શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.19

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
કૃત્વા દક્ષસ્તુતાદાનં યૌતકં વિવિધં દદૌ ॥
હરાય સુપ્રસન્નશ્ચ દ્વિજેભ્યો વિવિધં ધનમ્

અથ શંભુ મુદાગત્ય સમુત્થાય કૃતાંજલિઃ ॥
સાર્દ્ધં કમલયા ચેદમુવાચ ગરુડધ્વજઃ

॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
દેવદેવ મહાદેવ કરુણાસાગર પ્રભો ॥
ત્વં પિતા જગતાં તાત સતી માતાખિલસ્ય ચ

યુવાં લીલાવતારૌ દ્વે સતાં ક્ષેમાય સર્વદા ॥
ખલાનાં નિગ્રહાર્થાય શ્રુતિરેષા સનાતની

સ્નિગ્ધનીલાંજનશ્યામશોભયા શોભસે હર॥
દાક્ષાયણ્યા યથા ચાહં પ્રતિલોમેન પદ્મયા

દેવાનાં વા નૃણાં રક્ષાં કુરુ સત્યાઽનયા સતામ્ ॥
સંસારસારિણાં શમ્ભો મંગલં સર્વદા તથા ॥

ય એનાં સાભિલાષો વૈ દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વાથવા ભવેત્ ॥
તં હન્યાસ્સર્વભૂતેશ વિજ્ઞપ્તિરિતિ મે પ્રભો

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચો વિષ્ણોર્વિહસ્ય પરમેશ્વરઃ ॥
એવમસ્ત્વિતિ સર્વજ્ઞઃ પ્રોવાચ મધુસૂદનમ્

સ્વસ્થાનં હરિરાગત્ય સ્થિત આસીન્મુનીશ્વર ॥
ઉત્સવં કારયામાસ જુગોપ ચરિતં ચ તત્

અહં દેવીં સમાગત્ય ગૃહ્યોક્તવિધિનાઽખિલમ્ ॥
અગ્નિકાર્યં યથોદ્દિષ્ટમકાર્ષં ચ સુવિસ્તરમ્

તતશ્શિવા શિવશ્ચૈવ યથાવિધિ પ્રહૃષ્ટવત્ ॥
અગ્નેઃ પ્રદક્ષિણં ચક્રે મદાચાર્યદ્વિજાજ્ઞયા

તદા મહોત્સવસ્તત્રાદ્ભુતોભૂદ્દ્વિજસત્તમ ॥
સર્વેષાં સુખદં વાદ્યં ગીતનૃત્યપુરસ્સરમ્

તદાનીમદ્ભુતં તત્ર ચરિતં સમભૂદતિ ॥
સુવિસ્મયકરં તાત તચ્છૃણુ ત્વં વદામિ તે

દુર્જ્ઞેયા શાંભવી માયા તયા સંમોહિતં જગત્ ॥
સચરાચરમત્યંતં સદેવાસુરમાનુષમ્

યોઽહં શંભું મોહયિતું પુરૈચ્છં કપટેન હ ॥
માં ચ તં શંકરસ્તાત મોહયામાસ લીલયા

ઇચ્છેત્પરાપકારં યસ્સ તસ્યૈવ ભવેદ્ધ્રુવમ્ ॥
ઇતિ મત્વાઽપકારં નો કુર્યાદન્યસ્ય પૂરુષઃ

પ્રદક્ષિણાં પ્રકુર્વંત્યા વહ્નેસ્સત્યાઃ પદદ્વયમ્॥
આવિર્બભૂવ વસનાત્તદદ્રાક્ષમહં મુને

મદનાવિષ્ટચેતાશ્ચ ભૂત્વાંગાનિ વ્યલોકયમ્ ॥
અહં સત્યા દ્વિજશ્રેષ્ઠ શિવમાયાવિમોહિતઃ

યથા યથાહં રમ્યાણિ વ્યૈક્ષમંગાનિ કૌતુકાત્ ॥
સત્યા બભૂવ સંહૃષ્ટઃ કામાર્તો હિ તથા તથા

અહમેવં તથા દૃષ્ટ્વા દક્ષજાં ચ પતિવ્રતામ્ ॥
સ્મરાવિષ્ટમના વક્ત્રં દ્રષ્ટુકામોભવં મુને

