શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.27

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
એકદા તુ મુને તેન યજ્ઞઃ પ્રારંભિતો મહાન્ ॥
તત્રાહૂતાસ્તદા સર્વે દીક્ષિતેન સુરર્ષયઃ

મહર્ષયોઽખિલાસ્તત્ર નિર્જરાશ્ચ સમાગતાઃ ॥
યદ્યજ્ઞકરણાર્થં હિ શિવમાયાવિમોહિતઃ

અગસ્ત્યઃ કશ્યપોત્રિશ્ચ વામદેવસ્તથા ભૃગુઃ ॥
દધીચિર્ભગવાન્ વ્યાસો ભારદ્વાજોઽથ ગૌતમઃ

પૈલઃ પરાશરો ગર્ગો ભાર્ગવઃ કકુપસ્સિતઃ ॥
સુમંતુત્રિકકંકાશ્ચ વૈશંપાયન એવ ચ

એતે ચાન્યે ચ બહવો મુનયો હર્ષિતા યયુ ॥
મમ પુત્રસ્ય દક્ષસ્ય સદારાસ્સસુતા મખમ્

તથા સર્વે સુરગણા લોકપાલા મહોદયાઃ ॥
તથોપનિર્જરાસ્સર્વે સ્વાપકારબલાન્વિતાઃ

સત્યલોકાત્સમાનીતો નુતોહં વિશ્વકારકઃ॥
સસુતસ્સ પરીવારો મૂર્તવેદાપિસંયુતઃ

વૈકુંઠાચ્ચ તથા વિષ્ણુસ્સંપ્રાર્થ્ય વિવિધાદરાત્ ॥
સપાર્ષદપરીવારસ્સમાનીતો મખં પ્રતિ

એવમન્યે સમાયાતા દક્ષયજ્ઞં વિમોહિતાઃ ॥
સત્કૃતાસ્તેન દક્ષેન સર્વે તે હિ દુરાત્મના

ભવનાનિ મહાર્હાણિ સુપ્રભાણિ મહાંતિ ચ ॥
ત્વષ્ટ્રા કૃતાનિ દિવ્યાનિ તેભ્યો દત્તાનિ તેન વૈ

તેષુ સર્વેષુ ધિષ્ણ્યેષુ યથાયોગ્યં ચ સંસ્થિતાઃ ॥
સન્માનિતા અરાજંસ્તે સકલા વિષ્ણુના મયા

વર્ત્તમાને મહાયજ્ઞે તીર્થે કનખલે તદા ॥
ઋત્વિજશ્ચ કૃતાસ્તેન ભૃગ્વાદ્યાશ્ચ તપોધનાઃ

અધિષ્ઠાતા સ્વયં વિષ્ણુસ્સહ સર્વમરુદ્ગણૈઃ ॥
અહં તત્રાઽભવં બ્રહ્મા ત્રયીવિધિનિદર્શકઃ

તથૈવ સર્વદિક્પાલા દ્વારપાલાશ્ચ રક્ષકાઃ ॥
સાયુધાસ્સપરીવારાઃ કુતૂહલકરાસ્સદા

ઉપતસ્થે સ્વયં યજ્ઞસ્સુરૂપસ્તસ્ય ચાધ્વરે॥
સર્વે મહામુનિશ્રેષ્ઠાઃ સ્વયં વેદધરાઽભવન્

તનૂનપાદપિ નિજં ચક્રે રૂપં સહસ્રશઃ ॥
હવિષા ગ્રહણાયાશુ તસ્મિન્ યજ્ઞે મહોત્સવે

અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ જુહ્વતિ સહ ઋત્વિજઃ ॥
ઉદ્ગાતારશ્ચતુષષ્ટિ સહસ્રાણિ સુરર્ષયઃ

અધ્વર્યવોથ હોતારસ્તાવન્તો નારદાદયઃ ॥
સપ્તર્ષયસ્સમા ગાથાઃ કુર્વંતિ સ્મ પૃથક્પૃથક્

ગંધર્વવિદ્યાધરસિદ્ધસંઘાનાદિત્યસંઘાન્ સગણાન્ સયજ્ઞાન્ ॥
સંખ્યાવરાન્નાગચરાન્ સમસ્તાન્ વવ્રે સ દક્ષો હિ મહાધ્વરે સ્વે

