શિવ ગીતા · અધ્યાય 13

એવં શ્રુત્વા કૌસલેયસ્તુષ્ટો મતિમતાં વરઃ ॥
પપ્રચ્છ ગિરિજાકાન્તં સુભગં મુક્તિલક્ષણમ્

રામ ઉવાચ
ભગવન્કરુણાવિષ્ટહૃદય ત્વં પ્રસીદ મે ।
સ્વરૂપલક્ષણં મુક્તેઃ પ્રબ્રૂહિ પરમેશ્વર

શ્રીભગવાનુવાચ ।
સાલોક્યમપિ સારૂપ્યં સાષ્ટ્ર્યં સાયુજ્યમેવ ચ ॥
કૈવલ્યં ચેતિ તાં વિદ્ધિ મુક્તિં રાઘવ પઞ્ચધા

માં પૂજયતિ નિષ્કામઃ સર્વદા જ્ઞાનવર્જિતઃ ॥
સ મે લોકં સમાસાદ્ય ઽભુઙ્કે ભોગાન્યથેપ્સિતાન્

જ્ઞાત્વા માં પૂજેદ્યસ્તુ સર્વકામવિવર્જિતઃ ॥
મયા સમાનરૂપઃ સન્મમ લોકે મહીયતે

ઇષ્ટાપૂર્તાદિકર્માણિ મત્પ્રીત્યૈ કુરુતે તુ યઃ ॥
યત્કરોતિ યદશ્નાતિ યજ્જુહોતિ દદાતિ યત્

યત્તપસ્યતિ તત્સર્વ યઃ કરોતિ મદર્પણમ્ ॥
મલ્લોકે સ શ્રિયં ભુઙ્કે મત્તુલ્યં પ્રાભવં ભજન્

યસ્તુ શાન્ત્યાદિયુક્તઃ સન્મામાત્મત્વેન પશ્યતિ ॥
સ જાયતે પરં જ્યોતિરદ્વૈતં બ્રહ્મ કેવલમ્ ॥
અતઃ સ્વરૂપાવસ્થાનં મુક્તિરિત્યૈભિધીયતે

સત્યં જ્ઞાનમનન્તં યદાનન્દં બ્રહ્મ કેવલમ્ ।
સર્વધર્મવિહીનં ચ મનોવાચામગોચરમ્

સજાતીયવિજાતીયપદાર્થાનામસંભવાત ।
અન્તસ્તદ્વયતિરિક્તાનામદ્વૈતમિતિ સંજ્ઞિતમ્

મત્વા રૂપમિદં રામ શુદ્ધં શધ્દ્ યદભિધીયતે ।
મય્યેવ દૃશ્યતે રૂપં જગત્સ્થાવરજંગમમ્

વ્યોમ્નિ ગન્ધર્વનગરં ર્યથા દૃષ્ટં ન દૃશ્યતે ॥
અનાદ્યવિદ્યયા વિશ્વં સર્વ મય્યેવ કલ્પ્યતે

મમ સ્વરૂપજ્ઞાનેન યદા વિદ્યા પ્રણશ્યતિ ।
તદૈક એવ વર્તેઽહં મનોવાચામગોચરઃ

સદૈવ પરમાનન્દઃ સ્વપ્રકાશશ્ચિદાત્મના ।
ન કાલઃ પઞ્ચભૂતાનિ ન દિશો વિદિશશ્ચ ન

મદન્યં નાસ્તિ યત્કિંચિત્તદા વર્તઽહમેકલ:

ન સંદૃશે તિષ્ઠતિ મે સ્વરૂપં ન ચક્ષુષા પશ્યતિ માં તુ કશ્ચિત્ ।
હૃદા મનીષા મનસાભિકલ્પ્તં યે માં વિદુસ્તે હ્યમૃતા ભવન્તિ ૧૬
શ્રીરામ ઉવાચ ।
કથં ભગવતો જ્ઞાનં શુદ્ધં મર્ત્યસ્ય જાયતે ।
તત્રોપાયં હર બ્રૂહિ મયિ તેઽનુગ્રહો યદિ

શ્રીભગવાનુવાચ ।
વિરજ્ય સર્વભૂતેભ્ય આવિરિન્ચિપદાદપિ ।
ઘૃણાં વિતત્ય સર્વત્ર પુત્રમિત્રાદિકેષ્વપિ

શ્રદ્ધાલુર્મોક્ષશાખેષુ વેદાન્તજ્ઞાનલિપ્સયા ।
ઉપાયનકરો ભૂત્વા ગુરું બ્રહ્મવિદં વ્રજેત્

