શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 9.4.2

૯.૪.૨ વાતહોમાઃ
અથ વાતહોમાઞ્જુહોતિ । ઇમે વૈ લોકા એષોઽગ્નિર્વાયુર્વાતહોમા એષુ તલ્લોકેષુ વાયું દધાતિ તસ્માદયમેષુ લોકેષુ વાયુઃ -

બાહ્યેનાગ્નિમાહરતિ । આપ્તો વા અસ્ય સ વાયુર્ય એષુ લોકેષ્વથ ય ઇમાંલ્લોકાન્પરેણ વાયુસ્તમસ્મિન્નેતદ્દધાતિ -

બહિર્વેદેરિયં વૈ વેદિઃ । આપ્તો વા અસ્ય સ વાયુર્યોઽસ્યામથ ય ઇમાં પરેણ વાયુસ્તમસ્મિન્નેતદ્દધાતિ -

અઞ્જલિના । ન હ્યેતસ્યેતીવાભિપત્તિરસ્તિ સ્વાહાકારેણ જુહોતિ હ્યધોઽધો ધુરમસૌ વાઽઆદિત્ય એષ રથોઽર્વાચીનં તદાદિત્યાદ્વાયું દધાતિ તસ્માદેષોઽર્વાચીનમેવાતઃ પવતે -

સમુદ્રોઽસિ નભસ્વાનિતિ । અસૌ વૈ લોકઃ સમુદ્રો નભસ્વાનાર્દ્રદાનુરિત્યેષ હ્યાર્દ્રં દદાતિ તદ્યોઽમુષ્મિંલોકે વાયુસ્તમસ્મિન્નેતદ્દધાતિ શમ્ભૂર્મયોભૂરભિ મા વાહિ સ્વાહેતિ શિવઃ સ્યોનોઽભિ મા વાહીત્યેતત્ -

મારુતોઽસિ મરુતાં ગણ ઇતિ । અન્તરિક્ષલોકો વૈ મારુતો મરુતાં ગણસ્તદ્યોઽન્તરિક્ષલોકે વાયુસ્તમસ્મિન્નેતદ્દધાતિ શમ્ભૂર્મયોભૂરભિ મા વાહિ સ્વાહેતિ શિવઃ સ્યોનોઽભિ મા વાહીત્યેતત્ -

અવસ્યૂરસિ દુવસ્વાનિતિ । અયં વૈ લોકોઽવસ્યૂર્દુવસ્વાંસ્તદ્યોઽસ્મિંલોકે વાયુસ્તમસ્મિન્નેતદ્દધાતિ શમ્ભૂર્મયોભૂરભિ મા વાહિ સ્વાહેતિ શિવઃ સ્યોનોઽભિ મા વાહીત્યેતત્ -

ત્રિભિર્જુહોતિ । ત્રય ઇમે લોકા અથો ત્રિવૃદગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવ તદેષુ લોકેષુ વાયું દધાતિ -

યદ્વેવ વાતહોમાઞ્જુહોતિ । એતમેવૈતદ્રથં યુનક્ત્યેતદ્વૈ દેવા એતં રથં સર્વેભ્યઃ કામેભ્યોઽયુઞ્જત યુક્તેન સમશ્નવામહા ઇતિ તેન યુક્તેન સર્વાન્કામાન્ત્સમાશ્નુવત તથૈવૈતદ્યજમાન એતં રથં સર્વેભ્યઃ કામેભ્યો યુઙ્ક્તે યુક્તેન સમશ્નવા ઇતિ તેન યુક્તેન સર્વાન્કામાન્ત્સમશ્નુતે -

વાતહોમૈર્યુનક્તિ । પ્રાણા વૈ વાતહોમાઃ પ્રાણૈરેવૈનમેતદ્યુનક્તિ ત્રિભિર્યુનક્તિ ત્રયો વૈ પ્રાણાઃ પ્રાણ ઉદાનો વ્યાનસ્તૈરેવૈનમેતદ્યુનક્ત્યધોઽધો ધુરમધોઽધો હિ ધુરં યોગ્યં યુઞ્જન્તિ હસ્તાભ્યાં હસ્તાભ્યાં હિ યોગ્યં યુઞ્જન્તિ વિપરિક્રામં વિપરિક્રામં હિ યોગ્યં યુઞ્જન્તિ -

સ દક્ષિણાયુગ્યમેવાગ્રે યુનક્તિ । અથ સવ્યાયુગ્યમથ દક્ષિણાપ્રષ્ટિમેવં દેવત્રેતરથા માનુષે તં નાભિયુઞ્જ્યાન્નેદ્યુક્તમભિયુનજાનીતિ વાહનં તુ દદ્યાદ્યુક્તેન ભુનજા ઇતિ તમુપર્યેવ હરન્ત્યાધ્વર્યોરાવસથાદુપરિ હ્યેષ તમધ્વર્યવે દદાતિ સ હિ તેન કરોતિ તં તુ દક્ષિણાનાં કાલેઽનુદિશેત્ -

રુઙ્મતીહોમઃ
અથ રુઙ્મતીર્જુહોતિ । અત્રૈષ સર્વોઽગ્નિઃ સંસ્કૃતઃ સ એષોઽત્ર રુક્મૈચ્છત્તસ્મિન્દેવા એતાભી રુઙ્મતીભી રુચમદધુસ્તથૈવાસ્મિન્નયમેતદ્દધાતિ -

યદ્વેવ રુઙ્મતીર્જુહોતિ । પ્રજાપતેર્વિસ્રસ્તાદ્રુગુદક્રામત્તં યત્ર દેવાઃ સમસ્કુર્વંસ્તદસ્મિન્નેતાભી રુઙ્મતીભી રુચમદધુસ્તથૈવાસ્મિન્નયમેતદ્દધાતિ -

