શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.42

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
શ્રીબ્રહ્મેશપ્રજેશેન સદૈવ મુનિના ચ વૈ॥
અનુનીતશ્શંભુરાસીત્પ્રસન્નઃ પરમેશ્વરઃ

આશ્વાસ્ય દેવાન્ વિષ્ણ્વાદીન્વિહસ્ય કરુણાનિધિઃ।
ઉવાચ પરમેશાનઃ કુર્વન્ પરમનુગ્રહમ્

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥
શૃણુતં સાવધાનેન મમ વાક્યં સુરોત્તમૌ ॥
યથાર્થં વચ્મિ વાં તાત વાં ક્રોધં સર્વદાસહમ્

નાઘં તનૌ તુ બાલાનાં વર્ણમેવાનુચિંતયે ॥
મમ માયાભિભૂતાનાં દંડસ્તત્ર ધૃતો મયા

દક્ષસ્ય યજ્ઞભંગોયં ન કૃતશ્ચ મયા ક્વચિત્ ॥
પરં દ્વેષ્ટિ પરેષાં યદાત્મનસ્તદ્ભવિષ્યતિ

પરેષાં ક્લેદનં કર્મ ન કાર્યં તત્કદાચન॥
પરં દ્વેષ્ટિ પરેષાં યદાત્મનસ્તદ્ભવિષ્યતિ

દક્ષસ્ય યજ્ઞશીર્ષ્ણો હિ ભવત્વજમુખં શિરઃ ॥
મિત્રનેત્રેણ સંપશ્યેદ્યજ્ઞભાગં ભગસ્સુરઃ

પૂષાભિધસ્સુરસ્તાતૌ દદ્ભિર્યજ્ઞસુપિષ્ટભુક્ ॥
યાજમાનૈર્ભગ્નદંતસ્સત્યમેતન્મયોદિતમ્

બસ્તશ્મશ્રુર્ભવેદેવ ભૃગુર્મમ વિરોધ કૃત્॥
દેવાઃ પ્રકૃતિસર્વાંગા યે મ ઉચ્છેદનં દદુઃ

બાહુભ્યામશ્વિનૌ પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં કૃતવાહકૌ ॥
ભવંત્વધ્વર્યવશ્ચાન્યે ભવત્પ્રીત્યા મયોદિતમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા પરમેશાનો વિરરામ દયાન્વિતઃ ॥
ચરાચરપતિર્દેવઃ સમ્રાટ્ વેદાનુસારકૃત્

તદા સર્વ સુરાદ્યાસ્તે શ્રુત્વા શંકરભાષિતમ્॥
સાધુસાધ્વિતિ સંપ્રોચુઃ પરિતુષ્ટાઃ સવિષ્ણ્વજાઃ

તતશ્શંભું સમામંત્ર્ય મયા વિષ્ણુસ્સુરર્ષિભિઃ॥
ભૂયસ્તદ્દેવયજનં યયૌ ચ પરયા મુદા

એવં તેષાં પ્રાર્થનયા વિષ્ણુપ્રભૃતિભિસ્સુરૈઃ॥
યયૌ કનખલં શંભુર્યજ્ઞવાટં પ્રજાપતેઃ

રુદ્રસ્તદા દદર્શાથ વીરભદ્રેણ યત્કૃતમ્ ॥
પ્રધ્વંસં તં ક્રતોસ્તત્ર દેવર્ષીણાં વિશેષતઃ

સ્વાહા સ્વધા તથા પૂષા તુષ્ટિર્ધૃતિઃ સરસ્વતી ॥
તથાન્યે ઋષયસ્સર્વે પિતરશ્ચાગ્નયસ્તથા

યેઽન્યે ચ બહવસ્તત્ર યક્ષગંધવર્રાક્ષસાઃ ॥
ત્રોટિતા લુંચિતાશ્ચૈવ મૃતાઃ કેચિદ્રણાજિરે

યજ્ઞં તથાવિધં દૃષ્ટ્વા સમાહૂય ગણાધિપમ્ ॥
વીરભદ્રં મહાવીરમુવાચ પ્રહસન્ પ્રભુઃ

વીરભદ્ર મહાબાહો કિં કૃતં કર્મ તે ત્વિદમ્ ॥
મહાન્દંડો ધૃતસ્તાત દેવર્ષ્યાદિષુ સત્વરમ્

