શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.40

॥ નારદ ઉચાચ ॥
વિધે વિધે મહાપ્રાજ્ઞા શૈવતત્ત્વપ્રદર્શક ॥
શ્રાવિતા રમણીપ્રાયા શિવલીલા મહાદ્ભુતા

વીરેણ વીરભદ્રેણ દક્ષયજ્ઞં વિનાશ્ય વૈ ॥
કૈલાસાદ્રૌ ગતે તાત કિમભૂત્તદ્વદાધુના

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
અથ દેવગણાસ્સર્વે મુનયશ્ચ પરાજિતાઃ ॥
રુદ્રાનીકૈર્વિભિન્નાંગા મમ લોકં યયુસ્તદા

સ્વયંભુવે નમસ્કૃત્ય મહ્યં સંસ્તૂય ભૂરિશઃ ॥
તત્સ્વક્લેશં વિશેષેણ કાર્ત્સ્યેનૈવ ન્યવેદયન્

તદાકર્ણ્ય તતોહં વૈ પુત્રશોકેન પીડિતઃ ॥
અચિન્તયમતિવ્યગ્રો દૂયમાનેન ચેતસા

કિં કાર્ય્યં કાર્યમદ્યાશુ મયા દેવસુખાવહમ્ ॥
યેન જીવતુ દક્ષાસૌ મખઃ પૂર્ણો ભવેત્સુરઃ

એવં વિચાર્ય બહુધા નાલભં શમહં મુને ॥
વિષ્ણું તદા સ્મરન્ ભક્ત્યા જ્ઞાનમાપ્તં તદોચિતમ્

અથ દેવૈશ્ચ મુનિભિર્વિષ્ણોર્લોકમહં ગતઃ ॥
નત્વા નુત્વા ચ વિવિધૈસ્સ્તવૈર્દુઃખં ન્યવેદયમ્

યથાધ્વરઃ પ્રપૂર્ણઃ સ્યાદ્દેવ યજ્ઞકરશ્ચ સઃ ॥
સુખિનસ્સ્યુસ્સુરાસ્સર્વે મુનયશ્ચ તથા કુરુ

દેવ દેવ રમાનાથ વિષ્ણો દેવસુખાવહ ॥
વયં ત્વચ્છરણં પ્રાપ્તાસ્સદેવમુનયો ધ્રુવમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચો મે હિ બ્રહ્મણસ્સ રમેશ્વરઃ ॥
પ્રત્યુવાચ શિવં સ્મૃત્વા શિવાત્મા દીનમાનસઃ

॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥
તેજીયસિ ન સા ભૂતા કૃતાગસિ બુભૂષતામ્ ॥
તત્ર ક્ષેમાય બહુધા બુભૂષા હિ કૃતાગસામ્

કૃતપાપાસ્સુરા સર્વે શિવે હિ પરમેશ્વરે ॥
પરાદદુર્યજ્ઞભાગં તસ્ય શંભોર્વિધે યતઃ

પ્રસાદયધ્યં સર્વે હિ યૂયં શુદ્ધેન ચેતસા ॥
અથાપરપ્રસાદં તં ગૃહીતાંઘ્રિયુગં શિવમ્

યસ્મિન્ પ્રકુપિતે દેવે વિનશ્યત્યખિલં જગત્ ॥
સલોકપાલયજ્ઞસ્ય શાસનાજ્જીવિતં દ્રુતમ્

તમાશુ દેવં પ્રિયયા વિહીનં ચ દુરુક્તિભિઃ ॥
ક્ષમાપયધ્વં હૃદ્વિદ્ધં દક્ષેણ સુદુરાત્મના

અયમેવ મહોપાયસ્તચ્છાંત્યૈ કેવલં વિધે ॥
શંભોસ્સંતુષ્ટયે મન્યે સત્યમેવોદિતં મયા

નાહં ન ત્વં સુરાશ્ચાન્યે મુનયોપિ તનૂભૃતઃ ॥
યસ્ય તત્ત્વં પ્રમાણં ચ ન વિદુર્બલવીર્યયોઃ

આત્મતંત્રસ્ય તસ્યાપિ પરસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
ક ઉપાયં વિધિત્સેદ્વૈ પરં મૂઢં વિરોધિનમ્

ચલિષ્યેહમપિ બ્રહ્મન્ સર્વૈઃ સાર્દ્ધ શિવાલયમ્ ॥
ક્ષમાપયામિ ગિરિશં કૃતાગાશ્ચ શિવે ધુવમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્થમાદિશ્ય વિષ્ણુર્માં બ્રહ્માણં સામરાદિકમ્ ॥
સાર્દ્ધં દેવેર્મતિં ચક્રે તદ્ગિરૌ ગમનાય સઃ

યયૌ સ્વધિષ્ણ્ય નિલયં શિવસ્યાદ્રિવરં શુભમ્ ॥
કૈલાસં સામરમુનિપ્રજેશાદિમયો હરિઃ

અતિપ્રિયં પ્રભોર્નિત્યં સુજુષ્ટં કિન્નરાદિભિઃ ॥
નરેતરૈરપ્સરોભિર્યોગસિદ્ધૈમહોન્નતમ્

