શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.1.4

ઋષય ઊચુઃ ॥
સૂત સૂત મહાપ્રાજ્ઞ વર્ણિતા હ્યદ્ભુતા કથા ॥
ધન્યા તુ શાંભવી માયા તદધીનં ચરાચરમ્

ગતયોર્ગણયોશ્શંભોસ્સ્વયમાત્મેચ્છયા વિભોઃ॥
કિં ચકાર મુનિઃ ક્રુદ્ધો નારદઃ સ્મરવિહ્વલઃ

સૂત ઉવાચ ॥
વિમોહિતો મુનિર્દત્ત્વા તયોશ્શાપં યથોચિતમ્ ॥
જલે મુખં નિરીક્ષ્યાથ સ્વરૂપં ગિરિશેચ્છયા

શિવેચ્છયા ન પ્રબુદ્ધઃ સ્મૃત્વા હરિકૃતચ્છલમ્ ॥
ક્રોધં દુર્વિષહં કૃત્વા વિષ્ણુલોકં જગામ હ

ઉવાચ વચનં કુદ્ધસ્સમિદ્ધ ઇવ પાવકઃ ॥
દુરુક્તિગર્ભિતં વ્યઙ્ગઃ નષ્ટજ્ઞાનશ્શિવેચ્છયા

નારદ ઉવાચ ॥
હે હરે ત્વં મહાદુષ્ટઃ કપટી વિશ્વમોહનઃ ॥
પરોત્સાહં ન સહસે માયાવી મલિનાશયઃ

મોહિનીરૂપમાદાય કપટં કૃતવાન્પુરા ॥
અસુરેભ્યોઽપાયયસ્ત્વં વારુણીમમૃતં ન હિ

ચેત્પિબેન્ન વિષં રુદ્રો દયાં કૃત્વા મહેશ્વરઃ ॥
ભવેન્નષ્ટાઽખિલા માયા તવ વ્યાજરતે હરે

ગતિસ્સ કપટા તેઽતિપ્રિયા વિષ્ણો વિશેષતઃ ॥
સાધુસ્વભાવો ન ભવાન્સ્વતંત્રઃ પ્રભુણા કૃતઃ

કૃતં સમુચિતન્નૈવ શિવેન પરમાત્મના॥
તત્પ્રભાવબલં ધ્યાત્વા સ્વતંત્રકૃતિકારકઃ॥2.1.4.૧ ૦ ॥
ત્વદ્ગતિં સુસમાજ્ઞાય પશ્ચાત્તાપમવાપ સઃ ॥
વિપ્રં સર્વોપરિ પ્રાહ સ્વોક્તવેદ પ્રમાણકૃત્

તજ્જ્ઞાત્વાહં હરે ત્વાદ્ય શિક્ષયિષ્યામિ તદ્બલાત્ ॥
યથા ન કુર્યાઃ કુત્રાપીદૃશં કર્મ કદાચન

અદ્યાપિ નિર્ભયસ્ત્વં હિ સંગં નાપસ્તરસ્વિના ॥
ઇદાનીં લપ્સ્યસે વિષ્ણો ફલં સ્વકૃતકર્મણઃ

ઇત્થમુક્ત્વા હરિં સોથ મુનિર્માયા વિમોહિતઃ ॥
શશાપ ક્રોધનિર્વિણ્ણો બ્રહ્મતેજઃ પ્રદર્શયન્

સ્ત્રીકૃતે વ્યાકુલં વિષ્ણો મામકાર્ષીર્વિમોહકઃ ॥
અન્વકાર્ષીસ્સ્વરૂપેણ યેન કાપટ્યકાર્યકૃત્

તદ્રૂપેણ મનુષ્યસ્ત્વં ભવ તદ્દુઃખભુગ્ઘરે ॥
યન્મુખં કૃતવાન્મે ત્વં તે ભવંતુ સહાયિનઃ

ત્વં સ્ત્રીવિયોગજં દુઃખં લભસ્વ પરદુઃખદઃ ॥
મનુષ્યગતિકઃ પ્રાયો ભવાજ્ઞાનવિમોહિતઃ

ઇતિ શપ્ત્વા હરિં મોહાન્નારદોઽજ્ઞાનમોહિતઃ ॥
વિષ્ણુર્જગ્રાહ તં શાપં પ્રશંસઞ્શાંભવીમજામ્

