શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.1.7

બ્રહ્મોવાચ ॥
સુપ્તે નારાયણે દેવે નાભૌ પંકજમુત્તમમ્ ॥
આવિર્બભૂવ સહસા બહવ સંકરેચ્છયા

અનંતયષ્ટિકાયુક્તં કર્ણિકારસમપ્રભમ્ ॥
અનંતયોજનાયામમનંતોચ્છ્રાયસંયુતમ્

કોટિસૂર્યપ્રતીકાશં સુંદર વચxસંયુતમ્ ॥
અત્યદ્ભુતં મહારમ્યં દર્શનીયમનુત્તમમ્

કૃત્વા યત્નં પૂર્વવત્સ શંકરઃ પરમેશ્વરઃ ॥
દક્ષિણાંગાન્નિજાન્માં કૈસાશીxશ્શંભુરજીજનત્

સ માયામોહિતં કૃત્વા માં મહેશો દ્રુતં મુને ॥
તન્નાભિપંકજાદાવિર્ભાવયામાસ લીલયા

એષ પદ્માત્તતો જજ્ઞે પુત્રોઽહં હેમગર્ભકઃ ॥
ચતુર્મુખો રક્તવર્ણસ્ત્રિપુડ્રાંકિતમસ્તકઃ

તન્માયામોહિતશ્ચાહં નાવિદં કમલ વિના ॥
સ્વદેહજનકં તાત પિતરં જ્ઞાનદુર્બલઃ

કોહં વા કુત આયાતઃ કિં કાર્ય તુ મદીયકમ્ ॥
કસ્ય પુત્રોઽહમુત્પન્નઃ કેનૈવ નિર્મિતોઽધુના

ઇતિ સંશયમાપન્નં બુદ્ધિર્માં સમપદ્યત ॥
કિમર્થં મોહમાયામિ તજ્જ્ઞાનં સુકરં ખલુ

એતત્કમલપુષ્પસ્ય પત્રારોહસ્થલં હ્યધઃ ॥
મત્કર્તા ચ સ વૈ તત્ર ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

ઇતિ બુદ્ધિં સમાસ્થાય કમલાદવરોહયન્ ॥
નાલે નાલેગતસ્તત્ર વર્ષાણાં શતકં મુને ॥૧ ૧॥
ન લબ્ધં તુ મયા તત્ર કમલસ્થાનમુત્તમમ્ ॥
સંશયં ચ પુનઃ પ્રાપ્તઃ કમલે ગન્તુમુત્સુકઃ

આરુરોહાથ કમલં નાલમાર્ગેણ વૈ મુને ॥
કુડ્મલં કમલસ્યાથ લબ્ધવાન્ન વિમોહિતાઃ

નાલમાર્ગેણ ભ્રમતો ગતં વર્ષશતં પુનઃ ॥
ક્ષણમાત્ર તદા તત્ર તતસ્તિષ્ઠન્વિમોહિતઃ

તદા વાણી સમુત્પન્ના તપેતિ પરમા શુભા ॥
શિવેચ્છયા પરા વ્યોમ્નો મોહવિધ્વંસિની મુને

તચ્છ્રુત્વા વ્યોમવચનં દ્વાદશાબ્દં પ્રયત્નતઃ ॥
પુનસ્તપ્તં તપો ઘોરં દ્રષ્ટું સ્વજનકં તદા

તદા હિ ભગવાન્વિષ્ણુશ્ચતુર્બાહુસ્સુલોચનઃ ॥
મય્યેવાનુગ્રહં કર્તું દ્રુતમાવિર્બભૂવ હ

શંખચક્રાયુધકરો ગદાપદ્મધરઃ પરઃ ॥
ઘનશ્યામલસર્વાંગઃ પીતામ્બરધરઃ પરઃ

મુકુટાદિમહાભૂષઃ પ્રસન્નમુખપંકજઃ ॥
કોટિકંદર્પસંકાશસ્સન્દષ્ટો મોહિતેન સઃ

તદ્દૃષ્ટ્વા સુન્દરં રૂપં વિસ્મયં પરમં ગતઃ ॥
કાલાભં કાંચનાભં ચ સર્વાત્માનં ચતુર્ભુજમ્

તથાભૂતમહં દૃષ્ટ્વા સદસન્મયમાત્મના ॥
નારાયણં મહાબાહુ હર્ષિતો હ્યભવં તદા

માયયા મોહિતશ્શમ્ભોસ્તદા લીલાત્મનઃ પ્રભોઃ ॥
અવિજ્ઞાય સ્વજનકં તમવોચં પ્રહર્ષિતઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
કસ્ત્વં વદેતિ હસ્તેન સમુત્થાપ્ય સનાતનમ્ ॥
તદા હસ્તપ્રહારેણ તીવ્રેણ સુદૃઢેન તુ

પ્રબુદ્ધ્યોત્થાય શયનાત્સમાસીનઃ ક્ષણં વશી ॥
દદર્શ નિદ્રાવિક્લિન્નનીરજામલલોચનઃ

મામત્ર સંસ્થિતં ભાસાધ્યાસિતો ભગવાન્હરિઃ ॥
આહ ચોત્થાય બ્રહ્માણં હસન્માં મધુરં સકૃત્

