શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 9.4.3

૯.૪.૩ અષ્ટાનાં ધિષ્ણ્યાગ્નીનાં ચયનમ્
અથ પ્રત્યેત્ય ધિષ્ણ્યાનાં કાલે ધિષ્ણ્યાન્નિવપતિ । અગ્નય એતે યદ્ધિષ્ણ્યા અગ્નીનેવૈતચ્ચિનોતિ તા એતા વિશઃ ક્ષત્રમયમગ્નિશ્ચિતઃ ક્ષત્રં ચ તદ્વિશં ચ કરોત્યમું પૂર્વં ચિનોત્યથેમાન્ક્ષત્રં તત્કૃત્વા વિશં કરોતિ -

એક એષ ભવતિ । એકસ્થં તત્ક્ષત્રમેકસ્થાં શ્રિયં કરોતિ બહવ ઇતરે વિશિ તદ્ભૂમાનં દધાતિ -

પઞ્ચચિતિક એષ ભવતિ । એકચિતિકા ઇતરે ક્ષત્રં તદ્વીર્યેણાત્યાદધાતિ ક્ષત્રં વિશો વીર્યવત્તરં કરોત્યૂર્ધ્વમેતં ચિનોતિ ક્ષત્રં તદૂર્ધ્વં ચિતિભિશ્ચિનોતિ તિરશ્ચ ઇતરાન્ક્ષત્રાય તદ્વિશમધસ્તાદુપનિષાદિનીં કરોતિ -

ઉભાભ્યાં યજુષ્મત્યા ચ લોકમ્પૃણયા ચૈતં ચિનોતિ । લોકમ્પૃણયૈવેમાન્ક્ષત્રમેવ તદ્વીર્યેણાત્યાદધાતિ ક્ષત્રં વિશો વીર્યવત્તરં કરોતિ વિશં ક્ષત્રાદવીર્યતરામ્ -

સ યદિમાંલ્લોકમ્પૃણયૈવ ચિનોતિ ક્ષત્રં વૈ લોકમ્પૃણા ક્ષત્રં તદ્વિશ્યત્તારં દધાત્યુભયાંશ્ચિનોત્યધ્વરસ્ય ચાગ્નેશ્ચાધ્વરસ્ય પૂર્વાનથાગ્નેસ્તસ્યોક્તોબન્ધુર્યં યમેવાધ્વરધિષ્ણ્યં નિવપતિ તં તં ચિનોત્યાગ્નીધ્રીયં પ્રથમં ચિનોતિ તં હિ પ્રથમં નિવપતિ દક્ષિણત ઉદઙ્ઙાસીનસ્તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

તસ્મિન્નષ્ટાવિષ્ટકા ઉપદધાતિ । અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવન્તમેવૈનમેતચ્ચિનોતિ તાસામશ્મા પૃશ્નિર્નવમો નવ વૈ પ્રાણાઃ સપ્ત શીર્ષન્નવાઞ્ચૌ દ્વૌ તાનેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ યશ્ચિતેઽગ્નિર્નિધીયતે સ દશમો દશ વૈ પ્રાણા મધ્યમાગ્નીધ્રં મધ્યતસ્તત્પ્રાણાન્દધાતિ મધ્યે હ વા એતત્પ્રાણાઃ સન્ત ઇતિ ચેતિ ચાત્માનમનુવ્યુચ્ચરન્તિ -

એકવિંશતિં હોત્રીય ઉપદધાતિ । એકવિંશતિર્વેવ પરિશ્રિતસ્તસ્યોક્તો બન્ધુરેકાદશ બ્રાહ્મણાચ્છંસ્ય એકાદશાક્ષરા વૈ ત્રિષ્ટુપ્ત્રૈષ્ટુભ ઇન્દ્ર ઐન્દ્રો બ્રાહ્મણાચ્છંસ્યષ્ટાવષ્ટાવિતરેષુ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

ષણ્માર્જાલીયે । ષડ્વા ઋતવઃ પિતરસ્તં હૈતમૃતવઃ પિતરો દક્ષિણતઃ પર્યૂહિરે સ એષામેષ દક્ષિણતઃ સ વા ઇતીમમુપદધાતીતીમાનિત્યમું વિશં તત્ક્ષત્રમભિસમ્મુખાં કરોતિ -

અથૈનાન્પરિશ્રિદ્ભિઃ પરિશ્રયતિ । આપો વૈ પરિશ્રિતોઽદ્ભિરેવૈનાંસ્તત્પરિતનોતિ સ વૈ પર્યેવ નિદધાતિ ક્ષત્રં હૈતા અપાં યાઃ ખાતેન યન્ત્યથ હૈતા વિશો યાનીમાનિ વૃથોદકાનિ સ યદમું ખાતેન પરિશ્રયતિ ક્ષત્રે તત્ક્ષત્રં દધાતિ ક્ષત્રં ક્ષત્રેણ પરિશ્રયત્યથ યદિમાન્પર્યેવ નિદધાતિ વિશિ તદ્વિશં દધાતિ વિશા વિશં પરિશ્રયતિ તેષાં વૈ યાવત્ય એવ યજુષ્મત્યસ્તાવત્યઃ પરિશ્રિતો યાવત્યો હ્યેવામુષ્ય યજુષ્મત્યસ્તાવત્યઃ પરિશ્રિતઃ ક્ષત્રાયૈવ તદ્વિશં કૃતાનુકરામનુવર્ત્માનં કરોતિ -