દ્વિજર્ષિરાજર્ષિસુરર્ષિસંઘા નૃપાસ્સમિત્રાઃ સચિવાસ્સ સૈન્યાઃ ॥
વસુપ્રમુખ્યા ગણદેવતાશ્ચ સર્વે વૃતાસ્તેન મખોપવેત્ત્રાઃ

દીક્ષાયુક્તસ્તદા દક્ષઃ કૃતકૌતુકમંગલઃ ॥
ભાર્યયા સહિતો રેજે કૃતસ્વસ્ત્યયનો ભૃશમ્

તસ્મિન્ યજ્ઞે વૃતશ્શંભુર્ન દક્ષેણ દુરાત્મના ॥
કપાલીતિ વિનિશ્ચિત્ય તસ્ય યજ્ઞાર્હતા ન હિ

કપાલિભાર્યેતિ સતી દયિતા સ્વસુતાપિ ચ ॥
નાહૂતા યજ્ઞવિષયે દક્ષેણાગુણદર્શિના

એવં પ્રવર્તમાને હિ દક્ષયજ્ઞે મહોત્સવે ॥
સ્વકાર્યલગ્નાસ્તત્રાસન્ સર્વે તેઽધ્વરસંમતાઃ

એતસ્મિન્નંતરેઽદૃષ્ટ્વા તત્ર વૈ શંકરં પ્રભુમ્ ॥
પ્રોદ્વિગ્નમાનસશ્શૈવો દધીચો વાક્યમબ્રવીત્

દધીચ ઉવાચ ॥ ॥
સર્વે શૃણુત મદ્વાક્યં દેવર્ષિપ્રમુખા મુદા ॥
કસ્માન્નૈવાગતશ્શંભુરસ્મિન્ યજ્ઞે મહોત્સવે

એતે સુરેશા મુનયો મહત્તરાસ્સલોકપાલાશ્ચ સમાગતા હિ ॥
તથાપિ યજ્ઞસ્તુ ન શોભતે ભૃશં પિનાકિના તેન મહાત્મના વિના

યેનૈવ સર્વાણ્યપિ મંગલાનિ ભવંતિ શંસન્તિ મહાવિપશ્ચિતઃ ॥
સોઽસૌ ન દૃષ્ટોઽત્ર પુમાન્ પુરાણો વૃષધ્વજો નીલગલઃ પરેશઃ

અમંગલાન્યેવ ચ મંગલાનિ ભવંતિ યેનાધિગતાનિ દક્ષઃ ॥
ત્રિપંચકેનાપ્યથ મંગલાનિ ભવંતિ સદ્યઃ પરતઃ પુરાણિ

તસ્માત્ત્વયૈવ કર્તવ્યમાહ્વાનં પરમેશિતુઃ ॥
ત્વરિતં બ્રહ્મણા વાપિ વિષ્ણુના પ્રભુવિષ્ણુના

ઇન્દ્રેણ લોકપાલૈશ્ચ દ્વિજૈસ્સિદ્ધૈસ્સહાધુના ॥
સર્વથાઽઽનયનીયોસૌ શંકરો યજ્ઞપૂર્ત્તયે

સર્વૈર્ભવદ્ભિર્ગંતવ્યં યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ॥
દાક્ષાયણ્યા સમં શમ્ભુમાનયધ્વં ત્વરાન્વિતાઃ

તેન સર્વં પવિત્રં સ્યાચ્છમ્ભુના પરમાત્મના ॥
અત્રાગતેન દેવેશાસ્સાંબેન પરમાત્મના

યસ્ય સ્મૃત્યા ચ નામોક્ત્યા સમગ્રં સુકૃતં ભવેત્ ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન હ્યાનેતવ્યો વૃષધ્વજઃ

સમાગતે શંકરેઽત્ર પાવનો હિ ભવેન્મખઃ ॥
ભવિષ્યત્યન્યથાઽપૂર્ણઃ સત્યમેતદ્બ્રવીમ્યહમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દક્ષો રોષસમન્વિતઃ॥
ઉવાચ ત્વરિતં મૂઢઃ પ્રહસન્નિવ દુષ્ટધીઃ