વિષ્ણુરુવાચ ॥
સ્વાગતં સ્વાગતં વત્સ પિતામહ મહાદ્યુતે ॥
નિર્ભયો ભવ દાસ્યેઽહં સર્વાન્કામાન્ન સંશયઃ

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સ્મિતપૂર્વં સુરર્ષભઃ ॥
રજસા બદ્ધવૈરશ્ચ તમવોચં જનાર્દનમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ભાષસે વત્સ વત્સેતિ સર્વસંહારકારણમ્ ॥
મામિહાતિ સ્મિતં કૃત્વા ગુરુશ્શિષ્યમિવાનઘ

કર્તારં જગતાં સાક્ષાત્પ્રકૃતેશ્ચ પ્રવર્તકમ્ ॥
સનાતનમજં વિષ્ણું વિરિંચિં વિષ્ણુસંભવમ્

વિશ્વાત્માનં વિધાતારં ધાતારમ્પંકજેક્ષણમ્ ॥
કિમર્થં ભાષસે મોહાદ્વક્તુમર્હસિ સત્વરમ્

વેદો માં વક્તિ નિયમાત્સ્વયંભુવમજં વિભુમ્ ॥
પિતામહં સ્વરાજં ચ પરમેષ્ઠિનમુત્તમમ્

ઇત્યાકર્ણ્ય હરિર્વાક્યં મમ ક્રુદ્ધો રમાપતિઃ ॥
સોઽપિ મામાહ જાને ત્વાં કર્તારમિતિ લોકતઃ

વિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
કર્તું ધર્ત્તું ભવાનંગાદવતીર્ણો મમાવ્યયાત્ ॥
વિસ્મૃતોઽસિ જગન્નાથં નારાયણમનામયમ્

પુરુષં પરમાત્માનં પુરુહૂતં પુરુષ્ટુતમ્ ॥
વિષ્ણુમચ્યુતમીશાનં વિશ્વસ્ય પ્રભવોદ્ભવમ્

નારાયણં મહાબાહું સર્વવ્યાપ કમીશ્વરમ્ ॥
મન્નાભિપદ્મતસ્ત્વં હિ પ્રસૂતો નાત્ર સંશયઃ

તવાપરાધો નાસ્ત્યત્ર ત્વયિ માયાકૃતં મમ ॥
શૃણુ સત્યં ચતુર્વક્ત્ર સર્વદેવેશ્વરો હ્યહમ્

કર્તા હર્તા ચ ભર્તા ચ ન મયાસ્તિસમો વિભુઃ ॥
અહમેવ પરં બ્રહ્મ પરં તત્ત્વં પિતામહ

અહમેવ પરં જ્યોતિઃ પરમાત્મા ત્વહં વિભુઃ ॥
અદ્ય દૃષ્ટં શ્રુતં સર્વં જગત્યસ્મિઁશ્ચરાચરમ્

તત્તદ્વિદ્ધિ ચતુર્વક્ત્ર સર્વં મન્મયમિત્યથ ॥
મયા સૃષ્ટં પુરા વ્યક્તં ચતુર્વિંશતિતત્ત્વકમ્

નિત્યં તેષ્વણવો બદ્ધાસ્સૃષ્ટક્રોધભયાદયઃ ॥
પ્રભાવાચ્ચ ભવાનંગાન્યનેકાનીહ લીલયા

સૃષ્ટા બુદ્ધિર્મયા તસ્યામહંકારસ્ત્રિધા તતઃ ॥
તન્માત્રં પંકજં તસ્માન્મનોદેહેન્દ્રિયાણિ ચ

આકાશાદીનિ ભૂતાનિ ભૌતિકાનિ ચ લીલયા ॥
ઇતિ બુદ્ધ્વા પ્રજાનાથ શરણં વ્રજ મે વિધે

અહં ત્વાં સર્વદુઃખેભ્યો રક્ષિષ્યામિ ન સંશયઃ ॥
બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય બ્રહ્મા ક્રોધસમન્વિતઃ ॥
કો વા ત્વમિતિ સંભર્ત્સ્માબ્રુવં માયાવિમોહિતઃ

।
કિમર્થં ભાષસે ભૂરિ વહ્વનર્થકરં વચઃ ॥
નેશ્વરસ્ત્વં પરબ્રહ્મ કશ્ચિત્કર્તા ભવેત્તવ

માયયા મોહિતશ્ચાહં યુદ્ધં ચક્રે સુદારુણમ્ ॥
હરિણા તેન વૈ સાર્દ્ધં શંકરસ્ય મહાપ્રભોઃ

