શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.16

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ સ્તુતિં ચ હર્યાદિકૃતામાકર્ણ્ય શંકરઃ ॥
બભૂવાતિપ્રસન્નો હિ વિજહાસ ચ સૂતિકૃત્

બ્રહ્મવિષ્ણૂ તુ દૃષ્ટ્વા તૌ સસ્ત્રીકૌ સંગતૌ હરઃ ॥
યથોચિતં સમાભાષ્ય પપ્રચ્છાગમનં તયોઃ

રુદ્ર ઉવાચ॥
હહર હાવધ દેવા મુનયશ્ચાદ્ય નિર્ભયાઃ ॥
નિજાગમનહેતું હિ કથયસ્વ સુતત્ત્વતઃ

કિમર્થમાગતા યૂયં કિં કાર્યં ચેહ વિદ્યતે ॥
તત્સર્વં શ્રોતુમિચ્છામિ ભવત્સ્તુત્યા પ્રસન્નધીઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ પૃષ્ટે હરેણાહં સર્વલોકપિતામહઃ ॥
મુનેઽવોચં મહાદેવં વિષ્ણુના પરિચોદિતઃ

દેવદેવ મહાદેવ કરુણાસાગર પ્રભો ॥
યદર્થમાગતાવાવાં તચ્છૃણુ ત્વં સુરર્ષિભિઃ

વિશેષતસ્તવૈવાર્થમાગતા વૃપભધ્વજ ॥
સહાર્થિનસ્સદાયોગ્યમન્યથા ન જગદ્ભવેત્

કેચિદ્ભવિષ્યંત્યસુરા મમ વધ્યા મહેશ્વર ॥
હરેર્વધ્યાસ્તથા કેચિદ્ભવંતશ્ચાપિ કેચન

કેચિત્ત્વદ્વીર્યજાતસ્ય તનયસ્ય મહાપ્રભો ॥
માયાવધ્યાઃ પ્રભો કેચિદ્ભવિષ્યંત્યસુરાસ્સદા

તવૈવ કૃપયા શંભોસ્સુરાણાં સુખમુત્તમમ્॥
નાશયિત્વાઽસુરાન્ ઘોરાઞ્જગત્સ્વાસ્થ્યં સદાભયમ્ ॥2.2.16.૧ ૦ ॥
યોગયુક્તે ત્વયિ સદા રાગ દ્વેષવિવર્જિતે ॥
દયાપાત્રૈકનિરતે ન વધ્યા હ્યથવા તવ ॥ ૧ ૧॥
અરાધિતેષુ તેષ્વીશ કથં સૃષ્ટિસ્તથા સ્થિતિઃ ॥
અતશ્ચ ભવિતા યુક્તં નિત્યંનિત્યં વૃષધ્વજ

સૃષ્ટિસ્થિત્યંતકર્માણિ ન કાર્યાણિ યદા તદા ॥
શરીરભેદશ્ચાસ્માકં માયાયાશ્ચ ન યુજ્યતે ॥૧ ૩॥
એકસ્વરૂપા હિ વયં ભિન્નાઃ કાર્યસ્ય ભેદતઃ ॥
કાર્યભેદો ન સિદ્ધશ્ચેદ્રૂપભેદાઽપ્રયોજનઃ

એક એવ ત્રિધા ભિન્નઃ પરમાત્મા મહેશ્વરઃ ॥
માયાસ્વાકારણાદેવ સ્વતંત્રો લીલયા પ્રભુઃ

વામાઙ્ગજો હરિસ્તસ્ય દક્ષિણાંગભવો હ્યહમ્ ॥
શિવસ્ય હૃદયાજ્જાતસ્ત્વં હિ પૂર્ણતનુશ્શિવઃ

ઇત્થં વયં ત્રિધા ભૂતાઃ પ્રભાભિન્નસ્વરૂપિણઃ ॥
શિવાશિવસુતાસ્તત્ત્વં હૃદા વિદ્ધિ સનાતન

અહં વિષ્ણુશ્ચ સસ્ત્રીકૌ સંજાતૌ કાર્યહેતુતઃ ॥
લોકકાર્યકરૌ પ્રીત્યા તવ શાસનતઃ પ્રભો

તસ્માદ્વિશ્વહિતાર્થાય સુરાણાં સુખહેતવે ॥
પરિગૃહ્ણીષ્વ ભાર્યાર્થે રામામેકાં સુશોભનામ્

