શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.1.2

સૂત ઉવાચ ॥
એતસ્મિન્સમયે વિપ્રા નારદો મુનિસત્તમઃ ॥
બ્રહ્મપુત્રો વિનીતાત્મા તપોર્થં મન આદધે

હિમશૈલગુહા કાચિદેકા પરમશોભના ॥
યત્સમીપે સુરનદી સદા વહતિ વેગતઃ

તત્રાશ્રમો મહાદિવ્યો નાનાશોભાસમન્વિતઃ ॥
તપોર્થં સ યયૌ તત્ર નારદો દિવ્યદર્શનઃ

તાં દૃષ્ટ્વા મુનિશાર્દૂલસ્તેપે સ સુચિરં તપઃ ॥
બધ્વાસનં દૃઢં મૌની પ્રાણાનાયમ્ય શુદ્ધધીઃ

ચક્રે મુનિસ્સમાધિં તમહમ્બ્રહ્મેતિ યત્ર હ ॥
વિજ્ઞાનં ભવતિ બ્રહ્મસાક્ષાત્કારકરં દ્વિજાઃ

ઇત્થં તપતિ તસ્મિન્વૈ નારદે મુનિસત્તમે ॥
ચકંપેઽથ શુનાસીરો મનસ્સંતાપવિહ્વલઃ

મનસીતિ વિચિંત્યાસૌ મુનિર્મે રાજ્યમિચ્છતિ ॥
તદ્વિઘ્નકરણાર્થં હિ હરિર્યત્નમિયેષ સઃ

સસ્માર સ્મરં શક્રશ્ચેતસા દેવનાયકઃ ॥
આજગામ દ્રુતં કામસ્સમધીર્મહિષીસુતઃ

અથાગતં સ્મરં દૃષ્ટ્વા સંબોધ્ય સુરરાટ્ પ્રભુઃ ॥
ઉવાચ તં પ્રપશ્યાશુ સ્વાર્થે કુટિલશેમુષિઃ

ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥
મિત્રવર્ય્ય મહાવીર સર્વદા હિતકારક ॥
શૃણુ પ્રીત્યા વચો મે ત્વં કુરુ સાહાય્યમાત્મના

ત્વદ્બલાન્મે બહૂનાઞ્ચ તપોગર્વો વિનાશિતઃ ॥
મદ્રાજ્યસ્થિરતા મિત્ર ત્વદનુગ્રહતસ્સદા

હિમશૈલગુહાયાં હિ મુનિસ્તપતિ નારદઃ ॥
મનસોદ્દિશ્ય વિશ્વેશં મહાસંયમવાન્દૃઢઃ

યાચેન્ન વિધિતો રાજ્યં સ મમેતિ વિશંકિતઃ॥
અદ્યૈવ ગચ્છ તત્ર ત્વં તત્તપોવિઘ્નમાચર

ઇત્યાજ્ઞપ્તો મહેન્દ્રેણ સ કામસ્સમધુ પ્રિયઃ॥
જગામ તત્સ્થલં ગર્વાદુપાયં સ્વઞ્ચકાર હ