ન શંભોર્લજ્જયા વક્ત્રં પ્રત્યક્ષં ચ વિલોકિતમ્ ॥
ન ચ સા લજ્જયાવિષ્ટા કરોતિ પ્રગટં મુખમ્

તતસ્તદ્દર્શનાર્થાય સદુપાયં વિચારયન્ ॥
ધૂમ્રઘોરેણ કામાર્તોઽકાર્ષં તચ્ચ તતઃ પરમ્

આર્દ્રેંધનાનિ ભૂરીણિ ક્ષિપ્ત્વા તત્ર વિભાવસૌ ॥
સ્વલ્પાજ્યાહુતિવિન્યાસાદાર્દ્રદ્રવ્યોદ્ભવસ્તથા

પ્રાદુર્ભૂતસ્તતો ધૂમો ભૂયાંસ્તત્ર સમંતતઃ॥
તાદૃગ્ યેન તમો ભૂતં વેદીભૂમિવિનિર્મિતમ્

તતો ધૂમાકુલે નેત્રે મહેશઃ પરમેશ્વરઃ ॥
હસ્તાભ્યાં છાદયામાસ બહુલીલાકરઃ પ્રભુઃ

તતો વસ્ત્રં સમુત્ક્ષિપ્ય સતીવક્ત્રમહં મુને ॥
અવેક્ષં કિલ કામાર્તઃ પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના

મુહુર્મુહુરહં તાત પશ્યામિ સ્મ સતીમુખમ્ ॥
અથેન્દ્રિયવિકારં ચ પ્રાપ્તવાનસ્મિ સોઽવશઃ

મમ રેતઃ પ્રચસ્કંદ તતસ્તદ્વીક્ષણાદ્દ્રુતમ્॥
ચતુર્બિન્દુમિત ભૂમૌ તુષારચયસંનિભમ્

તતોહં શંકિતો મૌની તત્ક્ષણં વિસ્મિતો મુને ॥
આચ્છાદયેસ્મ તદ્રેતો યથા કશ્ચિદ્બુબોધ ન

અથ તદ્ભગવાઞ્છંભુર્જ્ઞાત્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા ॥
રેતોવસ્કંદનાત્તસ્ય કોપાદેતદુવાચ હ

રુદ્ર ઉવાચ ॥
કિમેતદ્વિહિતં પાપ ત્વયા કર્મ વિગર્હિતમ્ ॥
વિવાહે મમ કાંતાયા વક્ત્રં દૃષ્ટં ન રાગતઃ

ત્વં વેત્સિ શંકરેણૈતત્કર્મ જ્ઞાતં ન કિંચન ॥
ત્રૈલોક્યેપિ ન મેઽજ્ઞાતં ગૂઢં તસ્માત્કથં વિધે

યત્કિંચિત્ત્રિષુ લોકેષુ જંગમં સ્થાવરં તથા ॥
તસ્યાહં મધ્યગો મૂઢ તૈલં યદ્વત્તિલાંતિ કમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા પ્રિય વિષ્ણુર્માં તદા વિષ્ણુવચઃ સ્મરન્ ॥
ઇયેષ હંતું બ્રહ્માણં શૂલમુદ્યમ્ય શંકરઃ

શભુંનોદ્યમિતે શૂલે માં ચ હંતું દ્વિજોત્તમ ॥
મરીચિપ્રમુખાસ્તે વૈ હાહાકારં ચ ચક્રિરે

તતો દેવગણાસ્સર્વે મુનયશ્ચાખિલાસ્તથા ॥
તુષ્ટુવુશ્શંકરં તત્ર પ્રજ્વલંતં ભયાતુરાઃ

દેવા ઊચુઃ ॥
દેવ દેવ મહાદેવ શરણાગતવત્સલ ॥
બ્રહ્માણં રક્ષ રક્ષેશ કૃપાં કુરુ મહેશ્વર

જગત્પિતા મહેશ ત્વં જગન્માતા સતી મતા ॥
હરિબ્રહ્માદયસ્સર્વે તવ દાસાસ્સુરપ્રભો

॥
અદ્ભુતાકૃતિલીલસ્ત્વં તવ માયાદ્ભુતા પ્રભો ॥
તયા વિમોહિતં સર્વં વિના ત્વદ્ભક્તિમીશ્વર

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્થં બહુતરં દીના નિર્જરા મુનયશ્ચ તે ॥
તુષ્ટુવુર્દેવદેવેશં ક્રોધાવિષ્ટં મહેશ્વરમ્