મૂલં વિષ્ણુર્દેવતાનાં યત્ર ધર્મસ્સનાતનઃ॥
સમાનીતો મયા સમ્યક્ કિમૂનં યજ્ઞકર્મણિ

યસ્મિન્વેદાશ્ચ યજ્ઞાશ્ચ કર્માણિ વિવિધાનિ ચ ॥
પ્રતિષ્ઠિતાનિ સર્વાણિ સોઽસૌ વિષ્ણુરિહાગતઃ

સત્યલોકાત્સમાયાતો બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥
વેદૈસ્સોપનિષદ્ભિશ્ચ વિવિધૈરાગમૈસ્સહ

તથા સુરગણૈસ્સાકમાગતસ્સુરરાટ્ સ્વયમ્॥
તથા યૂયં સમાયાતા ઋષયો વીતકલ્મષાઃ

યેયે યજ્ઞોચિતાશ્શાંતાઃ પાત્રભૂતાસ્સમાગતાઃ ॥
વેદવેદાર્થતત્ત્વજ્ઞાસ્સર્વે યૂયં દૃઢવ્રતાઃ ॥

અત્રૈવ ચ કિમસ્માકં રુદ્રેણાપિ પ્રયોજનમ્ ॥
કન્યા દત્તા મયા વિપ્ર બ્રહ્મણા નોદિતેન હિ

હરોઽકુલીનોસૌ વિપ્ર પિતૃમાતૃવિવર્જિતઃ ॥
ભૂતપ્રેતપિશાચાનાં પતિરેકો દુરત્યયઃ

આત્મસંભાવિતો મૂઢ સ્તબ્ધો મૌની સમત્સરઃ ॥
કર્મણ્યસ્મિન્ન યોગ્યોસૌ નાનીતો હિ મયાઽધુના

તસ્માત્ત્વમીદૃશં વાક્યં પુનર્વાચ્યં ન હિ ક્વચિત્ ॥
સર્વેર્ભવદ્ભિઃ કર્તવ્યો યજ્ઞો મે સફલો મહાન્

બ્રહ્મોવાચ॥
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય દધીચો વાક્યમબ્રવીત્॥
સર્વેષાં શૃણ્વતાં દેવમુનીનાં સારસં યુતમ્

દધીચ ઉવાચ ॥
અયજ્ઞોયં મહાજાતો વિના તેન શિવેન હિ ॥
વિનાશોપિ વિશેષેણ હ્યત્ર તે હિ ભવિષ્યતિ

એવમુક્ત્વા દધીચોસાવેક એવ વિનિર્ગતઃ ॥
યજ્ઞવાટાચ્ચ દક્ષસ્ય ત્વરિતઃ સ્વાશ્રમં યયૌ

તતોન્યે શાંકરા યે ચ મુખ્યાશ્શિવમતાનુગાઃ ॥
નિર્યયુસ્સ્વાશ્રમાન્ સદ્યશ્શાપં દત્ત્વા તથૈવ ચ

મુનૌ વિનિર્ગતે તસ્મિન્ મખાદન્યેષુ દુષ્ટધીઃ ॥
શિવદ્રોહી મુનીન્ દક્ષઃ પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્

॥ દક્ષ ઉવાચ ॥
ગતઃ શિવપ્રિયો વિપ્રો દધીચો નામ નામતઃ ॥
અન્યે તથાવિધા યે ચ ગતાસ્તે મમ ચાધ્વરાત્

એતચ્છુભતરં જાતં સંમતં મે હિ સર્વથા ॥
સત્યં બ્રવીમિ દેવેશ સુરાશ્ચ મુનયસ્તથા

વિનષ્ટચિત્તા મંદાશ્ચ મિથ્યાવાદરતાઃ ખલાઃ ॥
વેદબાહ્યા દુરાચારાસ્ત્યાજ્યાસ્તે મખકર્મણિ

વેદવાદરતા યૂયં સર્વે વિષ્ણુપુરોગમાઃ ॥
યજ્ઞં મે સફલં વિપ્રાસ્સુરાઃ કુર્વંતુ માઽચિરમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય શિવમાયાવિમોહિતાઃ ॥
યન્મખે દેવયજનં ચક્રુસ્સર્વે સુરર્ષયઃ

ઇતિ તન્મખશાપો હિ વર્ણિતો મે મુનીશ્વર ॥
યજ્ઞવિધ્વંસયોગોપિ પ્રોચ્યતે શૃણુ સાદરમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિતીયે સતીખંડે યજ્ઞપ્રારંભો નામ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