અથ શંભુર્મહાલીલો નિશ્ચકર્ષ વિમોહિનીમ ॥
સ્વમાયાં મોહિતો જ્ઞાની નારદોપ્યભવદ્યયા

અંતર્હિતાયાં માયાયાં પૂર્વવન્મતિમાનભૂત્ ॥
નારદો વિસ્મિતમનાઃ પ્રાપ્તબોધો નિરાકુલઃ

પશ્ચાત્તાપમવાપ્યાતિ નિનિન્દ સ્વં મુહુર્મુહુઃ ॥
પ્રશશંસ તદા માયાં શાંભવીં જ્ઞાનિમોહિનીમ્

અથ જ્ઞાત્વા મુનિસ્સર્વં માયાવિભ્રમમાત્મનઃ ॥
અપતત્પાદયોર્વિષ્ણોર્નારદો વૈષ્ણવોત્તમઃ

હર્ય્યુપસ્થાપિતઃ પ્રાહ વચનં નષ્ટ દુર્મતિઃ ॥
મયા દુરક્તયઃ પ્રોક્તા મોહિતેન કુબુદ્ધિના

દત્તશ્શાપોઽપિ તેનાથ વિતથં કુરુ તં પ્રભો ॥
મહત્પાપમકાર્ષં હિ યાસ્યામિ નિરયં ધુવમ્

કમુપાયં હરે કુર્યાં દાસોઽહં તે તમાદિશ ॥
યેન પાપકુલં નશ્યેન્નિરયો ન ભવેન્મમ

ઇત્યુક્ત્વા સ પુનર્વિષ્ણોઃ પાદયોર્મુનિસત્તમઃ ॥
પપાત સુમતિર્ભક્ત્યા પશ્ચાત્તાપમુપાગતઃ

અથ વિષ્ણુસ્તમુત્થાપ્ય બભાષે સૂનૃતં વચઃ ॥
વિષ્ણુરુવાચ ॥
ન ખેદં કુરુ મે ભક્ત વરસ્ત્વં નાત્ર સંશયઃ

શૃણુ તાત પ્રવક્ષ્યામિ સુહિતં તવ નિશ્ચયાત્ ॥૧।
નિરયસ્તે ન ભવિતા શિવશ્શં તે વિધાસ્યતિ

યદકાર્ષીશ્શિવવચો વિતથં મદમોહિતઃ ॥
સ દત્તવાનીદૃશં તે ફલં કર્મ ફલપ્રદઃ

શિવેચ્છાઽખિલં જાતં કુર્વિત્થં નિશ્ચિતાં મતિમ્ ॥
ગર્વાપહર્તા સ સ્વામી શંકરઃ પરમેશ્વરઃ

।
પરં બ્રહ્મ પરાત્મા સ સચ્ચિદાનંદબોધનઃ ॥
નિર્ગુણો નિર્વિકારો ચ રજસ્સત્વતમઃપર

સ એવમાદાય માયાં સ્વાં ત્રિધા ભવતિ રૂપતઃ ॥
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાત્મા નિર્ગુણોઽનિર્ગુણોઽપિ સઃ

નિર્ગુણત્વે શિવાહ્વો હિ પરમાત્મા મહેશ્વરઃ ॥
પરં બ્રહ્માવ્યયોઽનંતો મહાદેવેતિ ગીયતે

તત્સેવયા વિધિસ્સ્રષ્ટા પાલકો જગતામહમ્ ॥
સ્વયં સર્વસ્ય સંહારી રુદ્રરૂપેણ સર્વદા

સાક્ષી શિવસ્વરૂપેણ માયાભિન્નસ્સ નિર્ગુણઃ ॥
સ્વેચ્છાચારી સંવિહારી ભક્તાનુગ્રહકારકઃ

શૃણુ ત્વં નારદ મુને સદુપાયં સુખપ્રદમ્ ॥
સર્વપાપાપહર્ત્તારં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં સદા

