શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.1.1

શ્રીગણેશાયઃ નમઃ ॥
॥ શ્રીગૌરીશંકરાભ્યાં નમઃ ॥ ॥
અથ દ્વિતીયા રુદ્રસંહિતા પ્રારભ્યતે ॥ ॥
વિશ્વોદ્ભવસ્થિતિલયાદિષુ હેતુમેકં ગૌરીપર્તિવિદિતતત્ત્વમનન્તકીર્તિમ્ ॥ માયાશ્રયમ્વિગતમાયમચિંત્યરૂપમ્બોધસ્વરૂપમમલં હિ શિવન્નમામિ

વન્દે શિવન્તમ્પ્રકૃતેરનાદિમ્પ્રશાન્તમેકમ્પુરુષોત્તમં હિ ॥
સ્વમાયયા કૃત્સ્નમિદં હિ સૃષ્ટ્વા નભોવદન્તર્બહિરાસ્થિતો યઃ

વન્દેતરસ્થં નિજગૂઢરૂપં શિવંસ્વતસ્સ્રષ્ટુમિદમ્વિચષ્ટે ॥
જગન્તિ નિત્યમ્પરિતો ભ્રમંતિ યત્સન્નિધૌ ચુમ્બકલોહવત્તમ્

વ્યાસ ઉવાચ ॥
જગતઃ પિતરં શમ્ભુઞ્જગતો માતરં શિવામ્ ॥
તત્પુત્રશ્ચ ગણાધીશન્નત્વૈતદ્વર્ણયામહે

એકદા મુનયસ્સર્વે નૈમિષારણ્ય વાસિનઃ ॥
પપ્રચ્છુર્વરયા ભક્ત્યા સૂતન્તે શૌનકાદયઃ

ઋષય ઊચુઃ ॥
વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાઃ શ્રુતા સા સત્કથા શુભા ॥
સાધ્યસાધનખંડા ખ્યા રમ્યાદ્યા ભક્તવત્સલા

સૂત સૂત મહાભાગ ચિરઞ્જીવ સુખી ભવ ॥
યચ્છ્રાવયસિ નસ્તાત શાંકરીં પરમાં કથામ્

પિબન્તસ્ત્વન્મુખામ્ભોજચ્યુતં જ્ઞાનામૃતમ્વયમ્॥
અવિતૃપ્તાઃ પુનઃ કિંચિત્પ્રષ્ટુમિચ્છામહેઽનઘ

વ્યાસપ્રસાદાત્સર્વજ્ઞો પ્રાપ્તોઽસિ કૃતકૃત્યતામ્ ॥
નાજ્ઞાતમ્વિદ્યતે કિંચિદ્ભૂતં ભબ્યં ભવચ્ચ યત્

ગુરોર્વ્યાસસ્ય સદ્ભક્ત્યા સમાસાદ્ય કૃપાં પરામ્ ॥
સર્વં જ્ઞાતં વિશેષેણ સર્વં સાર્થં કૃતં જનુઃ

ઇદાનીં કથય પ્રાજ્ઞ શિવરૂપમનુત્તમમ્ ॥
દિવ્યાનિ વૈ ચરિત્રાણિ શિવયોરપ્યશેષતઃ

અગુણો ગુણતાં યાતિ કથં લોકે મહેશ્વરઃ ॥
શિવતત્ત્વં વયં સર્વે ન જાનીમો વિચારતઃ

સૃષ્ટેઃ પૂર્વં કથં શંભુસ્સ્વરૂપેણાવતિષ્ઠતે ॥
સૃષ્ટિમધ્યે સ હિ કથં ક્રીડન્સંવર્ત્તતે પ્રભુઃ

તદન્તે ચ કથન્દેવસ્સ તિષ્ઠતિ મહેશ્વરઃ ॥
કથમ્પ્રસન્નતાં યાતિ શંકરો લોકશંકરઃ

સ પ્રસન્નો મહેશાનઃ કિં પ્રયચ્છતિ સત્ફલમ્ ॥
સ્વભક્તેભ્યઃ પરેભ્યશ્ચ તત્સર્વં કથયસ્વ નઃ