યાસ્તે અગ્ને સૂર્યે રુચઃ । યા વો દેવાઃ સૂર્યે રુચો રુચં નો ધેહિ બ્રાહ્મણેષ્વિતિ રુચં રુચમિત્યમૃતત્વં વૈ રુગમૃતત્વમેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ તિસ્ર આહુતીર્જુહોતિ ત્રિવૃદગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવાસ્મિન્નેતદ્રુચં દધાતિ -

અથ વારુણીં જુહોતિ । અત્રૈષ સર્વોઽગ્નિઃ સંસ્કૃતઃ સ એષોઽત્ર વરુણો દેવતા તસ્માઽએતદ્ધવિર્જુહોતિ તદેનં હવિષા દેવતાં કરોતિ યસ્યૈ વૈ દેવતાયૈ હવિર્ગૃહ્યતે સા દેવતા ન સા યસ્યૈ ન ગૃહ્યતે વારુણ્યઽર્ચા સ્વેનૈવૈનમેતદાત્મના સ્વયા દેવતયા પ્રીણાતિ -

યદ્વેવ વારુણીં જુહોતિ । પ્રજાપતેર્વિસ્રસ્તાદ્વીર્યમુદક્રામત્તં યત્ર દેવાઃ સમસ્કુર્વંસ્તદસ્મિન્નેતયા વીર્યમદધુસ્તથૈવાસ્મિન્નયમેતદ્દધાતિ વારુણ્યઽર્ચા ક્ષત્રં વૈ વરુણો વીર્યં વૈ ક્ષત્રં વીર્યેણૈવાસ્મિન્નેતદ્વીર્યં દધાતિ -

તત્ત્વા યામિ બ્રહ્મણા વન્દમાન ઇતિ । તત્ત્વા યાચે બ્રહ્મણા વન્દમાન ઇત્યેતત્તદાશાસ્તે યજમાનો હવિર્ભિરિતિ તદયમાશાસ્તે યજમાનો હવિર્ભિરિત્યેતદહેડમાનો વરુણેહ બોધીત્યક્રુધ્યન્નો વરુણેહ બોધીત્યેતદુરુશંસ મા ન આયુઃ પ્રમોષીરિત્યાત્મનઃ પરિદાં વદતે -

અથાર્કાશ્વમેધયોઃ સંતતીર્જુહોતિ । અયં વા અગ્નિરર્કોઽસાવાદિત્યોઽશ્વમેધસ્તૌ સૃષ્ટૌ નાનૈવાસ્તાં તૌ દેવા એતાભિરાહુતિભિઃ સમતન્વન્ત્સમદુધુસ્તથૈવૈનાવયમેતાભિરાહુતિભિઃ સંતનોતિ સંદધાતિ -

સ્વર્ણ ઘર્મઃ સ્વાહેતિ । અસૌ વા આદિત્યો ઘર્મોઽમું તદાદિત્યમસ્મિન્નગ્નૌ પ્રતિષ્ઠાપયતિ -

સ્વર્ણાર્કઃ સ્વાહેતિ । અયમગ્નિરર્ક ઇમં તદગ્નિમમુષ્મિન્નાદિત્યે પ્રતિષ્ઠાપયતિ -

સ્વર્ણ શુક્રઃ સ્વાહેતિ । અસૌ વા આદિત્યઃ શુક્રસ્તં પુનરમુત્ર દધાતિ -

સ્વર્ણ જ્યોતિઃ સ્વાહેતિ । અયમગ્નિર્જ્યોતિસ્તં પુનરિહ દધાતિ -

સ્વર્ણ સૂર્યઃ સ્વાહેતિ । અસૌ વા આદિત્યઃ સૂર્યોઽમું તદાદિત્યમસ્ય સર્વસ્યોત્તમં દધાતિ તસ્માદેષોઽસ્ય સર્વસ્યોત્તમઃ -

પઞ્ચૈતા આહુતીર્જુહોતિ । પઞ્ચચિતિકોઽગ્નિઃ પઞ્ચઽર્તવઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનાવેતત્સંતનોતિ સંદધાતિ -

યદ્વેવાહ । સ્વર્ણ ઘર્મઃ સ્વાહા સ્વર્ણાર્કઃ સ્વાહેત્યસ્યૈવૈતાન્યગ્નેર્નામાનિ તાન્યેતત્પ્રીણાતિ તાનિ હવિષા દેવતાં કરોતિ યસ્યૈ વૈ દેવતાયૈ હવિર્ગૃહ્યતે સા દેવતા
ન સા યસ્યૈ ન ગૃહ્યતેઽથો એતાનેવૈતદગ્નીનસ્મિન્નગ્નૌ નામગ્રાહં દધાતિ -

પઞ્ચૈતા આહુતીર્જુહોતિ । પઞ્ચચિતિકોઽગ્નિઃ પઞ્ચઽર્તવઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતદન્નેન પ્રીણાતિ -

અથાત આહુતીનામેવાવપનસ્ય । યાં કાં ચ બ્રાહ્મણવતીમાહુતિં વિદ્યાત્તમેતસ્મિન્કાલે જુહુયાત્કામેભ્યો વા એતં રથં યુઙ્ક્તે તદ્યાં કાં ચાત્રાહુતિં જુહોત્યાપ્તાં તાં સતીં જુહોતિ -

તદાહુઃ । ન જુહુયાન્નેદતિરેચયાનીતિ સ વૈ જુહુયાદેવ કામેભ્યો વા એતા આહુતયો હૂયન્તે ન વૈ કામાનામતિરિક્તમસ્તિ -