રચયામાસ તત્રાશુ સ્વકલાસ્સકલા અપિ ॥
વસંતોપિ સ્વપ્રભાવં ચકાર વિવિધં મદાત્

ન બભૂવ મુનેશ્ચેતો વિકૃતં મુનિસત્તમાઃ ॥
ભ્રષ્ટો બભૂવ તદ્ગર્વો મહેશાનુગ્રહેણ હ

શૃણુતાદરતસ્તત્ર કારણં શૌનકાદયઃ ॥
ઈશ્વરાનુગ્રહેણાત્ર ન પ્રભાવઃ સ્મરસ્ય હિ

અત્રૈવ શમ્ભુનાઽકારિ સુતપશ્ચ સ્મરારિણા ॥
અત્રૈવ દગ્ધસ્તેનાશુ કામો મુનિતપોપહઃ

કામજીવનહેતોર્હિ રત્યા સંપ્રાર્થિતૈસ્સુરૈઃ ॥
સમ્પ્રાર્થિત ઉવાચેદં શંકરો લોકશંકરઃ

કંચિત્સમયમાસાદ્ય જીવિષ્યતિ સુરાઃ સ્મરઃ ॥
પરં ત્વિહ સ્મરોપાયશ્ચરિષ્યતિ ન કશ્ચન

ઇહ યાવદ્દૃશ્યતે ભૂર્જનૈઃ સ્થિત્વાઽમરાસ્સદા ॥
કામબાણપ્રભાવોત્ર ન ચલિષ્યત્યસંશયમ્

ઇતિ શંભૂક્તિતઃ કામો મિથ્યાત્મગતિકસ્તદા ॥
નારદે સ જગામાશુ દિવમિન્દ્રસમીપતઃ

આચખ્યૌ સર્વવૃત્તાંતં પ્રભાવં ચ મુનેઃ સ્મરઃ ॥
તદાજ્ઞયા યયૌ સ્થાનં સ્વકીયં સ મધુપ્રિયઃ

વિસ્મિતોભૂત્સુરાધીશઃ પ્રશશંસાથ નારદમ્ ॥
તદ્વૃત્તાંતાનભિજ્ઞો હિ મોહિતશ્શિવમાયયા

દુર્જ્ઞેયા શાંભવી માયા સર્વેષાં પ્રાણિનામિહ ॥
ભક્તં વિનાર્પિતાત્માનં તયા સંમોહ્યતે જગત્

નારદોઽપિ ચિરં તસ્થૌ તત્રેશાનુગ્રહેણ હ ॥
પૂર્ણં મત્વા તપસ્તત્સ્વં વિરરામ તતો મુનિઃ

કામોપ્યજેયં નિજં મત્વા ગર્વિતોઽભૂન્મુનીશ્વરઃ ॥
વૃથૈવ વિગતજ્ઞાનશ્શિવમાયાવિમોહિતઃ

ધન્યા ધન્યા મહામાયા શાંભવી મુનિસત્તમાઃ ॥
તદ્ગતિં ન હિ પશ્યંતિ વિષ્ણુબ્રહ્માદયોપિ હિ

તયા સંમોહિતોતીવ નારદો મુનિસત્તમઃ ॥
કૈલાસં પ્રયયૌ શીઘ્રં સ્વવૃત્તં ગદિતું મદી

રુદ્રં નત્વાબ્રવીત્સર્વં સ્વવૃત્તઙ્ગર્વવાન્મુનિઃ ॥
મત્વાત્માનં મહાત્માનં સ્વપ્રભુઞ્ચ સ્મરઞ્જયમ્

તચ્છ્રુત્વા શંકરઃ પ્રાહ નારદં ભક્તવત્સલઃ ॥
સ્વમાયામોહિતં હેત્વનભિજ્ઞં ભ્રષ્ટચેતસમ્

રુદ્ર ઉવાચ ॥
હે તાત નારદ પ્રાજ્ઞ ધન્યસ્ત્વં શૃણુ મદ્વચઃ॥
વાચ્યમેવં ન કુત્રાપિ હરેરગ્રે વિશેષતઃ

પૃચ્છમાનોઽપિ ન બ્રૂયાઃ સ્વવૃત્તં મે યદુક્તવાન્॥
ગોપ્યં ગોપ્યં સર્વથા હિ નૈવ વાચ્યં કદાચન

શાસ્મ્યહં ત્વાં વિશેષેણ મમ પ્રિયતમો ભવાન્ ॥
વિષ્ણુભક્તો યતસ્ત્વં હિ તદ્ભક્તોતીવ મેઽનુગઃ

શાસ્તિસ્મેત્થઞ્ચ બહુશો રુદ્રસ્સૂતિકરઃ પ્રભુઃ ।
નારદો ન હિતં મેને શિવમાયાવિમોહિતઃ

પ્રબલા ભાવિની કર્મ ગતિર્જ્ઞેયા વિચક્ષણૈઃ॥
ન નિવાર્યા જનૈઃ કૈશ્ચિદપીચ્છા સૈવ શાંકરી