સેવાભિઃ પરિતોષ્યૈનં ચિરકાલં સમાહિતઃ ॥
સર્વવેદાન્તવાક્યાર્થં શૃણુયાત્સુસમાહિતઃ

સર્વવેદાન્તવાક્યાનામપિ તાત્પર્યનિશ્ચયમ્ ।
શ્રવણં નામ તત્પ્રાહુઃ સર્વે તે બ્રહ્મવાદિનઃ

લોહમણ્યાદિઇષ્ટાન્તૈર્યુક્તિભિર્યદ્વિચિન્તનમ્ ।
તદેવ મનનં પ્રાહુર્વાક્યાર્થસ્યોપબૃંહણમ્

નિર્મમો નિરહંકારઃ સમઃ સઙ્ગવિવર્જિતઃ ॥
સદા શાન્ત્યદિયુક્તઃ સન્નાત્મન્યાત્માનમીક્ષતે

યત્સદા ધ્યાનયોગેન તન્નિદિધ્યાસનં સ્મૃતમ્

સર્વકર્મક્ષયવશાત્સાક્ષાત્કારોઽપિ ચાત્મનઃ ।
કસ્યચિજ્જાયતે શીઘ્રં ચિરકાલેન કસ્યચિત્

કૂટસ્થાનીહ્ કર્માણિ કોટિજન્માર્જિતાન્યપિ ।
જ્ઞાનેનૈવ વિનશ્યન્તિ નતુ કર્માયુતૈરપિ

જ્ઞાનાદૂર્ધ્વં તુ યત્કિંચિત્પુણ્યં વા પાપમેવ વા ।
ક્રિયતે વહુ વાપ્યલ્પં ન તેનાયં વિલિપ્યતે

શરીરારમ્ભકં યત્તુ પ્રારબ્ધં કર્મ જન્મિનઃ ॥
તદ્ભોગેનૈવ નષ્ટં સ્યાન્નતુ જ્ઞાનેન નશ્યતિ

નિર્મોહો નિરહંકારો નિર્લેપઃ સઙ્ગવર્જિતઃ ।
સર્વભૂતેષુ ચાત્માનં સર્વભૂતાનિ ચાત્મનિ ।
યઃ પશ્યન્સંચરત્યેષ જીવન્મુક્તોઽભિધીયતે

અહિનિર્લ્વયની યદ્વદ્રષ્ટુઃ પૂર્વ ભયપ્રદા ।
તતોઽસ્ય ન ભયં કિંચિત્તદ્વદ્રષ્ટુરયં જનઃ

યદા સર્વે પ્રમુચ્યન્તે કામા યેઽસ્ય વશં ગતાઃ ।
અથ મર્ત્યોઽમૃતો ભવત્યેતવદનુશાસનમ્

મોક્ષસ્ય નહિ વાસોઽસ્તિ ન ગ્રામાન્તરમેવ વા ।
અજ્ઞાનહૃદયગ્રન્થિનાશો મોક્ષ ઇતિ સ્મૃતઃ

વૃક્ષાગ્રચ્યુતપાદો યઃ સ તદૈવ પતત્યધઃ ॥
તદ્ધજ્જ્ઞાનવતો મુક્તિર્જાયતે નિશ્ચિતાપિ તુ

તીથેં ચાણ્ડાલગેહે વા યદિ વા નષ્ટચેતનઃ ।
પરિત્યજન્દેહમેવં જ્ઞાનાદેવ વિમુચ્યતે

સંવીતો યેનકેનાક્ષ્નન્ભક્ષ્યં વાઽભક્ષ્યમેવ વા ।
શયાનો યત્ર કુત્રાપિ સર્વાત્મા મુચ્યતેઽત્ર સઃ

ક્ષીરાદુદ્ધૃતમાજ્યં યત્ક્ષિપ્તં પયસિ તત્પુનઃ ।
ન તેનૈવૈકતાં યાતિ સંસારે જ્ઞાનવાંસ્તથા

નિત્યં પઠતિ યોઽધ્યાયમિમં રામ શૃણોતિ વા ।
સ મુચ્યતે દેહબન્ધાદનાયાસેન રાઘવ

તતઃ સંશયચિત્તસ્ત્વં નિત્યં પઠ મહીપતે ॥
અનાયાસેન તેનૈન સર્વથા મોક્ષમાપ્સ્યસિ