દક્ષમાનય શીઘ્રં ત્વં યેનેદં કૃતમીદૃશમ્ ॥
યજ્ઞો વિલક્ષણસ્તાત યસ્યેદં ફલમીદૃશમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
એવમુક્તશ્શંકરેણ વીરભદ્રસ્ત્વરાન્વિતઃ ॥
કબંધમાનયિત્વાગ્રે તસ્ય શંભોરથાક્ષિપત્

વિશિરસ્કં ચ તં દૃષ્ટ્વા શંકરો લોકશંકરઃ ॥
વીરભદ્રમુવાચાગ્રે વિહસન્મુનિસત્તમ

શિરઃ કુત્રેતિ તેનોક્તે વીરભદ્રોઽબ્રવીત્પ્રભુઃ ॥
મયા શિરો હુતં ચાગ્નૌ તદાનીમેવ શંકર

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય વીરભદ્રસ્ય શંકરઃ ॥
દેવાન્ તથાજ્ઞપત્પ્રીત્યા યદુક્તં તત્પુરા પ્રભુઃ

વિધાય કાર્ત્સ્ન્યેન ચ તદ્યદાહ ભગવાન્ ભવઃ ॥
મયા વિષ્ણ્વાદયઃ સર્વે ભૃગ્વાદીનથ સત્વરમ્

અથ પ્રજાપતેસ્તસ્ય સવનીયપશોશ્શિરઃ॥
બસ્તસ્ય સંદધુશ્શંભોઃ કાયેનારં સુશાસનાત્

સંધીયમાને શિરસિ શંભુસદ્દૃષ્ટિવીક્ષિતઃ ॥
સદ્યસ્સુપ્ત ઇવોત્તસ્થૌ લબ્ધપ્રાણઃ પ્રજાપતિઃ

ઉત્થિતશ્ચાગ્રતશ્શંભું દદર્શ કરુણાનિધિમ્ ॥
દક્ષઃ પ્રીતમતિઃ પ્રીત્યા સંસ્થિતઃ સુપ્રસન્નધીઃ

પુરા હર મહાદ્વેષકલિલાત્માભવદ્ધિ સઃ॥
શિવાવલોકનાત્સદ્યશ્શરચ્ચન્દ્ર ઇવામલઃ

ભવં સ્તોતુમના સોથ નાશક્નોદનુરાગતઃ ॥
ઉત્કંઠાવિકલત્વાચ્ચ સંપરેતાં સુતાં સ્મરન્

અથ દક્ષઃ પ્રસન્નાત્મા શિવં લજ્જાસમન્વિતઃ ॥
તુષ્ટાવ પ્રણતો ભૂત્વા શંકરં લોકશંકરમ્

દક્ષ ઉવાચ ॥
નમામિ દેવ વરદં વરેણ્યં મહેશ્વરં જ્ઞાનનિધિં સનાતનમ્ ॥
નમામિ દેવાધિપતીશ્વરં હરં સદાસુખાઢ્યં જગદેકબાંધવમ્

નમામિ વિશ્વેશ્વર વિશ્વરૂપં પુરાતનં બ્રહ્મનિજાત્મરૂપમ્॥
નમામિ શર્વં ભવ ભાવભાવં પરાત્પરં શંકરમાનતોમિ

દેવદેવ મહાદેવ કૃપાં કુરુ નમોસ્તુ તે ॥
અપરાધં ક્ષમસ્વાદ્ય મમ શંભો કૃપાનિધે ॥

અનુગ્રહઃ કૃતસ્તે હિ દંડવ્યાજેન શંકર ॥
ખલોહં મૂઢધીર્દેવ જ્ઞાતં તત્ત્વં મયા ન તે

અદ્ય જ્ઞાતં મયા તત્ત્વં સર્વોપરિ ભવાન્મતઃ ॥
વિષ્ણુબ્રહ્માદિભિસ્સેવ્યો વેદવેદ્યો મહેશ્વરઃ

