શિવ ગીતા · અધ્યાય 6

શ્રીરામ ઉવાચ ।
ભગવન્નત્ર મે ચિત્રં મહદેતત્પ્રજાયતે ।
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશસ્ત્રિનેત્રશ્ચન્દ્રશેખરઃ

મૂર્તસ્ત્વં તુ પરિચ્છિન્નાકૃતિઃ પુરુષરૂપધૃક્ ।
અમ્બયા સહિતોઽત્રૈવ રમસે પ્રમથૈઃ સહ

ત્વં કથં પઞ્ચભૂતાદિ જગદેતચ્ચરાચરમ્ ।
તદ્બ્રૂહિ ગિરિજાકાન્ત યદિ તેઽનુગ્રહો મયિ

શ્રીભગવાનુવાચ ।
શૃણુ રામ મહાભાગ દુર્જ્ઞેયમમરૈરપિ ।
તત્પ્રવક્ષ્યામિ યત્નેન બ્રહ્મચર્યેણ સુવ્રત ।
પારં યાસ્યસ્યનાયાસાદ્યેન સંસરનીરધેઃ

દૃશ્યન્તે પઞ્ચભૂતાનિ યે ચ લોકાશ્ચતુર્દશ ॥
સમુદ્રાઃ પર્વતા દેવા રાક્ષસા ઋષયસ્તથા

દૃશ્યન્તે યાનિ ચાન્યાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ ।
ગન્ધર્વાઃ પ્રમથા નાગાઃ સર્વે તે મદ્વિભૂતયઃ

પુરા બ્રહ્માદયો દેવા દ્રષ્ટુકામા મમાકૃતિમ્ ।
મન્દરં પ્રયયુઃ સર્વે મમ પ્રિયતરં ગિરિમ્

સ્તુત્વા પ્રાઞ્જલયો દેવા માં તથા પુરતઃ સ્થિતાઃ ॥
તાન્દૃષ્ટ્વાથ મયા દેવૉલ્લીલાકુલિતચેતસઃ ॥
તેષામપહૃતં જ્ઞાનં બ્રહ્માદીનાં દિવૌકસામ્

આસંસ્તેઽસકૃદજ્ઞાના મામાહુઃ કો ભવાનિતિ ।
અથાબ્રુવમહં દેવાનહમેવ પુરાતનઃ

આસં પ્રથમમેવાહં વર્તામિ ચ સુરેશ્વરાઃ ।
ભવિષ્યામિ ચ લોકેઽસ્મિન્મત્તો નાન્યોઽસ્તિ કશ્ચન

વ્યતિરિક્તં ચ મત્તોઽસ્તિ નાન્યત્કિંચિત્સુરેશ્વરાઃ ।
નિત્યોઽનિત્યોઽહમનઘો બ્રહ્મણાં બ્રહ્મણસ્પતિઃ

દક્ષિણાઞ્ચ ઉદઞ્ચોઽહં પ્રાઞ્ચઃ પ્રત્યઞ્ચ એવ ચ ।
અધશ્ચોર્ધ્વં ચ વિદિશો દિશશ્ચાહં સુરેશ્વરાઃ

સાવિત્રી ચાપિ ગાયત્રી સ્ત્રી પુમાનપુમાનપિ ।
ત્રિષ્ટુપ્ જગત્યનુષ્ટુપ્ ચ પઙ્કિશ્છન્દસ્ત્રયીમયઃ

સત્યોઽહં સર્વતઃ શાન્તસ્ત્રેતાગ્નિર્ગૌરવં ગુરુઃ ।
ગૌરવં ગહ્વરં ચાહં દ્યૌરહં જગતાં પ્રભુઃ

જ્યેષ્ઠઃ સર્વસુરશ્રેષ્ઠો વર્ષિષ્ઠોઽહમપાંપતિઃ ॥
આર્યોઽહં ભગવાનીશસ્તેજોઽહં ચાદિરપ્યહમ્

ઋગ્વેદોઽહં યજુર્વેદઃ સામવેદોઽહમાત્મભૂઃ ।
અથર્વણશ્ચ મન્ત્રોઽહં તથા ચાઙ્ગિરસો વરઃ

ઇતિહાસપુરાણાનિ કલ્પોઽહં કલ્પવાનહમ્ ।
નારાશંસી ચ ગાથાહં વિદ્યોપનિષદોઽસ્મ્યહમ્

શ્લોકાઃ સૂત્રાણિ ચૈવાહમનુવ્યાખ્યાનમેવ ચ ॥
વ્યાખ્યાનાનિ તથા વિદ્યા ઇષ્ટં હુતમથાહુતિઃ

દત્તાદત્તમયં લોકઃ પરલોકોઽહમક્ષરઃ ।
ક્ષરઃ સવાણિ ભૂતાનિ દાન્તિઃ શાન્તરહં ખગઃ

ગુહ્યોઽહં સર્વવેદેષુ આરણ્યોઽહમજોઽપ્યહમ્ ॥
પુષ્કરં ચ પવિત્રં ચ મધ્યં ચાહમતઃપરમ્ ।
બહિશ્ચાહં તથા ચાન્તઃ પુરસ્તાદહમવ્યયઃ

