શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.1

॥ શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
॥ અથ તૃતીયઃ પાર્વતીખણ્ડઃ પ્રારભ્યતે ॥
નારદ ઉવાચ ॥
દાક્ષાયણી સતી દેવી ત્યક્તદેહા પિતુર્મખે ॥
કથં ગિરિસુતા બ્રહ્મન્બભૂવ જગદમ્બિકા

કથં કૃત્વા તપોઽત્યુગ્રમ્પતિમાપ શિવં ચ સા ॥
એતન્મે પૃચ્છતે સમ્યક્કથય ત્વં વિશેષતઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
શૃણુ ત્વં મુનિશાર્દૂલ શિવાચરિતમુત્તમમ્ ॥
પાવનં પરમં દિવ્યં સર્વપાપહરં શુભમ્

યદા દાક્ષાયણી દેવી હરેણ સહિતા મુદા ॥
હિમાચલે સુચિક્રીડે લીલયા પરમેશ્વરી

મત્સુતેયમિતિ જ્ઞાત્વા સિષેવે માતૃવર્ચસા ॥
હિમાચલપ્રિયા મેના સર્વર્દ્ધિભિરનિર્ભરા

યદા દાક્ષાયણી રુષ્ટા નાદૃતા સ્વતનું જહૌ ॥
પિત્રા દક્ષેણ તદ્યજ્ઞે સંગતા પરમેશ્વરી

તદૈવ મેનકા તાં સા હિમાચલપ્રિયા મુને ॥
શિવલોકસ્થિતાં દેવીમારિરાધયિષુસ્તદા

તસ્યામહં સુતા સ્યામિત્યવધાર્ય સતી હૃદા ॥
ત્યક્તદેહા મનો દધ્રે ભવિતું હિમવત્સુતા

સમયં પ્રાપ્ય સા દેવી સર્વદેવસ્તુતા પુનઃ ॥
સતી ત્યક્તતનુઃ પ્રીત્યા મેનકાતનયાભવત્

નામ્ના સા પાર્વતી દેવી તપઃ કૃત્વા સુદુસ્સહમ્॥
નારદસ્યોપદેશાદ્વૈ પતિમ્પ્રાપ શિવં પુનઃ

નારદ ઉવાચ॥
બ્રહ્મન્વિધે મહાપ્રાજ્ઞ વદ મે વદતાં વર ॥
મેનકાયાસ્સમુત્પતિં વિવાહં ચરિતં તથા

ધન્યા હિ મેનકા દેવી યસ્યાં જાતા સુતા સતી ॥
અતો માન્યા ચ ધન્યા ચ સર્વેષાં સા પતિવ્રતા

બ્રહ્મોવાચ॥
શૃણુ ત્વં નારદ મુને પાર્વતીમાતુરુદ્ભવમ્॥
વિવાહં ચરિતં ચૈવ પાવનં ભક્તિવર્દ્ધનમ્ ॥ ૧૩
અસ્ત્યુત્તરસ્યાં દિશિ વૈ ગિરીશો હિમવાન્મહાન્ ॥
પર્વતો હિ મુનિશ્રેષ્ઠ મહાતેજાસ્સમૃદ્ધિભાક્

દ્વૈરૂપ્યં તસ્ય વિખ્યાતં જંગમસ્થિરભેદતઃ ॥
વર્ણયામિ સમાસેન તસ્ય સૂક્ષ્મસ્વરૂપકમ્

પૂર્વાપરૌ તોયનિધી સુવિગાહ્ય સ્થિતો હિ યઃ ॥
નાનારત્નાકરો રમ્યો માનદણ્ડ ઇવ ક્ષિતેઃ

નાનાવૃક્ષસમાકીર્ણો નાનાશૃંગસુચિત્રિતઃ॥
સિંહવ્યાઘ્રાદિપશુભિસ્સેવિતસ્સુખિભિસ્સદા

તુષારનિધિરત્યુગ્રો નાનાશ્ચર્યવિચિત્રિતઃ ॥
દેવર્ષિસિદ્ધમુનિભિસ્સંશ્રિતઃ શિવસંપ્રિયઃ

તપસ્થાનોઽતિપૂતાત્મા પાવનશ્ચ મહાત્મનામ્ ॥
તપસ્સિદ્ધિપ્રદોત્યંતં નાનાધાત્વાકરઃ શુભઃ

સ એવ દિવ્યરૂપો હિ રમ્યઃ સર્વાઙ્ગસુન્દરઃ ॥
વિષ્ણ્વંશોઽવિકૃતઃ શૈલરાજરાજસ્સતામ્પ્રિયઃ

કુલસ્થિત્યૈ ચ સ ગિરિર્ધર્મ્મવર્દ્ધનહેતવે ॥
સ્વવિવાહં કર્ત્તુમૈચ્છત્પિતૃદેવહિતેચ્છયા

તસ્મિન્નવસરે દેવાઃ સ્વાર્થમાચિન્ત્ય કૃત્સ્નશઃ ॥
ઊચુઃ પિતૄન્સમાગત્ય દિવ્યાન્પ્રીત્યા મુનીશ્વર

દેવા ઊચુઃ॥
સર્વે શૃણુત નો વાક્યં પિતરઃ પ્રીતમાનસાઃ ॥
કર્ત્તવ્યં તત્તથૈવાશુ દેવકાર્ય્યેપ્સવો યદિ

મેના નામ સુતા યા વો જ્યેષ્ઠા મઙ્ગલરૂપિણી ॥
તામ્વિવાહ્ય ચ સુપ્રીત્યા હિમાખ્યેન મહીભૃતા

એવં સર્વમહાલાભઃ સર્વેષાં ચ ભવિષ્યતિ ॥
યુષ્માકમમરાણાં ચ દુઃખહાનિઃ પદે પદે

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્યાપરવચઃ પિતરસ્તે વિમૃશ્ય ચ ॥
સ્મૃત્વા શાપં સુતાનાં ચ પ્રોચુરોમિતિ તદ્વચઃ

દદુર્મેનાં સુવિધિના હિમાગાય નિજાત્મજામ્ ॥
સમુત્સવો મહાનાસીત્તદ્વિવાહે સુમઙ્ગલે

હર્ય્યાદયાઽપિ તે દેવા મુનયશ્ચાપરોખિલાઃ ॥
આજગ્મુસ્તત્ર સંસ્મૃત્ય વામદેવં ભવં ધિયા

ઉત્સવં કારયામાસુર્દત્ત્વા દાનાન્યનેકશઃ ॥
સુપ્રશસ્ય પિતૄન્દિવ્યાન્પ્રશશંસુર્હિમાચલમ્

મહામોદાન્વિતા દેવાસ્તે સર્વે સમુનીશ્વરાઃ॥
સંજગ્મુઃ સ્વસ્વધામાનિ સંસ્મરન્તઃ શિવાશિવૌ

કૌતુકં બહુ સમ્પ્રાપ્ય સુવિવાહ્ય પ્રિયાં ચ તામ્ ॥
આજગામ સ્વભવનં મુદમાપ ગિરીશ્વરઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥ મેનયા હિ હિમાગસ્ય સુવિવાહો મુનીશ્વર॥
પ્રોક્તો મે સુખદઃ પ્રીત્યા કિમ્ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં તૃતીયે પાર્વતીખણ્ડે હિમાચલવિવાહવર્ણનં નામ પ્રથમોધ્યાયઃ