તતસ્સ મુનિવર્યો હિ બ્રહ્મલોકં જગામ હ ॥
વિધિં નત્વાઽબ્રવીત્કામજયં સ્વસ્ય તપોબલાત્

તદાકર્ણ્ય વિધિસ્સોથ સ્મૃત્વા શમ્ભુપદામ્બુજમ્ ॥
જ્ઞાત્વા સર્વં કારણં તન્નિષિષેધ સુતં તદા

મેને હિતન્ન વિધ્યુક્તં નારદો જ્ઞાનિસત્તમઃ ॥
શિવમાયામોહિતશ્ચ રૂઢચિત્તમદાંકુરઃ

શિવેચ્છા યાદૃશી લોકે ભવત્યેવ હિ સા તદા ॥
તદધીનં જગત્સર્વં વચસ્તંત્યાંત સ્થિતં યતઃ

નારદોઽથ યયૌ શીઘ્રં વિષ્ણુલોકં વિનષ્ટધીઃ ॥
મદાંકુરમના વૃત્તં ગદિતું સ્વં તદગ્રતઃ

આગચ્છંતં મુનિન્દૃષ્ટ્વા નારદં વિષ્ણુરાદરાત્॥
ઉત્થિત્વાગ્રે ગતોઽરં તં શિશ્લેષજ્ઞાતહેતુકઃ

સ્વાસને સમુપાવેશ્ય સ્મૃત્વા શિવપદામ્બુજમ્ ॥
હરિઃ પ્રાહ વચસ્તથ્યં નારદં મદનાશનમ્

વિષ્ણુરુવાચ ॥
કુત આગમ્યતે તાત કિમર્થમિહ ચાગતઃ ॥
ધન્યસ્ત્વં મુનિશાર્દૂલ તીર્થોઽહં તુ તવાગમાત્

વિષ્ણુવાક્યમિતિ શ્રુત્વા નારદો ગર્વિતો મુનિઃ ॥
સ્વવૃત્તં સર્વમાચષ્ટ સમદં મદમોહિતઃ

શ્રુત્વા મુનિવચો વિષ્ણુસ્સમદં કારણં તતઃ ॥
જ્ઞાતવાનખિલં સ્મૃત્વા શિવપાદામ્બુજં હૃદિ

તુષ્ટાવ ગિરિશં ભક્ત્યા શિવાત્મા શૈવરાડ્ હરિઃ॥
સાંજલિર્વિસુધીર્નમ્રમસ્તકઃ પરમેશ્વરમ્

વિષ્ણુરુવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ પ્રસીદ પરમેશ્વર ॥
ધન્યસ્ત્વં શિવ ધન્યા તે માયા સર્વ વિમોહિની

ઇત્યાદિ સ સ્તુતિં કૃત્વા શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
નિમીલ્ય નયને ધ્યાત્વા વિરરામ પદામ્બુજમ્

યત્કર્તવ્યં શંકરસ્ય સ જ્ઞાત્વા વિશ્વપાલકઃ ॥
શિવશાસનતઃ પ્રાહ હૃદાથ મુનિસત્તમમ્

વિષ્ણુરુવાચ ॥
ધન્યસ્ત્વં મુનિશાર્દૂલ તપોનિધિરુદારધીઃ ॥
ભક્તિત્રિકં ન યસ્યાસ્તિ કામમોહાદયો મુને

વિકારાસ્તસ્ય સદ્યો વૈ ભવંત્યખિલદુઃખદાઃ ॥
નૈષ્ઠિકો બ્રહ્મચારી ત્વં જ્ઞાનવૈરાગ્યવાન્સદા

કથં કામવિકારી સ્યા જન્મના વિકૃતસ્સુધીઃ ॥
ઇત્યાદ્યુક્તં વચો ભૂરિ શ્રુત્વા સ મુનિસત્તમઃ

વિજહાસ હૃદા નત્વા પ્રત્યુવાચ વચો હરિમ્ ॥
નારદ ઉવાચ ॥
કિં પ્રભાવઃ સ્મરઃ સ્વામિન્કૃપા યદ્યસ્તિ તે મયિ

ઇત્યુક્ત્વા હરિમાનમ્ય યયૌ યાદૃચ્છિકો મુનિઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પ્રથમખંડે સૃષ્ટ્યુપાખ્યાને નારદતપોવર્ણનં નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