જ્યોતિશ્ચાહં તમશ્ચાહં તન્માત્રાણીન્દ્રિયાણ્યહમ્ ।
બુદ્ધિશ્ચાહમહંકારો વિષયાણ્યહમેવ હિ

બ્રહ્મા વિષ્ણુર્મહેશોઽહમુમા સ્કન્દો વિનાયકઃ ।
ઇન્દ્રોઽગ્નિશ્ચ યમશ્ચાહં નિરૃતિર્વરુણોઽનિલઃ

કુબેરોઽહં તથેશાનો ભૂર્ભુવઃસ્વર્મહર્જનઃ ॥
તપઃ સત્યં ચ પૃથિવી ચાપસ્તેજોઽનિલોઽપ્યહમ્

આકાશોઽહં રવિઃ સોમો નક્ષત્રાણિ ગૃહાણ્યહમ્ ।
પ્રાણઃ કાલસ્તથા મૃત્યુરમૃતં ભૂતમપ્યહમ્

ભવ્યં ભવિષ્યત્કૃત્સ્નં ચ વિશ્વં સર્વાત્મકોઽપ્યહમ્ ।
ઓમાદૌ ચ તથા મધ્યે ભૂર્ભુવઃ સ્વસ્તથૈવ ચ ।
તતોઽહં વિશ્વરૂપોઽસ્મિ શીર્ષં ચ જપતાં સદા

અશિતં પાયિતં ચાહં કૃતં ચાકૃતમપ્યહમ્ ॥
પરં ચૈવાપરં ચાહમહં સૂર્યઃ પરાયણઃ

અહં જગદ્ધિતં દિવ્યમક્ષરં સૂક્ષ્મમપ્યહમ્ ॥
પ્રાજાપત્યં પવિત્રં ચ સૌમ્યમગ્રાહ્યમગ્રિયમ્

અહમેવોપસંહર્તા મહાગ્રાસૌજસાં નિધિઃ ।
હૃદયે દેવતાત્વેન પ્રાણત્વેન પ્રતિષ્ઠિતઃ

શિરશ્ચોત્તરતો યસ્ય પાદૌ દક્ષિણતસ્તથા ।
યસ્ય સર્વોઽન્તરઃ સાક્ષાદોંકારોઽહં ત્રિમાત્રકઃ

ઊર્ધ્વમુન્નામયે યસ્માદધશ્ચાપનયામ્યથ।
તસ્માદોંકાર એવાહમેકો નિત્યઃ સનાતનઃ

ઋચો યજૂંષિ સામાનિ યો બ્રહ્મા યજ્ઞકર્મણિ ।
પ્રણામયે બ્રાહ્મણેભ્યસ્તેનાહં પ્રણવો મતઃ

સ્નેહો યથા માંસખણ્ડં વ્યાપ્નોતિ વ્યાપયત્યપિ ।
સર્વલોકાનહં તદ્વત્સર્વવ્યાપી તતોઽસ્મ્યહમ્

બ્રહ્મા હરિશ્ચ ભગવાનાદ્યન્તં નોપલબ્ધવાન્ ।
તતોઽન્યે ચ સુરા યસ્માદનન્તોઽહમિતીરિતઃ

ગર્ભજન્મજરામૃત્યુસંસારભયસાગરાત્।
તારયામિ યતો ભક્તં તસ્માત્તારોઽહમીરિતઃ

ચતુર્વિધેષુ દેહેષુ જીવત્વેન વસામ્યહમ્ ।
સૂક્ષ્મો ભૂત્વાથ હૃદ્દેશે યત્તત્સૂક્ષ્મઃ પ્રકીર્તિતઃ

મહાતમસિ મગ્નેભ્યો ભક્તેભ્યો યત્પ્રકાશયે ।
વિદ્યુદ્વદતુલં રૂપં તસ્માદ્વૈદ્યુત્તમસ્મ્યહમ્

એક એવ યતો લોકાન્વિસૃજામિ સૃજામિ ચ ।
વિવાસયામિ ગૃહ્ણામિ તસ્માદેકોઽહમીશ્વરઃ

ન દ્વિતીયો યતસ્તસ્થે તુરીયં બ્રહ્મ યત્સ્વયમ્ ॥
ભૂતાન્યાત્મનિ સંહૃત્ય ચૈકો રુદ્રો વસામ્યહમ્