અન્યચ્છૃણુ મહેશાન પૂર્વવૃત્તં સ્મૃતં મયા ॥
યન્નૌ પુરઃપુરા પ્રોક્તં ત્વયૈવ શિવરૂપિણા

મદ્રૂપં પરમં બ્રહ્મન્નીદૃશં ભવદંગતઃ ॥
પ્રકટી ભવિતા લોકે નામ્ના રુદ્રઃ પ્રકીર્તિતઃ

સૃષ્ટિકર્તાઽભવદ્બ્રહ્મા હરિઃ પાલનકારકઃ ॥
લયકારી ભવિષ્યામિ રુદ્રરૂપો ગુણાકૃતિઃ

સ્ત્રિયં વિવાહ્ય લોકસ્ય કરિષ્યે કાર્યમુત્તમમ્ ॥
ઇતિ સંસ્મૃત્ય સ્વપ્રોક્તં પૂર્ણં કુરુ નિજં પણમ્

નિદેશસ્તવ ચ સ્વામિન્નહં સૃષ્ટિકરો હરિઃ ॥
પાલકો લયહેતુસ્ત્વમાવિર્ભૂતસ્સ્વયં શિવઃ

ત્વાં વિના ન સમર્થૌ હિ આવાં ચ સ્વસ્વકર્મણિ ॥
લોકકાર્યરતો તસ્માદેકાં ગૃહ્ણીષ્વ કામિનીમ્

યથા પદ્માલયા વિષ્ણોસ્સાવિત્રી ચ યથા મમ ॥
તથા સહચરીં શંભો કાંતાં ગૃહ્ણીષ્વ સંપ્રતિ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચો મે હિ બ્રહ્મણઃ પુરતો હરેઃ ॥
સ માં જગાદ લોકેશઃ સ્મેરાનનમુખો હરઃ

ઈશ્વર ઉવાચ ॥
હે બ્રહ્મન્ હે હરે મે હિ યુવાં પ્રિયતરૌ સદા ॥
દૃષ્ટ્વા ત્વાં ચ મમાનંદો ભવત્યતિતરાં ખલુ

યુવાં સુરવિશિષ્ટૌ હિ ત્રિભવ સ્વામિનૌ કિલ ॥
કથનં વાં ગરિષ્ઠેતિ ભવકાર્યરતાત્મનોઃ

ઉચિતં ન સુરશ્રેષ્ઠૌ વિવાહકરણં મમ ॥
તપોરતવિરક્તસ્ય સદા વિદિતયોગિનઃ

યો નિવૃત્તિસુમાર્ગસ્થઃ સ્વાત્મારામો નિરંજનઃ ॥
અવધૂતતનુર્જ્ઞાની સ્વદ્રષ્ટા કામવર્જિતઃ

અવિકારી હ્યભોગી ચ સદાશુચિરમંગલઃ ॥
તસ્ય પ્રયોજનં લોકે કામિન્યા કિં વદાધુના

કેવલં યોગલગ્નસ્ય મમાનંદસ્સદાસ્તિ વૈ ॥
જ્ઞાનહીનસ્તુ પુરુષો મનુતે બહુ કામકમ્

વિવાહકરણં લોકે વિજ્ઞેયં પરબંધનમ્ ॥
તસ્માત્તસ્ય રુચિર્નો મે સત્યં સત્યં વદામ્યહમ્

ન સ્વાર્થં મે પ્રવૃત્તિર્હિ સમ્યક્સ્વાર્થવિચિંતનાત્ ॥
તથાપિ તત્કરિષ્યામિ ભવદુક્તં જગદ્ધિતમ્

મત્ત્વા વચો ગરિષ્ઠં વા નિયોક્તિપરિપૂર્ત્તયે ॥
કરિષ્યામિ વિવાહં વૈ ભક્તવશ્યસ્સદા હ્યહમ્

પરંતુ યાદૃશીં કાંતાં ગ્રહીષ્યામિ તથાપણમ્ ॥
તચ્છૃણુષ્વ હરે બ્રહ્મન્ યુક્તમેવ વચો મમ

યા મે તેજસ્સમર્થા હિ ગ્રહીતું સ્યાદ્વિભાગશઃ ॥
તાં નિદેશય ભાર્યાર્થે યોગિનીં કામરૂપિણીમ્