દક્ષો મૈવં મૈવમિતિ પાણિમુદ્યમ્ય શંકિતઃ ॥
વારયામાસ ભૂતેશં ક્ષિપ્રમેત્ય પુરોગતઃ

અથાગ્રે સંગતં વીક્ષ્ય તદા દક્ષં મહેશ્વરઃ ॥
પ્રત્યુવાચાપ્રિયમિદં સંસ્મરન્પ્રાર્થનાં હરેઃ

મહેશ્વર ઉવાચ ॥
વિષ્ણુના મેતિભક્તેન યદિદાનીમુદીરિતમ્ ॥
મયાપ્યંગીકૃતં કર્તું તદિહૈવ પ્રજાપતે

સતીં યસ્યાભિલાષસ્સન્ વીક્ષેત વધ તં પ્રભો ॥
ઇતિ વિષ્ણુવચસ્સત્યં વિધિં હત્વા કરોમ્યહમ્

સાભિલાષઃ કથં બ્રહ્મા સતીં સમવલોકયત્ ॥
અભવત્ત્યક્તરેતાસ્તુ તતો હન્મિ કૃતાગસમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્તવતિ દેવેશ મહેશે ક્રોધસંકુલે ॥
ચકંપિરે જનાઃ સર્વે સદેવમુનિમાનુષાઃ

હાહાકારો મહાનાસીદૌદાસીન્યં ચ સર્વશઃ ॥
અભૂવમ્બિકલોઽતીવ તદાહં તદ્વિમોહકઃ

અથ વિષ્ણુર્મહેશાતિપ્રિયઃ કાર્યવિચક્ષણઃ ॥
તમેવંવાદિનં રુદ્રં તુષ્ટાવ પ્રણતસ્સુધીઃ

સ્તુત્વા ચ વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈશ્શંકરં ભક્તવત્સલમ્ ॥
ઇદમૂચે વારયંસ્તં ક્ષિપ્રં ભૂત્વા પુરસ્સરઃ

વિષ્ણુરુવાચ ॥
વિધિન્ન જહિ ભૂતેશ સ્રષ્ટારં જગતાં પ્રભુમ્॥
અયં શરણગસ્તેદ્ય શરણાગતવત્સલઃ

અહં તેઽતિપ્રિયો ભક્તો ભક્તરાજ ઇતીરિતઃ ॥
વિજ્ઞપ્તિં હૃદિ મે મત્ત્વા કૃપાં કુરુ મમોપરિ

અન્યચ્ચ શૃણુ મે નાથ વચનં હેતુગર્ભિતમ્ ॥
તન્મનુષ્વ મહેશાન કૃપાં કૃત્વા મમોપરિ

પ્રજાસ્સ્રષ્ટુમયં શંભો પ્રાદુર્ભૂતશ્ચતુર્મુખઃ ॥
અસ્મિન્હતે પ્રજાસ્રષ્ટા નાસ્ત્યન્યઃ પ્રાકૃતોઽધુના

સૃષ્ટિસ્થિત્યંતકર્માણિ કરિષ્યામઃ પુનઃ પુનઃ ॥
ત્રયો દેવા વયં નાથ શિવરૂપ ત્વદાજ્ઞયા

એતસ્મિન્નિહતે શમ્ભો કસ્ત્વત્કર્મ કરિષ્યતિ ॥
તસ્માન્ન વધ્યો ભવતા સૃષ્ટિકૃલ્લયકૃદ્વિભો

અનેનૈવ સતી કન્યા દક્ષસ્ય ચ શિવા વિભો ॥
સદુપાયેન વૈ ભાર્યા ભવદર્થે પ્રકલ્પિતા

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય મહેશસ્તુ વિજ્ઞપ્તિં વિષ્ણુના કૃતામ્ ॥
પ્રત્યુવાચાખિલાંસ્તાંશ્ચ શ્રાવયંશ્ચ દૃઢવ્રતઃ

મહેશ ઉવાચ ॥
દેવ દેવ રમેશાન વિષ્ણો મત્પ્રાણવલ્લભ ॥
ન નિવારય માં તાત વધાદસ્ય ખલસ્ત્વયમ્

