શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.43

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ સ્તુતો રમેશેન મયા ચૈવ સુરર્ષિભિઃ ॥
તથાન્યૈશ્ચ મહાદેવઃ પ્રસન્નસ્સંબભૂવ હ

અથ શંભુઃ કૃપા દૃષ્ટ્યા સર્વાન્ ઋષિસુરાદિકાન્ ॥
બ્રહ્મવિષ્ણૂ સમાધાય દક્ષમેતદુવાચ હ

મહાદેવ ઉવાચ ॥
શૃણુ દક્ષ પ્રવક્ષ્યામિ પ્રસન્નોસ્મિ પ્રજાપતે ॥
ભક્તાધીનઃ સદાહં વૈ સ્વતંત્રોપ્યખિલેશ્વરઃ

ચતુર્વિધા ભજંતે માં જનાઃ સુકૃતિનસ્સદા॥
ઉત્તરોત્તરતઃ શ્રેષ્ઠાસ્તેષાં દક્ષપ્રજાપતે

આર્તો જિજ્ઞાસુરર્થાર્થી જ્ઞાની ચૈવ ચતુર્થકઃ ॥
પૂર્વે ત્રયશ્ચ સામાન્યાશ્ચતુર્થો હિ વિશિષ્યતે

તત્ર જ્ઞાની પ્રિયતર મમરૂપઞ્ચ સ સ્મૃતઃ ॥
તસ્માત્પ્રિયતરો નાન્યઃ સત્યં સત્યં વદામ્યહમ્

જ્ઞાનગમ્યોહમાત્મજ્ઞો વેદાંતશ્રુતિપારગૈઃ ॥
વિના જ્ઞાનેન માં પ્રાપ્તું યતન્તે ચાલ્પબુદ્ધયઃ

ન વેદૈશ્ચ ન યજ્ઞૈશ્ચ ન દાનૈસ્તપસા ક્વચિત્ ॥
ન શક્નુવંતિ માં પ્રાપ્તું મૂઢાઃ કર્મવશા નરા

કેવલં કર્મ્મણા ત્વં સ્મ સંસારં તર્તુમિચ્છસિ ॥
અત એવાભવં રુષ્ટો યજ્ઞવિધ્વંસકારકઃ

ઇતઃ પ્રભૃતિ ભો દક્ષ મત્વા માં પરમેશ્વરમ્ ॥
બુદ્ધ્યા જ્ઞાનપરો ભૂત્વા કુરુ કર્મ સમાહિતઃ

અન્યચ્ચ શૃણુ સદ્બુદ્ધ્યા વચનં મે પ્રજાપતે ॥
વચ્મિ ગુહ્યં ધર્મહેતોઃ સગુણત્વેપ્યહં તવ

અહં બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ જગતઃ કારણં પરમ્ ॥
આત્મેશ્વર ઉપદ્રષ્ટા સ્વયંદૃગવિશેષણઃ

આત્મમાયાં સમાવિશ્ય સોહં ગુણમયીં મુને ॥
સૃજન્રક્ષન્હરન્વિશ્વં દધે સંજ્ઞાઃ ક્રિયોચિતાઃ

અદ્વિતીયે પરે તસ્મિન્ બ્રહ્મણ્યાત્મનિ કેવલે ॥
અજ્ઞઃ પશ્યતિ ભેદેન ભૂતાનિ બ્રહ્મચેશ્વરમ્

શિરઃ કરાદિસ્વાંગેષુ કુરુતે ન યથા પુમાન્ ॥
પારક્યશેમુષીં ક્વાપિ ભૂતેષ્વેવં હિ મત્પરઃ

સર્વભૂતાત્મનામેકભાવનાં યો ન પશ્યતિ ॥
ત્રિસુરાણાં ભિદાં દક્ષ સ શાંતિમધિગચ્છતિ

યઃ કરોતિ ત્રિદેવેષુ ભેદબુદ્ધિં નરાધમઃ ॥
નરકે સ વસેન્નૂનં યાવદાચન્દ્રતારકમ્

મત્પરઃ પૂજયેદ્દેવાન્ સર્વાનપિ વિચક્ષણઃ ॥
સ જ્ઞાનં લભતે યેન મુક્તિર્ભવતિ શાશ્વતી

વિધિભક્તિં વિના નૈવ ભક્તિર્ભવતિ વૈષ્ણવી ॥
વિષ્ણુભક્તિં વિના મે ન ભક્તિઃ ક્વાપિ પ્રજાયતે

ઇત્યુક્ત્વા શંકરસ્સ્વામી સર્વેષાં પરમેશ્વરઃ ॥
સર્વેષાં શૃણ્વતાં તત્રોવાચ વાણીં કૃપાકરઃ

હરિભક્તો હિ માં નિન્દેત્તથા શૈવોભવે દ્યદિ ॥
તયોઃ શાપા ભવેયુસ્તે તત્ત્વપ્રાપ્તિર્ભવેન્ન હિ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય મહેશસ્ય વચનં સુખકારકમ્ ॥
જહૃષુસ્સકલાસ્તત્ર સુરમુન્યાદયો મુને