નાનામણિમયૈશ્શૃંગૈઃ શોભમાનં સમંતતઃ ॥
નાનાધાતુવિચિત્રં વૈ નાનાદ્રુમલતાકુલમ્ ॥

નાનામૃગગણાકીર્ણં નાનાપક્ષિસમન્વિતમ્ ॥
નાનાજલપ્રસ્રવણૈરમરૈસ્સિદ્ધયોષિતામ્

રમણૈવાહરંતીનાં નાનાકંદર સાનુભિઃ ॥
દ્રુમજાતિભિરન્યાભી રાજિતં રાજતપ્રભમ્

વ્યાઘ્રાદિભિર્મહાસત્ત્વૈર્નિર્ઘુષ્ટં ક્રૂરતોજ્ઝિતમ્ ॥
સર્વશોભાન્વિતં દિવ્યં મહાવિસ્મયકારકમ્

પર્યસ્તં ગંગયા સત્યા સ્થાનપુણ્યતરોદયા ॥
સર્વપાવનસંકર્ત્ર્યા વિષ્ણુપદ્યા સુનિર્મલમ્ ॥।

એવંવિધં ગિરિં દૃષ્ટ્વા કૈલાસાખ્યં શિવપ્રિયમ્ ॥
યયુસ્તે વિસ્મયં દેવા વિષ્ણ્વાદ્યાસ્સમુનીશ્વરાઃ

તસ્સમીપેઽલકાં રમ્યાં દદૃશુર્નામ તે પુરીમ્ ॥
કુબેરસ્ય મહાદિવ્યાં રુદ્રમિત્રસ્ય નિર્જરાઃ

વનં સૌગંધિકં ચાપિ દદૃશુસ્તત્સમીપતઃ ॥
સર્વદ્રુમાન્વિતં દિવ્યં યત્ર તન્નાદમદ્રુતમ્

તદ્બાહ્યતસ્તસ્ય દિવ્યે સરિતાવતિપાવને ॥
નંદા ચાલકનંદા ચ દર્શનાત્પાપહારિકે॥

પપુઃ સુરસ્ત્રિયો નિત્યમવગૂહ્ય સ્વલોકતઃ ॥
વિગાહ્ય પુંભિસ્તાસ્તત્ર ક્રીડંતિ રતિકર્શિતાઃ

હિત્વા યક્ષેશ્વરપુરીં વનં સૌગંધિકં ચ યત્॥
ગચ્છંતસ્તે સુરા આરાદ્દદૃશુશ્શાંકરં વટમ્

પર્યક્ કૃતાચલચ્છાયં પાદોન વિટપાય તમ્ ॥
શતયોજન કોત્સેધં નિર્નીડં તાપવર્જ્જિતમ્

મહાપુણ્યવતાં દૃશ્યં સુરમ્યં ચાતિપાવનમ્ ॥
શંભુયોગસ્થલં દિવ્યં યોગિસેવ્યં મહોત્તમમ્ ॥।

મુમુક્ષુશરણે તસ્મિન્ મહાયોગમયે વટે ॥
આસીનં દદૃશુસ્સર્વે શિવં વિષ્ણ્વાદયસ્સુરાઃ

વિધિપુત્રૈર્મહાસિદ્ધૈશ્શિવ ભક્તિરતૈસ્સદા ॥
ઉપાસ્યમાનં સુમુદા શાંતૈસ્સંશાંતવિગ્રહૈઃ

તથા સખ્યા કુબેરેણ ભર્ત્રા ગુહ્યકરક્ષસામ્ ॥
સેવ્યમાનં વિશેષેણ સ્વગણૈર્જ્ઞાતિભિસ્સદા

તાપસાભીષ્ટસદ્રૂપં બિભ્રતં પરમેશ્વરમ્ ॥
વાત્સલ્યાદ્વિશ્વસુહૃદં ભસ્માદિસુવિરાજિતમ્

મુને તુભ્યં પ્રવોચંતં પૃચ્છતે જ્ઞાનમુત્તમમ્ ॥
કુશાસને સૂપવિષ્ટં સર્વેષાં શૃણ્વતાં સતામ્

કૃત્વોરૌ દક્ષિણે સવ્યં ચરણં ચૈવ જાનુનિ ॥
બાહુપ્રકોષ્ઠાક્ષમાલં સ્થિતં સત્તર્કમુદ્રયા

એવંવિધં શિવં દૃષ્ટ્વા તદા વિષ્ણ્વાદયસ્સુરાઃ ॥
પ્રણેમુસ્ત્વરિતં સર્વે કરૌ બધ્વા વિનમ્રકાઃ

ઉપલભ્યાગતં રુદ્રો મયા વિષ્ણું સતાં ગતિઃ ॥
ઉત્થાય ચક્રે શિરસાભિવંદનમપિ પ્રભુઃ

વંદિતાંઘ્રિસ્તદા સર્વૈર્દિવ્યૈર્વિષ્ણ્વાદિભિશ્શિવઃ ॥
નનામાથ યથા વિષ્ણું કશ્યપં લોકસદ્ગતિઃ

સુરસિદ્ધગણાધીશમહર્ષિસુ નમસ્કૃતમ્॥
સમુવાચ સુરૈર્વિષ્ણું કૃતસન્નતિમાદરાત્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિતીયે સતીખંડે શિવદર્શનવર્ણનં નામ ચત્વારિંશોધ્યાયઃ