એવં મમ હરેશ્ચાસીત્સંગરો રોમહર્ષણઃ ॥
પ્રલયાર્ણવમધ્યે તુ રજસા બદ્ધવૈરયોઃ

એતસ્મિન્નંતરે લિંગમભવચ્ચાવયોઃ પુરઃ॥
વિવાદશમનાર્થં હિ પ્રબોધાર્થં તથાઽઽવયોઃ

જ્લામાલાસહસ્રાઢ્યં કાલાનલશતોપમમ્॥
ક્ષયવૃદ્ધિ વિનિર્મુક્તમાદિમધ્યાંતવર્જિતમ્

અનૌપમ્યમનિર્દેશ્યમવ્યક્તં વિશ્વસંભવમ્ ॥
તસ્ય જ્વાલાસહસ્રેણ મોહિતો ભગવાન્હરિઃ

મોહિતં ચાહ મામત્ર કિમર્થં સ્પર્દ્ધસેઽધુના ॥
આગતસ્તુ તૃતીયોઽત્ર તિષ્ઠતાં યુદ્ધમાવયોઃ

કુત એવાત્ર સંભૂતઃ પરીક્ષાવો ઽગ્નિસંભવમ્ ॥
અધો ગમિષ્યામ્યનલસ્તંભસ્યાનુપમસ્ય ચ

પરીક્ષાર્થં પ્રજાનાથ તસ્ય વૈ વાયુવેગતઃ ॥
ભવાનૂર્દ્ધ્વં પ્રયત્નેન ગંતુમર્હતિ સત્વરમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
એવં વ્યાહૃત્ય વિશ્વાત્મા સ્વરૂપમકરોત્તદા ॥
વારાહમહપ્યાશુ હંસત્વં પ્રાપ્તવાન્મુને ॥

તદા પ્રભૃતિ મામાહુર્હંસહંસો વિરાડિતિ ॥
હંસહંસેતિ યો બ્રૂયાત્સ હંસોઽથ ભવિષ્યતિ

સુશ્વે હ્યનલપ્રખ્યો વિશ્વતઃ પક્ષસંયુતઃ ॥
મનોનિલજવો ભૂત્વા ગત્વોર્દ્ધ્વં ચોર્દ્ધ્વતઃ પુરા

નારાયણોઽપિ વિશ્વાત્મા સુશ્વેતો હ્યભવત્તદા॥
દશ યોજનવિસ્તીર્ણં શતયોજનમાયતમ્

મેરુપર્વતવર્ષ્માણં ગૌરતીક્ષ્ણોગ્રદંષ્ટ્રિણમ્ ॥
કાલાદિત્યસમાભાસં દીર્ઘઘોણં મહાસ્વનમ્

હ્રસ્વપાદં વિચિત્રાંગં જૈત્રં દૃઢમનૌપમમ્ ॥
વારાહાકારમાસ્થાય ગતવાંસ્તદધૌ જવાત્

એવમ્બર્ષસહસ્રં ચ ચરન્વિષ્ણુરધો ગતઃ ॥
તથાપ્રભૃતિ લોકેષુ શ્વેતવારાહસંજ્ઞકઃ

કલ્પો બભૂવ દેવર્ષે નરાણાં કાલસંજ્ઞકઃ ॥
બભ્રામ બહુધા વિષ્ણુઃ પ્રભવિષ્ણુરધોગતઃ

નાપશ્યદલ્પમપ્યસ્ય મૂલં લિંગસ્ય સૂકરઃ ॥
તાવત્કાલં ગતશ્ચોર્દ્ધ્વમહમપ્યરિસૂદન

સત્વરં સર્વયત્નેન તસ્યાન્તં જ્ઞાતુમિચ્છયા ॥
શ્રાન્તો ન દૃષ્ટ્વા તસ્યાંતમહં કાલાદધોગતઃ

તથૈવ ભગવાન્વિષ્ણુશ્ચાંતં કમલલોચનઃ ॥
સર્વદેવનિભસ્તૂર્ણમુત્થિતસ્સ મહાવપુઃ

સમાગતો મયા સાર્દ્ધં પ્રણિપત્ય ભવં મુહુઃ ॥
માયયા મોહિતશ્શંભોસ્તસ્થૌ સંવિગ્નમાનસઃ

પૃષ્ઠતઃ પાર્શ્વતશ્ચૈવ હ્યગ્રતઃ પરમેશ્વરમ્ ॥
પ્રણિપત્ય મયા સાર્દ્ધં સસ્માર કિમિદં ત્વિતિ

અનિર્દેશ્યં ચ તદ્રૂપમનામ કર્મવર્જિતમ્ ॥
અલિંગં લિંગતાં પ્રાપ્તં ધ્યાનમાર્ગેપ્યગોચરમ્

સ્વસ્થં ચિત્તં તદા કૃત્વા નમસ્કાર પરાયણો ॥
બભૂવતુરુભાવાવામહં હરિરપિ ધ્રુવમ્

જાનીવો ન હિ તે રૂપં યોઽસિયોઽસિ મહાપ્રભો ॥
નમોઽસ્તુ તે મહેશાન રૂપં દર્શય નૌ ત્વરન્

એવં શરચ્છતાન્યાસન્નમસ્કારં પ્રકુર્વતોઃ ॥
આવયોર્મુનિશાર્દૂલ મદમાસ્થિતયોસ્તદા

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસં હિતાયાં પ્રથમખંડે વિષ્ણુબ્રહ્મવિવાદવર્ણનોનામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