દક્ષોભવન્મહાપ્રીત્યા શિવભક્તિરતસ્તદા ॥
સકુટુમ્બસ્સુરાદ્યાસ્તે શિવં મત્વાખિલેશ્વરમ્

યથા યેન કૃતા શંભોઃ સંસ્તુતિઃ પરમાત્મનઃ ॥
તથા તસ્મૈ વરો દત્તશ્શંભુના તુષ્ટચેતસા

જ્ઞપ્તઃ શિવેનાશુ દક્ષઃ શિવભક્તઃ પ્રસન્નધીઃ ॥
યજ્ઞં ચકાર સંપૂર્ણં શિવાનુગ્રહતો મુને

દદૌ ભાગાન્સુરેભ્યો હિ પૂર્ણભાગં શિવાય સઃ ॥
દાનં દદૌ દ્વિજેભ્યશ્ચ પ્રાપ્તઃ શંભોરનુગ્રહઃ

અથો દેવસ્ય સુમહત્તત્કર્મ વિધિપૂર્વકમ્ ॥
દક્ષઃ સમાપ્ય વિધિવત્સહર્ત્વિગ્ભિઃ પ્રજાપતિઃ

એવં દક્ષમખઃ પૂર્ણોભવત્તત્ર મુનીશ્વરઃ ॥
શંકરસ્ય પ્રસાદેન પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણઃ

અથ દેવર્ષયસ્સર્વે શંસંતશ્શાંકરં યશઃ ॥
સ્વધામાનિ યયુસ્તુ ષ્ટાઃ પરેપિ સુખતસ્તદા

અહં વિષ્ણુશ્ચ સુપ્રીતાવપિ સ્વંસ્વં પરં મુદા ॥
ગાયન્તૌ સુયશશ્શંભોઃ સર્વમંગલદં સદા

દક્ષ સંમાનિતઃ પ્રીત્યા મહાદેવોપિ સદ્ગતિઃ ॥
કૈલાસં સ યયૌ શૈલં સુપ્રીતસ્સગણો નિજમ્

આગત્ય સ્વગિરિં શંભુસ્સસ્માર સ્વપ્રિયાં સતીમ્ ॥
ગણેભ્યઃ કથયામાસ પ્રધાનેભ્યશ્ચ તત્કથામ્

કાલં નિનાય વિજ્ઞાની બહુ તચ્ચરિતં વદન્॥
લૌકિકીં ગતિમાશ્રિત્ય દર્શયન્ કામિતાં પ્રભુઃ

નાનીતિકારકઃ સ્વામી પરબ્રહ્મ સતાં ગતિઃ॥
તસ્ય મોહઃ ક્વ વા શોકઃ ક્વ વિકારઃ પરો મુને

અહં વિષ્ણુશ્ચ જાનીવસ્તદ્ભેદં ન કદાચન ॥
કેપરે મુનયો દેવા મનુષાદ્યાશ્ચ યોગિનઃ

મહિમા શાંકરોનંતો દુર્વિજ્ઞેયો મનીષિભિઃ ॥
ભક્તજ્ઞાતશ્ચ સદ્ભક્ત્યા તત્પ્રસાદાદ્વિના શ્રમમ્

એકોપિ ન વિકારો હિ શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
સંદર્શયતિ લોકેભ્યઃ કૃત્વા તાં તાદૃશીં ગતિમ્

યત્પઠિત્વા ચ સંશ્રુત્ય સર્વલોકસુધીર્મુને॥
લભતે સદ્ગતિં દિબ્યામિહાપિ સુખમુત્તમમ્

ઇત્થં દાક્ષાયણી હિત્વા નિજદેહં સતી પુનઃ ॥
જજ્ઞે હિમવતઃ પત્ન્યાં મેનાયામિતિ વિશ્રુતમ્

પુનઃ કૃત્વા તપસ્તત્ર શિવં વવ્રે પતિં ચ સા ॥
ગૌરી ભૂત્વાર્દ્ધવામાંગી લીલાશ્ચક્રેદ્ભુતાશ્શિવા

ઇત્થં સતીચરિત્રં તે વર્ણિતં પરમાદ્ભુતમ્ ॥
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં દિવ્યં સર્વકામપ્રદાયકમ્

ઇદમાખ્યાનમનઘં પવિત્રં પરપાવનમ્ ॥
સ્વર્ગ્યં યશસ્યમાયુષ્યં પુત્રપૌત્રફલપ્રદમ્

ય ઇદં શૃણુયાદ્ભક્ત્યા શ્રાવયેદ્ભક્તિમાન્નરાન્ ॥
સર્વકર્મા લભેત્તાત પરત્ર પરમાં ગતિમ્

યઃ પઠેત્પાઠયેદ્વાપિ સમાખ્યાનમિદં શુભમ્ ॥
સોપિ ભુક્ત્વાખિલાન્ ભોગાનંતે મોક્ષમવાપ્નુયાત્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિતીયે સતીખંડે દક્ષય જ્ઞાનુસંધાનવર્ણનં નામ ત્રિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

॥ શ્રીઃ ॥
સમાપ્તોયં રુદ્રસંહિતાન્તર્ગતસતીખણ્ડો દ્વિતીયઃ