ઇત્યુક્ત્વાસ્ત્વસંશયં સર્વં શંકરસદ્યશઃ ॥
શતનામશિવસ્તોત્રં સદાનન્યમતિર્જપ

યજ્જપિત્વા દ્રુતં સર્વં તવ પાપં વિનશ્યતિ ॥
ઇત્યુક્ત્વા નારદં વિષ્ણુઃ પુનઃ પ્રાહ દયાન્વિતઃ

મુને ન કુરુ શોકં ત્વં ત્વયા કિંચિત્કૃતં નહિ ॥
સ્વેચ્છયા કૃતવાન્શંભુરિદં સર્વં ન સંશયઃ

અહાર્ષિત્ત્વન્મતિં દિવ્યાં કામ ક્લેશમદાત્સ તે॥
ત્વન્મુખાદ્દાપયાંચક્રે શાપં મે સ મહેશ્વરઃ

ઇત્થં સ્વચરિતં લોકે પ્રકટીકૃતવાન્ સ્વયમ્ ॥
મૃત્યુંજયઃ કાલકાલો ભક્તોદ્ધારપરાયણઃ

ન મે શિવસમાનોસ્તિ પ્રિયઃ સ્વામી સુખપ્રદઃ ॥
સર્વશક્તિપ્રદો મેઽસ્તિ સ એવ પરમેશ્વરઃ

તસ્યોપાસ્યાં કુરુ મુને તમેવ સતતં ભજ ॥
તદ્યશઃ શૃણુ ગાય ત્વં કુરુ નિત્યં તદર્ચનમ્

કાયેન મનસા વાચા યશ્શંકરમુપૈતિ ભો ॥
સ પણ્ડિત ઇતિ જ્ઞેયસ્સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે

શિવેતિ નામદાવાગ્નેર્મહાપાતકપ ર્વતાઃ ॥
ભસ્મીભવન્ત્યનાયાસાત્સત્યં સત્યં ન સંશયઃ

પાપમૂલાનિ દુઃખાનિ વિવિધાન્યપિ તાન્યતઃ ॥
શિવાર્ચનૈકનશ્યાનિ નાન્ય નશ્યાનિ સર્વથા

સ વૈદિકસ્ય પુણ્યાત્મા સ ધન્યસ્સ બુધો મુને ॥
યસ્સદા કાયવાક્ચિત્તૈશ્શરણં યાતિ શંકરમ્

ભવંતિ વિવિધા ધર્મા યેષાં સદ્યઃફલોન્મુખાઃ ॥
તેષાં ભવતિ વિશ્વાસસ્ત્રિપુરાંતકપૂજને

પાતકાનિ વિનશ્યંતિ યાવંતિ શિવપૂજયા ॥
ભુવિ તાવંતિ પાપાનિ ન સંત્યેવ મહામુને

બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનાં રાશયોપ્યમિતા મુને ॥
શિવસ્મૃત્યા વિનશ્યંતિ સત્યંસત્યં વદામ્યહમ્

શિવનામતરીં પ્રાપ્ય સંસારાબ્ધિં તરંતિ તે॥
સંસારમૂલપાપાનિ તસ્ય નશ્યંત્યસંશયમ્

સંસારમૂલભૂતાનાં પાતકાનાં મહામુને ॥
શિવનામકુઠારેણ વિનાશો જાયતે ધ્રુવમ્

શિવનામામૃતં પેયં પાપદાવાનલાર્દિતૈઃ ॥
પાપદાવાગ્નિતપ્તાનાં શાંતિસ્તેન વિના ન હિ

શિવેતિ નામપીયૂષવર્ષધારાપરિપ્લુતઃ ॥
સંસારદવમધ્યપિ ન શોચતિ ન સંશયઃ

ન ભક્તિશ્શંકરે પુંસાં રાગદ્વેષરતાત્મનામ્ ॥
તદ્વિધાનાં હિ સહસા મુક્તિર્ભવતિ સર્વથા

અનંતજન્મભિર્યેન તપસ્તપ્તં ભવિષ્યતિ॥
તસ્યૈવ ભક્તિર્ભવતિ ભવાની પ્રાણવલ્લભે

જાતાપિ શંકરે ભક્તિરન્યસાધારણી વૃથા॥
પરં ત્વવ્યભિચારેણ શિવભક્તિરપેક્ષિતા

યસ્યા સાધારણી શંભૌ ભક્તિરવ્યભિચારિણી॥
તસ્યૈવ મોક્ષસ્સુલભો નાસ્યેતિન્ય મતિર્મમ

કૃત્વાપ્યનંતપાપાનિ યદિ ભક્તિર્મહેશ્વરે ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો ભવત્યેવ ન સંશયઃ