અથૈષુ પુરીષં નિવપતિ । તસ્યોક્તો બન્ધુસ્તૂષ્ણીમનિરુક્તા હિ વિડથાગ્નીષોમીયસ્ય પશુપુરોડાશમનુ દિશામવેષ્ટીર્નિર્વપતિ દિશ એષોઽગ્નિસ્તાભ્ય એતાનિ હવીંષિ નિર્વપતિ તદેના હવિષા દેવતાં કરોતિ યસ્યૈ વૈ દેવતાયૈ હવિર્ગૃહ્યતે સા દેવતા ન સા યસ્યૈ ન ગૃહ્યતે પઞ્ચ ભવન્તિ પઞ્ચ હિ દિશઃ -

તદાહુઃ । દશહવિષમેવૈતામિષ્ટિં નિર્વપેત્સા સર્વસ્તોમા સર્વપૃષ્ઠા સર્વાણિ ચ્છન્દાંસિ સર્વા દિશઃ સર્વ ઋતવઃ સર્વમ્વેતદયમગ્નિસ્તદેનં હવિષા દેવતાં કરોતિ યસ્યૈ વૈ દેવતાયૈ હવિર્ગૃહ્યતે સા દેવતા ન સા યસ્યૈ ન ગૃહ્યતે દશ ભવન્તિ દશાક્ષરા વિરાડ્વિરાડગ્નિર્દશ દિશો દિશોઽગ્નિર્દશ પ્રાણાઃ પ્રાણા અગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતદન્નેન પ્રીણાતિ -

તત્ત્વૈ દેવસ્વામેવ । એતાનિ હવીંષિ નિર્વપેદેતા હ દેવતાઃ સુતા એતેન સવેન યેનૈતત્સોષ્યમાણો ભવતિ તા એવૈતત્પ્રીણાતિ તા અસ્મા ઇષ્ટાઃ પ્રીતા એતં સવમનુમન્યન્તે તાભિરનુમતઃ સૂયતે યસ્મૈ વૈ રાજાનો રાજ્યમનુમન્યન્તે સ રાજા ભવતિ ન સ યસ્મૈ ન તદ્યદેતા દેવતાઃ સુતા એતેન સવેન યદ્વૈનમેતા દેવતા એતસ્મૈ સવાય સુવતે તસ્માદેતા દેવસ્વઃ -

તા વૈ દ્વિનામ્ન્યો ભવન્તિ । દ્વિનામા વૈ સવેન સુતો ભવતિ યસ્મૈ વૈ સવાય સૂયતે
યેન વા સવેન સૂયતે તદસ્ય દ્વિતીયં નામ -

અષ્ટૌ ભવન્તિ । અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતદન્નેન પ્રીણાતિ -

તદાહુઃ । નૈતાનિ હવીંષિ નિર્વપેન્નેદતિરેચયાનીતિ તાનિ વૈ નિર્વપેદેવ કામેભ્યો વા એતાનિ હવીંષિ નિરુપ્યન્તે ન વૈ કામાનામતિરિક્તમસ્તિ યદ્વૈ કિં ચ પશુપુરોડાશમનુ હવિર્નિરુપ્યતે પશાવેવ સ મધ્યતો મેધો ધીયત ઉભયાનિ નિર્વપત્યધ્વરસ્ય ચાગ્નેશ્ચાધ્વરસ્ય પૂર્વમથાગ્નેસ્તસ્યોક્તો બન્ધુરુચ્ચૈઃ પશુપુરોડાશો ભવત્યુપાંશ્વેતાનીષ્ટિર્હ્યનુબ્રૂહિ પ્રેષ્યેતિ પશુપુરોડાશસ્યાહાનુબ્રૂહિ યજેત્યેતેષામિષ્ટિર્હિ સમાનઃ સ્વિષ્ટકૃત્સમાનીડેષ્ટા દેવતા ભવન્ત્યસમવહિતં સ્વિષ્ટકૃતે -

અથૈનં પૂર્વાભિષેકેણાભિમૃશતિ । સવિતા ત્વા સવાનાં સુવતામેષ વોઽમી રાજા સોમોઽસ્માકં બ્રાહ્મણાનાં રાજેતિ બ્રાહ્મણાનેવાપોદ્ધરત્યનાદ્યાન્કરોતિ -