પૂર્વં ત્યક્તદેહા તુ યાભવત્ ॥
સોત્પન્ના મેનકાગર્ભાત્સા કથા વિદિતા હિ વઃ

તસ્યા અવશ્યં ગિરિશઃ કરિષ્યતિ કર ગ્રહમ્ ॥
તત્કુરુધ્વમુપાયં ચ તથાપિ ત્રિદિવૌકસઃ

તથા વિદધ્વં સુતરાં તસ્યાં તુ પરિયત્નતઃ ॥
પાર્વત્યાં મેનકાજાયાં રેતઃ પ્રતિનિપાતને

તમૂર્દ્ધ્વરેતસં શંભું સૈવ પ્રચ્યુતરેતસમ્ ॥
કર્તું સમર્થા નાન્યાસ્તિ તથા કાપ્યબલા બલાત્

સા સુતા ગિરિરાજસ્ય સાંપ્રતં પ્રૌઢયૌવના ॥
તપસ્યતે હિમગિરૌ નિત્યં સંસેવતે હરમ્

વાક્યાદ્ધિમવતઃ કાલીં સ્વપિતુર્હઠતશ્શિવા ॥
સખીભ્યાં સેવતે સાર્દ્ધં ધ્યાનસ્થં પરમેશ્વરમ્

તામગ્રતોઽર્ચ્ચમાનાં વૈ ત્રૈલોક્યે વરવર્ણિનીમ્ ॥
ધ્યાનસક્તો મહેશો હિ મનસાપિ ન હીયતે

ભાર્ય્યાં સમીહેત યથા સ કાલીં ચન્દ્રશેખરઃ ॥
તથા વિધધ્વં ત્રિદશા ન ચિરાદેવ યત્નતઃ

સ્થાનં ગત્વાથ દૈત્યસ્ય તમહં તારકં તતઃ ॥
નિવારયિષ્યે કુહઠાત્સ્વસ્થાનં ગચ્છતામરાઃ

ઇત્યુક્ત્વાહં સુરાન્શીઘ્રં તારકાખ્યાસુરસ્ય વૈ ॥
ઉપસંગમ્ય સુપ્રીત્યા સમાભાષ્યેદમબ્રવમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
તેજોસારમિદં સ્વર્ગં રાજ્યં ત્વં પરિપાસિ નઃ ॥
યદર્થં સુતપસ્તપ્તં વાઞ્છસિ ત્વં તતોઽધિકમ્

વરશ્ચાપ્યવરો દત્તો ન મયા સ્વર્ગરાજ્યતા ॥
તસ્માત્સ્વર્ગં પરિત્યજ્ય ક્ષિતૌ રાજ્યં સમાચર

દેવયોગ્યાનિ તત્રૈવ કાર્ય્યાણિ નિખિલાન્યપિ ॥
ભવિષ્યત્યરસુરશ્રેષ્ઠ નાત્ર કાર્ય્યા વિચારણા

ઇત્યુક્ત્વાહં ચ સંબોધ્યાસુરં તં સકલેશ્વરઃ ॥
સ્મૃત્વા શિવં ચ સશિવં તત્રાંતર્ધાનમાગતઃ ॥૪ ૧ ॥
તારકોઽપિ પરિત્યજ્ય સ્વર્ગં ક્ષિતિમથાભ્યગાત્॥
શોણિતાખ્ય પુરે સ્થિત્વા સર્વરાજ્યં ચકાર સઃ

દેવાસ્સર્વેઽપિ તચ્છુત્વા મદ્વાક્યં સુપ્રણમ્ય મામ્ ॥
શક્રસ્થાનં યયુઃ પ્રીત્યા શક્રેણ સુસ માહિતાઃ

તત્ર ગત્વા મિલિત્વા ચ વિચાર્ય્ય ચ પરસ્પરમ્ ॥
તે સર્વે મરુતઃ પ્રીત્યા મઘવંતં વચોઽબ્રુવન્

દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
શમ્ભોર્ય્યથા શિવાયાં વૈ રુચિજાયેત કામતઃ ॥
મઘવંસ્તે પ્રકર્તવ્યં બ્રહ્મોક્તં સર્વમેવ તત્

॥
બ્રહ્મોવાચ॥
ઇત્યેવં સર્વવૃત્તાંતં વિનિવેદ્ય સુરેશ્વરમ્ ॥
જગ્મુસ્તે સર્વતો દેવાઃ સ્વં સ્વં સ્થાનં મુદાન્વિતાઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં તૃતીયે પાર્વતીખણ્ડ દેવસાંત્વનવર્ણનં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