ભવંતિ ભસ્મસાદ્વૃક્ષાદવદગ્ધા યથા વને ॥
તથા ભવંતિ દગ્ધાનિ શાંકરાણામઘાન્યપિ

યો નિત્યં ભસ્મપૂતાંગો શિવપૂજોન્મુખો ભવેત્॥
સ તરત્યેવ સંસારમપારમતિદારુણમ્

બ્રહ્મસ્વહરણં કૃત્વા હત્વાપિ બ્રાહ્મણાન્બહૂન્ ॥
લિપ્યતે નરઃ પાપૈર્વિરૂપાક્ષસ્ય સેવકઃ

વિલોક્ય વેદાનખિલાઞ્છિવસ્યૈવાર્ચનમ્પરમ્ ॥
સંસારનાશનોપાય ઇતિ પૂર્વૈર્વિનિશ્ચિતમ્

અદ્યપ્રભૃતિ યત્નેન સાવધાનો યથાવિધિ॥
સામ્બં સદાશિવં ભક્ત્યા ભજ નિત્યં મહેશ્વરમ્

આપાદમસ્તકં સમ્યક્ ભસ્મનોદ્ધૂલ્ય સાદરમ્ ॥
સર્વશ્રુતિશ્રુતં શૈવમ્મંત્રઞ્જપ ષડક્ષરમ્

સવાર્ઙ્ગેષુ પ્રયત્નેન રુદ્રાક્ષાઞ્છિવવલ્લભાન્॥
ધારયસ્વાતિસદ્ભક્ત્યા સમન્ત્રમ્વિધિપૂર્વકમ્

શૃણુ શૈવીં કથાં નિત્યં વદ શૈવીં કથાં સદા ॥
પૂજયસ્વાતિયત્નેન શિવભક્તાન્પુનઃ પુનઃ

અપ્રમાદેન સતતં શિવૈકશરણો ભવ ॥
શિવાર્ચનેન સતતમાનન્દઃ પ્રાપ્યતે યતઃ

ઉરસ્યાધાય વિશદે શિવસ્ય ચરણામ્બુજૌ ॥
શિવતીર્થાનિ વિચર પ્રથમં મુનિસત્તમ

પશ્યન્માહાત્મ્યમતુલં શંકરસ્ય પરાત્મનઃ ॥
ગચ્છાનન્દવનં પશ્ચાચ્છંભુપ્રિયતમં મુને

તત્ર વિશ્વેશ્વરં દૃષ્ટ્વા પૂજનં કુરુ ભક્તિતઃ ॥
નત્વા સ્તુત્વા વિશેષેણ નિર્વિકલ્પો ભવિષ્યસિ

તતશ્ચ ભવતા નૂનં વિધેયં ગમનં મુને ॥
બ્રહ્મલોકે સ્વકામાર્થં શાસનાન્મમ ભક્તિતઃ

નત્વા સ્તુત્વા વિશેષેણ વિધિં સ્વજનકં મુને ॥
પ્રષ્ટવ્યં શિવમાહાત્મ્યં બહુશઃ પ્રીતચેતસા

સ શૈવપ્રવરો બ્રહ્મા માહાત્મ્યં શંકરસ્ય તે ॥
શ્રાવયિષ્યતિ સુપ્રીત્યા શતનામસ્તવં ચ હિ

અદ્યતસ્ત્વં ભવ મુને શૈવશ્શિવપરાયણઃ ॥
મુક્તિભાગી વિશેષેણ શિવસ્તે શં વિધાસ્યતિ

ઇત્થં વિષ્ણુર્મુનિં પ્રીત્યા હ્યુપદિશ્ય પ્રસન્નધીઃ ॥
સ્મૃત્વા નુત્વા શિવં સ્તુત્વા તતસ્ત્વંતરધીયત

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પ્રથમખંડે સૃષ્ટ્યુપાખ્યાને નારદસ્ય વિષ્ણૂપદેશવર્ણનો નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