॥
સાધૂનાં કલ્પવૃક્ષસ્ત્વં દુષ્ટાનાં દંડધૃક્સદા ॥
સ્વતંત્રઃ પરમાત્મા હિ ભક્તાભીષ્ટવરપ્રદઃ

વિદ્યાતપોવ્રતધરાનસૃજઃ પ્રથમં દ્વિજા ॥
આત્મતત્ત્વં સમાવેત્તું મુખતઃ પરમેશ્વરઃ

સર્વાપદ્ભ્યઃ પાલયિતા ગોપતિસ્તુ પશૂનિવ ॥
ગૃહીતદંડો દુષ્ટાંસ્તાન્ મર્યાદાપરિપાલકઃ

મયા દુરુક્તવિશિખૈઃ પ્રવિદ્ધઃ પરમેશ્વરઃ ॥
અમરાનતિદીનાશાન્ મદનુગ્રહકારકઃ

સ ભવાન્ ભગવાન્ શંભો દીનબંધો પરાત્પરઃ ॥
સ્વકૃતેન મહાર્હેણ સંતુષ્ટો ભક્તવત્સલ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ સ્તુત્વા મહેશાનં શંકરં લોકશંકરમ્ ॥
પ્રજાપતિર્વિનીતાત્મા વિરરામ મહાપ્રભુમ્

અથ વિષ્ણુઃ પ્રસન્નાત્મા તુષ્ટાવ વૃષભધ્વજમ્ ॥
બાષ્પગદ્ગદયા વાણ્યા સુપ્રણમ્ય કૃતાંજલિઃ

વિષ્ણુવાચ ॥
મહાદેવ મહેશાન લોકાનુગ્રહકારક ॥
પરબ્રહ્મ પરાત્મા ત્વં દીનબંધો દયાનિધે

સર્વવ્યાપી સ્વૈરવર્તી વેદવેદ્યયશાઃ પ્રભોઃ ॥
અનુગ્રહઃ કૃતસ્તેન કૃતાશ્ચાસુકૃતા વયમ્॥

દક્ષોયં મમ ભક્તસ્ત્વાં યન્નિનિંદ ખલઃ પુરા ॥
તત્ ક્ષંતવ્યં મહેશાદ્ય નિર્વિકારો યતો ભવાન્

કૃતો મયાપરાધોપિ તવ શંકર મૂઢતઃ ॥
ત્વદ્ગણેન કૃતં યુદ્ધં વીરભદ્રેણ પક્ષતઃ

ત્વં મે સ્વામી પરબ્રહ્મ દાસોહં તે સદાશિવ ॥
પોષ્યશ્ચાપિ સદા તે હિ સર્વેષાં ત્વં પિતા યતઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ કરુણાસાગર પ્રભો ॥
સ્વતંત્રઃ પરમાત્મા ત્વં પરમેશો દ્વયોવ્યયઃ॥

મમ પુત્રોપરિ કૃતો દેવાનુગ્રહ ઈશ્વર॥
સ્વાપમાનમગણયન્ દક્ષયજ્ઞં સમુદ્ધર

પ્રસન્નો ભવ દેવેશ સર્વશાપાન્નિરાકુરુ ॥
સબોધઃ પ્રેરકસ્ત્વં મે ત્વમેવં વિનિવારકઃ

ઇતિ સ્તુત્વા મહેશાનં પરમં ચ મહામુને ॥
કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા વિનમ્રીકૃતમસ્તકઃ॥

અથ શક્રાદયો દેવા લોકપાલાસ્સુચેતસઃ ॥
તુષ્ટુવુઃ શંકરં દેવં પ્રસન્નમુખપંકજમ્

તતઃ પ્રસન્નમનસઃ સર્વે દેવાસ્તથા પરે ॥
સિદ્ધર્ષયઃ પ્રજેશાશ્ચ તુષ્ટુવુઃ શંકરં મુદા

તથોપદેવનાગાશ્ચ સદસ્યા બ્રાહ્મણાસ્તથા ॥
પ્રણમ્ય પરયા ભક્ત્યા તુષ્ટુવુશ્ચ પૃથક્ પૃથક્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિતીયે સતીખંડે દક્ષદુઃખનિરાકરણવર્ણનં નામ દ્વિચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