યોગયુક્તે મયિ તથા યોગિન્યેવ ભવિષ્યતિ ॥
કામાસક્તે મયિ તથા કામિન્યેવ ભવિષ્યતિ

યમક્ષરં વેદવિદો નિગદંતિ મનીષિણઃ ॥
જ્યોતીરૂપં શિવં તે ચ ચિંતયિષ્યે સનાતનમ્

તચ્ચિંતાયાં યદા સક્તો બ્રહ્મન્ ગચ્છામિ ભાવિનીમ્ ॥
તત્ર યા વિઘ્નજનની ન ભવિત્રી હતાસ્તુ મે

ત્વં વા વિષ્ણુરહં વાપિ શિવસ્ય બ્રહ્મરૂપિણઃ ॥
અંશભૂતા મહાભાગા યોગ્યં તદનુચિંતનમ્

તચ્ચિંતયા વિનોદ્વાહં સ્થાસ્યામિ કમલાસન ॥
તસ્માજ્જાયાં પ્રાદિશ ત્વં મત્કર્માનુગતાં સદા

તત્રાપ્યેકં પણં મે ત્વં વૃણુ બ્રહ્મઁશ્ચ માં પ્રતિ ॥
અવિશ્વાસો મદુક્તે ચેન્મયા ત્યક્તા ભવિષ્યતિ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ તસ્ય વચશ્શ્રુત્વાહં સ વિષ્ણુર્હરસ્ય ચ ॥
સસ્મિતં મોદિતમનોઽવોચં ચેતિ વિનમ્રકઃ

શૃણુ નાથ મહેશાન માર્ગિતા યાદૃશી ત્વયા ॥
નિવેદયામિ સુપ્રીત્યા તાં સ્ત્રિયં તાદૃશીં પ્રભો

ઉમા સા ભિન્નરૂપેણ સંજાતા કાર્યસાધિની ॥
સરસ્વતી તથા લક્ષ્મીર્દ્વિધા રૂપા પુરા પ્રભો

પાદ્મા કાંતાઽભવદ્વિષ્ણોસ્તથા મમ સરસ્વતી ॥
તૃતીયરૂપા સા નાભૂલ્લોકકાર્યહિતૈષિણી

દક્ષસ્ય તનયા યાભૂત્સતી નામ્ના તુ સા વિભો ॥
સૈવેદૃશી ભવેદ્ભાર્યા ભવેદ્ધિ હિતકારિણી

સા તપસ્યતિ દેવેશ ત્વદર્થં હિ દૃઢવ્રતા ॥
ત્વાં પતિં પ્રાપ્તુકામા વૈ મહાતેજોવતી સતી

દાતું ગચ્છ વરં તસ્યૈ કૃપાં કુરુ મહેશ્વર ॥
તાં વિવાહય સુપ્રીત્યા વરં દત્ત્વા ચ તાદૃશમ્

હરેર્મમ ચ દેવાનામિયં વાઞ્છાસ્તિ શંકર ॥
પરિપૂરય સદ્દૃષ્ટ્યા પશ્યામોત્સવમાદરાત્

મઙ્ગલં પરમં ભૂયાત્ત્રિલોકેષુ સુખાવહમ્ ॥
સર્વજ્વરો વિનશ્યેદ્વૈ સર્વેષાં નાત્ર સંશયઃ

અથવાસ્મદ્વચશ્શેષે વદંત મધુસૂદનઃ ॥
લીલાજાકૃતિમીશાનં ભક્તવત્સલમચ્યુતઃ

વિષ્ણુરુવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ કરુણાકર શંકર ॥
યદુક્તં બ્રહ્મણા સર્વં મદુક્તં તન્ન સંશયઃ

તત્કુરુષ્વ મહેશાન કૃપાં કૃત્વા મમોપરિ ॥
સનાથં કુરુ સદ્દૃષ્ટ્યા ત્રિલોકં સુવિવાહ્યતામ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્ વિષ્ણુસ્તૂષ્ણીમાસ મુને સુધીઃ ॥
તથા સ્તુતિં વિહસ્યાહ સ પ્રભુર્ભક્તવત્સલઃ

તતસ્ત્વાવાં ચ સંપ્રાપ્ય ચાજ્ઞાં સ મુનિભિસ્સુરૈઃ ॥
અગચ્છાવસ્વેષ્ટદેશં સસ્ત્રીકૌ પરહર્ષિતૌ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિતીયે સતીખંડે વિષ્ણુબ્રહ્મકૃતશિવ પ્રાર્થનાવર્ણનં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