શિવ ગીતા · અધ્યાય 12

શ્રીરામ ઉવાચ ।
ભગવન્દેવદેવેશ નમસ્તેઽસ્તુ મહેશ્વર ।
ઉપાસનવિધિં બ્રૂહિ દેશં કાલં ચ તસ્ય તુ

ઈશ્વર ઉવાચ ।
શ્રૃણુ રામ પ્રવક્ષ્યામિ દેશકાલમુપાસનમૂ ।
મદંશેન પરિચ્છિન્ના દેહાઃ સર્વદિવૌકસામ્

યે ત્વન્યદેવતાભક્તા યજન્તે શ્રદ્ધયાન્વિતાઃ ।
તેઽપિ મામેવ રાજેન્દ્ર યજન્ત્યવિધિપૂર્વકમ્

યસ્માત્સર્વમિદં વિશ્વં મત્તો ન વ્યતિરિચ્યતે ।
સર્વક્રિયાણાં ભોક્તાહં સર્વસ્યાહં ફલપ્રદ:

યેનાકારેણ યે મર્ત્યા મામેવૈકમુપાસતે ।
તેનાકારેણ તેભ્યોઽહં પ્રસન્નો વાઞ્છિતં દદે

વિધિનાઽવિધિના વાપિ ભક્તયા યે મામુપાસતે ॥
તેભ્યઃ ફલં પ્રયચ્છામિ પ્રસન્નોઽહં ન સંશયઃ

અપિ ચેત્સુદુરાચારો ભજતે મામનન્યભાકૂ ।
સાધુરેવ સ મન્તવ્યઃ સમ્યગ્વ્યવસિતો હિ સઃ

સ્વજીવત્વેન યો વેત્તિ મામેવૈકમનન્યધીઃ ।
તં ન પશ્યન્તિ પાપાનિ બ્રહ્મહત્યાદિકાન્યપિ

ઉપાસાવિધયસ્તત્ર ચત્વારઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
સંપદારોપસંવર્ગાધ્યાસા ઇતિ મનીષિભિઃ

અલ્પસ્ય ચાધિકત્વેન ગુણયોગાદ્વિચિન્તનમૂ ।
અનન્તં વૈ મન ઇતિ સંપદ્વિધિરુદીરિતઃ

વિધાવારોપ્ય યોપાસા સારોપ: પરિકીર્તિતઃ ।
યદ્વેદોંકારમુદ્રીથમુપાસીતેત્યુદાહૃતઃ

અઆરોપો બુદ્ધિપૂર્વેણ ય ઉપાસાવિધિશ્ચ સઃ ।
યોષિત્યગ્નિમતિર્યત્તદધ્યાસઃ સ ઉદાહૃતઃ

ક્રિયાયોગેન ચોપાસાવિધિઃ સંવર્ગ ઉચ્યતે ।
સંવર્તવાયુઃ પ્રલયે ભૂતાન્યેકોઽવસીદતિ

ઉપસંગમ્ય બુદ્ધયા યદાસનં દેવતાત્મના ।
તદુપાસનમન્તઃ સ્યાત્તદ્વહિઃ સંપદાદયઃ

જ્ઞાનાન્તરાનન્તરિતસજૈઆતિજ્ઞાનસંતતેઃ ।
સંપન્નદેવતાત્મત્વમુપાસનમુદીરિતમ્

સંપદાદિષુ બાહ્રોષુ દૃઢબુદ્ધિરુપાસનમૂ ।
કર્મકાલે તદઙ્ગેષુ દૃષ્ટિમાત્રમુપાસનમૂ ।
ઉપાસનમિતિ પ્રોક્તં તદઙ્ગાનિ બુવે શૃણુ

તીર્થક્ષેત્રાદિગમનં શ્રદ્ધાં તત્ર પરિત્યજેત્ ॥
સ્વચિત્તૈકાગ્રતા યત્ર તત્રાસીત સુખં દ્વિજઃ

કમ્બલે મૃદુતલ્પે વા વ્યાઘ્રચર્મણિ વાસ્થિતઃ ।
વિવિક્તેદેશે નિયતઃ સમગ્રીવશિરસ્તનૂઃ

અત્યાશ્રમસ્થઃ સકલાનીન્દ્રિયાણિ નિરુધ્ય ચ ॥
ભક્ત્યાથ સ્વગુરૂં નત્વા યોગં વિદ્ધાંશ્ચ યોજયેત્

યસ્ત્વવિજ્ઞાનવાન્ભવત્યવ્યક્તમનસા સદા ।
તસ્યેન્દ્રિયાણ્યવશ્યાનિ દુષ્ટાશ્વા ઇવ સારથેઃ