પૂરયિષ્યામિ વિજ્ઞપ્તિં પૂર્વાન્તેંગીકૃતાં મયા ॥
મહાપાપકરં દુષ્ટં હન્મ્યેનં ચતુરાનનમ્

અહમેવ પ્રજાસ્સ્રક્ષ્યે સર્વાઃ સ્થિરચરા અપિ ॥
અન્યં સ્રક્ષ્યે સૃષ્ટિકરમથવાહં સ્વતેજસા

હત્વૈનં વિધિમેવાહં સ્વપણં પૂરયન્ કૃતમ્ ॥
સ્રષ્ટારમેકં સ્રક્ષ્યામિ ન નિવારય મેશ મામ્

બ્રહ્મોવાચ॥
ઇતિ તસ્ય વચશ્શ્રુત્વા ગિરીશ સ્યાહ ચાચ્યુતઃ ॥
સ્મિતપ્રભિન્નહૃદયઃ પુનર્મૈવમિતીરયન્

અચ્યુત ઉવાચ॥
પ્રતિજ્ઞાપૂરણં યોગ્યં પરસ્મિન્પુરુષેસ્તિ વૈ॥
વિચારયસ્વ વધ્યેશ ભવત્યાત્મનિ ન પ્રભો

ત્રયો દેવા વયં શંભો ત્વદાત્માનઃ પરા નહિ ॥
એકરૂપા ન ભિન્નાશ્ચ તત્ત્વતસ્સુવિચારય ॥

તતસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા વિષ્ણોસ્સ્વાતિપ્રિયસ્ય સઃ ॥
શંભુરૂચે પુનસ્તં વૈ ખ્યાપયન્નાત્મનો ગતિમ્

॥ શમ્ભુરુવાચ ॥
હે વિષ્ણો સર્વભક્તેશ કથમાત્મા વિધિર્મમ ॥
લક્ષ્યતે ભિન્ન એવાયં પ્રત્યક્ષેણાગ્રતઃ સ્થિતઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાજ્ઞપ્તો મહેશેન સર્વેષાં પુરતસ્તદા ॥
ઇદમૂચે મહાદેવં તોષયન્ ગરુડધ્વજઃ

વિષ્ણુરુવાચ ॥
ન બ્રહ્મા ભવતો ભિન્નો ન ત્વં તસ્માત્સદાશિવ ॥
ન વાહં ભવતો ભિન્નો ન મત્ત્વં પરમેશ્વર

સર્વં જાનાસિ સર્વજ્ઞ પરમેશ સદાશિવ ॥
મન્મુખાદખિલાન્સર્વં સંશ્રાવયિતુમિચ્છસિ

ત્વદાજ્ઞયા વદામીશ શૃણ્વંતુ નિખિલાસ્સુરાઃ ॥
મુનયશ્ચાપરે શૈવં તત્ત્વં સંધાર્ય સ્વં મનઃ

પ્રધાનસ્યાઽપ્રધાનસ્ય ભાગાભાગસ્ય રૂપિણઃ ॥
જ્યોતિર્મયસ્ય ભાગાસ્તે વયં દેવાઃ પ્રભોસ્ત્રયઃ

કસ્ત્વં કોહં ચ કો બ્રહ્મા તવૈવ પરમાત્મનઃ ॥
અંશત્રયમિદં ભિન્નં સૃષ્ટિસ્થિત્યંતકારણમ્

ચિંતયસ્વાત્મનાત્માનં સ્વલીલાધૃતવિગ્રહઃ ॥
એકસ્ત્વં બ્રહ્મ સગુણો હ્યંશભૂતા વયં ત્રયઃ

શિરોગ્રીવાદિભેદેન યથૈકસ્યૈવ વર્ષ્મણઃ ॥
અંગાનિ તે તથેશસ્ય તસ્ય ભગત્રયં હર

યજ્જ્યોતિરભ્રં સ્વપુરં પુરાણં કૂટસ્થમવ્યક્તમનંતરૂપમ્ ॥
નિત્યં ચ દીર્ઘાદિવિશેષણાદ્યૈર્હીનં શિવસ્ત્વં તત એવ સર્વમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥ એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય મહાદેવો મુનીશ્વર ॥
બભૂવ સુપ્રસન્નશ્ચ ન જઘાન સ માં તતઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિતીયે સતીખંડે સતીવિવાહશિવલીલાવર્ણનં નામૈકોનવિંશોઽધ્યાયઃ