સદ્યઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ભવતીત્યનુશશ્રુમ॥
ભક્તપ્રયાસં સ મહાન્ન પશ્યતિ દયાપરઃ

બ્રહ્માવિષ્ણુર્મહેશશ્ચ ત્રયો દેવાશ્શિવાંગજાઃ ॥
મહેશસ્તત્ર પૂર્ણાંશસ્સ્વયમેવ શિવોઽપરઃ

તસ્યાવિર્ભાવમાખ્યાહિ ચરિતાનિ વિશેષતઃ ॥
ઉમાવિર્ભાવમાખ્યાહિ તદ્વિવાહં તથા પ્રભો

તદ્ગાર્હસ્થ્યં વિશેષેણ તથા લીલાઃ પરા અપિ ॥
એતત્સર્વં તદન્યચ્ચ કથનીયં ત્વયાઽનઘ

વ્યાસ ઉવાચ॥
ઇતિ પૃષ્ટસ્તદા તૈસ્તુ સૂતો હર્ષસમન્વિતઃ।
સ્મૃત્વા શંભુપદાંભોજમ્પ્રત્યુવાચ મુનીશ્વરાન્

સૂત ઉવાચ ॥
સમ્યક્પૃષ્ટં ભવદ્ભિશ્ચ ધન્યા યૂયં મુનીશ્વરાઃ॥
સદાશિવકથાયાં વો યજ્જાતા નૈષ્ઠિકી મતિઃ

સદાશિવકથાપ્રશ્નઃ પુરુષાંસ્ત્રીન્પુનાતિ હિ ॥
વક્તારં પૃચ્છકં શ્રોતૄઞ્જાહ્નવીસલિલં યથા

શંભોર્ગુણાનુવાદાત્કો વિરજ્યેત પુમાન્દ્વિજાઃ ।
વિના પશુઘ્નં ત્રિવિધજનાનન્દકરાત્સદા

ગીયમાનો વિતૃષ્ણૈશ્ચ ભવરોગૌષધોઽપિ હિ ॥
મનઃશ્રોત્રાભિરામશ્ચ યત્તસ્સર્વાર્થદસ્સ વૈ

કથયામિ યથાબુદ્ધિ ભવત્પ્રશ્નાનુસારતઃ ॥
શિવલીલાં પ્રયત્નેન દ્વિજાસ્તાં શૃણુતાદરાત્

ભવદ્ભિઃ પૃચ્છ્યતે યદ્વત્તત્તથા નારદેન વૈ ॥
પૃષ્ટં પિત્રે પ્રેરિતેન હરિણા શિવરૂપિણા

બ્રહ્મા શ્રુત્વા સુતવચશ્શિવભક્તઃ પ્રસન્નધીઃ ॥
જગૌ શિવયશઃ પ્રીત્યા હર્ષયન્મુનિસત્તમમ્

વ્યાસ ॥
સૂતોક્તમિતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય દ્વિજસત્તમાઃ ॥
પપ્રચ્છુસ્તત્સુસંવાદં કુતૂહલસમન્વિતાઃ

ઋષય ઊચુઃ ॥
સૂત સૂત મહાભાગ શૈવોત્તમ મહામતે ॥
શ્રુત્વા તવ વચો રમ્યં ચેતો નસ્સકુતૂહલમ્

કદા બભૂવ સુખકૃદ્વિધિનારદયોર્મહાન્ ॥
સંવાદો યત્ર ગિરિશસુ લીલા ભવમોચિની

વિધિનારદસંવાદપૂર્વકં શાંકરં યશઃ ॥
બ્રૂહિ નસ્તાત તત્પ્રીત્યા તત્તત્પ્રશ્નાનુસારતઃ

ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥
સૂતઃ પ્રોવાચ સુપ્રીતસ્તત્સંવાદાનુસારતઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પ્રથમખંડે સૃષ્ટ્યુપાખ્યાને મુનિપ્રશ્નવર્ણનો નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