સર્વલોકાન્યદીશેઽહમીશિનીભિશ્ચ શક્તિભિઃ ।
ઈશાનમસ્ય જગતઃ સ્વદૃશં ચક્ષુરીશ્વરમ્

ઈશાનમિન્દ્ર તસ્થુષઃ સર્વેષામપિ સર્વદા ।
ઈશાનઃ સર્વવિદ્યાનાં યદીશાનસ્તદસ્મ્યહમ્

સર્વાન્ભાવાન્નિરીક્ષેઽહમાત્મજ્ઞાનં નિરીક્ષયે ।
યોગં ચ સમયે યસ્માદ્ભગવાન્મહતો મતઃ

અજસ્રં યચ્ચ ગૃહ્ણામિ વિસૃજામિ સૃજામિ ચ ।
સર્વાંલ્લોકાન્વાસયામિ તેનાહં વૈ મહેશ્વરઃ

મહત્સ્વાત્મજ્ઞાનયોગૈરૈશ્વર્યૈસ્તુ મહીયતે ।
સર્વાન્ભાવાન્મહાદેવઃ સૃજત્યવતિ સોઽસ્મ્યહમ્

એષોઽસ્મિ દેવઃ પ્રદિશોઽપિ સર્વાઃ
પૂર્વો હિ જાતોઽસ્મ્યહમેવ ગર્ભે।
અહં હિ જાતશ્ચ જનિષ્યમાણઃ
પ્રત્યગ્જનાસ્તિષ્ઠતિ સર્વતોમુખઃ

વિશ્વતશ્ચક્ષુરુત વિશ્વતોમુખો
વિશ્વતોબાહુરુત વિશ્વતસ્પાત્ ।
સંબાહુભ્યાં ધમતિ સંપતત્રૈ-
ર્દ્યાવાભૂમી જનયન્દેવ એકઃ

વાલાગ્રમાત્રં હૃદયસ્ય મધ્યે
વિશ્વેદેવં જાતવેદં વરેણ્યમ્ ॥
મામાત્મસ્થં યેઽનુપશયન્તિ ધીરા-
સ્તેષાં શાન્તિઃ શાશ્વતી નેતરેષામ્

અહં યોનિમધિતિષ્ઠામિ ચૈકો
મયેદં પૂર્ણં પઞ્ચવિધં ચ સર્વમ્ ॥
મામીશાનં પુરુષં દેવમિત્થં
વિચાર્યમાણં શાન્તિમત્યન્તમેતિ

પ્રાણેષ્વન્તર્મનસો લિઙ્ગમાહુ-
ર્યસ્મિન્નશનાયા ચ તૃષ્ણા ક્ષમા ચ ।
તૃષ્ણાં છિત્ત્વા હેતુજાલસ્ય મૂલં
બુદ્ધ્યા ચિત્તં સ્થાપયિત્વા મયીહ ।
એવં માં યે ધ્યાયમાના ભજન્તે
તેષાં શાન્તિઃ શાશ્વતી નેતરેષામ્

યતો વાચો નિવર્તન્તે અપ્રાપ્ય મનસા સહ ।
આનન્દં બ્રહ્મ માં જ્ઞાત્વા ન બિભેતિ કુતશ્ચન

શ્રુત્વેતિ દેવા મદ્વાક્યં કૈવલ્યજ્ઞાનમુત્તમમ્ ॥
જપન્તો મમ નામાનિ મમ ધ્યાનપરાયણાઃ

સર્વે તે સ્વસ્વદેહાન્તે મત્સાયુજ્યં ગતાઃ પુરા ।
તતો યે પરિદૃશ્યન્તે પદાર્થા મદ્વિભૂતયઃ ॥.૫૧ ॥
મય્યેવ સકલં જાતં મયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
મયિ સર્વં લયં યાતિ તદ્બ્રહ્માદ્વયમસ્મ્યહમ્

અણોરણીયાનહમેવ તદ્વન્મહાનહં વિશ્વમહં વિશુદ્ધઃ ।
પુરાતનોઽહં પુરુષોઽહમીશો હિરણ્મયોયં શિવરૂપમસ્મિ

અપાણિપાદોઽહમચિન્ત્વશક્તિઃ
પશ્યામ્યચક્ષુઃ સ શૃણોમ્યકર્ણઃ ।
અહં વિજાનામિ વિવિક્તરૂપો
ન ચાસ્તિ વેત્તા મમ ચિત્સદાહમ્

વેદૈરશેષૈરહમેવ વેદ્યો
વેદાન્તકૃદ્વેદવિદેવ ચાહમ્ ।
ન પુણ્યપાપે મયિ નાસ્તિ નાશો
ન જન્મદેહેન્દ્રિયબુદ્ધયશ્ચ

ન ભૂમિરાપો ન ચ વહ્નિરસ્તિ
ન ચાનિલો મેઽસ્તિ ન મે નભશ્ચ ।
એવં વિદિત્વા પરમાત્મરૂપં
ગુહાશયં નિષ્કલમદ્વિતીયમ્।
સમસ્તસાક્ષિં સદસદ્વિહીનં
પ્રયાતિ શુદ્ધં પરમાત્મરૂપમ્

એવં માં તત્ત્વતો વેત્તિ યસ્તુ રામ મહામતે ।
સ એવ નાન્યો લોકેષુ કૈવલ્યફલમશ્રુતે