વિજ્ઞાનિનસ્તુ ભવતિ યત્નેન મનસા સહ ॥
તસ્યેન્દ્રિયાણિ વૈયાનિ સદશ્વા ઇવ સારથેઃ

યસ્ત્વવિજ્ઞાનવાન્ભવત્યમનસ્કઃ સદા શુચિઃ ।
ન સ તત્પદમામોતિ સંસારમપિ ગચ્છતિ

વિજ્ઞાની યસ્તુ ભવતિ સમનસ્કઃ સદા શુચિઃ ॥
સ તત્પદમવાપ્નોતિ યસ્માદ્ભૂયો ન જાયતે

વિજ્ઞાનસારથિર્યસ્તુ મનઃપ્રગ્રહ એવ ચ ।
સોઽધ્વનઃ પારમાપ્નોતિ મમૈવ પરમં પદમ્

હૃત્પુણ્ડરીકં વિરજં વિશુદ્ધં વિશદં તથા।
વિશોકં ચ વિચિન્ત્યાત્ર ધ્યાયેન્માં પરમેશ્વરમ્

અચિન્ત્યરૂપમવ્યક્તમનન્તમમૃતં શિવમૂ ।
અઆદિમધ્યાન્તરહિતં પ્રશાન્તં બ્રહ્મ કારણમ્

એવં વિભુ ચિદાનન્દમરૂપમજૂમદ્ભુતમ્ ।
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશમુમાદેહાર્ધધારિણમ્

વ્યાઘ્રચર્મામ્બરધૂર્ં નીલકણ્ટ્રં ત્રિલૂઓચનમ્ ।
જટાધરં ચન્દ્રમૈઔલિં નાગયજ્ઞોપવીતિનમ્

વ્યાઘ્રચર્મોત્તરીયં ચ વરેણ્યમભયપ્રદમ્ ।
પરાભ્યામૂર્ધ્વહસ્તાભ્યાં બિભ્રાણં પરશું મૃગમ ।
ભૂતિભૂષિતસર્વાઙ્ગં સર્વાભરણભૂષિતમ્

એવમાત્મારણિં કૃત્વા પ્રણવં ચોત્તરારણિમ્ ।
ધ્યાનનિર્મથનાભ્યાસાત્સાક્ષાત્પશ્યતિ માં જનઃ

વેદવાક્યૈરલભ્યોઽહં ન શાસ્ત્રૈર્નાપિ ચેતસા ।
ધ્યાનેન વૃણુતે યો માં સર્વદાહં વૃણોમિ તમ્

નાવિરતો દુશ્વરિતાન્નાશન્તો નાસમાહિતઃ ।
નાશાન્તમાનસો વાપિ પ્રજ્ઞાનેન લભેત મામ્

જાગ્રત્સ્વમસુષુધ્ર્યાદિપ્રપઞ્ચો યઃ પ્રકાશતે ।
તદ્ભહ્માહમિતિ જ્ઞાત્વા સર્વબન્ધૈઃ પ્રમુચ્યતે

ત્રિષુ ધામસુ યજ્ઞદોગ્ર્ય ભોક્તા ભોગશ્ચ યદ્ભવેત્ ।
તજ્જ્યોતિર્લક્ષણઃ સાક્ષી ચિન્માત્રોઽહં સદાશિવઃ

કોટેઇમધ્યાહ્નસૂર્યાભં ચન્દ્રકોટિસુશીતલમૂ ।
સૂર્યચન્દ્રાગ્નિનયનં સ્મેરવત્રસરોરુહમ્

એકો દેવઃ સર્વભૂતેષુ ગૂઢઃ
સર્વવ્યાપી સર્વભૂતાન્તરાત્મા ।
સર્વાધ્યક્ષઃ સર્વભૂતાધિવાસઃ
સાક્ષી ચેતા કેવલી નિર્ગુણશ્ચ

એકો વશી સર્વભૂતાન્તરાત્મા
પ્યેકં બીજં નિત્યદા યઃ કરોતિ ।
તં માં નિત્યં યેઽનુપશ્યન્તિ ધીરા
સ્તેષાં શાન્તિઃ શાશ્વતી નેતરેષામ્

અગ્નિર્યથૈકો ભુવનં અવિષ્ટો
રૂપં રૂપૈ પ્રતિરૂપો બભૂવ ।
એકસ્તથા સર્વભૂતાન્તરાત્મા
ન લિપ્યતે લોકદુઃખેન બાહ્યઃ

વેદેહ માં યઃ પુરુષં મહાન્ત-
માદિત્યવર્ણં તમસઃ પરસ્તાત્ ।
સ એવ વિદ્ધાનમૃતોઽત્ર ભૂયા-
ન્નાન્ય: પન્થા અયનાય વિદ્યતે

હિરણ્યગર્ભં વિદધામિ પૂર્વં વેદાંશ્ચ તસ્મૈ પ્રહિણોમિ યોઽહમ્ ॥
તદેવમીડ્યં પુરુષં પુરાણં નિશ્ચિત્ય માં મૃત્યુમુખાત્પ્રમુચ્યતે ૪૦
એવં શાન્ત્યાદિયુક્તઃ સન્વેત્તિ માં યસ્તુ તત્ત્વતઃ ॥
નિર્મુક્તદુઃખસંતાનઃ સોઽન્તે મય્યેવ લીયતે