શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 9.4.1

૯.૪.૧ રાષ્ટ્રભૃદ્ધોમઃ
અથાતો રાષ્ટ્રભૃતો જુહોતિ । રાજાનો વૈ રાષ્ટ્રભૃતસ્તે હિ રાષ્ટ્રાણિ બિભ્રત્યેતા હ દેવતાઃ સુતા એતેન સવેન યેનૈતત્સોષ્યમાણો ભવતિ તા એવૈતત્પ્રીણાતિ તા અસ્મા ઇષ્ટાઃ પ્રીતા એતં સવમનુમન્યન્તે તાભિરનુમતઃ સૂયતે યસ્મૈ વૈ રાજાનો રાજ્યમનુમન્યન્તે સ રાજા ભવતિ ન સ યસ્મૈ ન તદ્યદ્રાજાનો રાષ્ટ્રાણિ બિભ્રતિ રાજાન ઉ એતે દેવાસ્તસ્માદેતા રાષ્ટ્રભૃતઃ -

યદ્વેવૈતા રાષ્ટ્રભૃતો જુહોતિ ।પ્રજાપતેર્વિસ્રસ્તાન્મિથુનાન્યુદક્રામન્ગન્ધર્વાપ્સરસો ભૂત્વા તાનિ રથો ભૂત્વા પર્યગચ્છત્તાનિ પરિગત્યાત્મન્નધત્તાત્મન્નકુરુત તથૈવૈનાન્યયમેતત્પરિગત્યાત્મન્ધત્ત આત્મન્કુરુતે -

સ યઃ સ પ્રજાપતિર્વ્યસ્રંસત । અયમેવ સ યોઽયમગ્નિશ્ચીયતેઽથ યાન્યસ્માત્તાનિ મિથુનાન્યુદક્રામન્નેતાસ્તા દેવતા યાભ્ય એતજ્જુહોતિ -

ગન્ધર્વાપ્સરોભ્યો જુહોતિ । ગન્ધર્વાપ્સરસો હિ ભૂત્વોદક્રામન્ન્નથો ગન્ધેન ચ વૈ રૂપેણ ચ ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચરન્તિ તસ્માદ્યઃ કશ્ચ મિથુનમુપપ્રૈતિ ગન્ધં ચૈવ સ રૂપં ચ કામયતે -

મિથુનાનિ જુહોતિ । મિથુનાદ્વા અધિ પ્રજાતિર્યો વૈ પ્રજાયતે સ રાષ્ટ્રં ભવત્યરાષ્ટ્રં વૈ સ ભવતિ યો ન પ્રજાયતે તદ્યન્મિથુનાનિ રાષ્ટ્રં બિભ્રતિ મિથુના ઉ એતે દેવાસ્તસ્માદેતા રાષ્ટ્રભૃત આજ્યેન દ્વાદશગૃહીતેન તા ઉ દ્વાદશૈવાહુતયો ભવન્તિ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

પુંસે પૂર્વસ્મૈ જુહોતિ । અથ સ્ત્રીભ્યઃ પુમાંસં તદ્વીર્યેણાત્યાદધાત્યેકસ્મા ઇવ પુંસે જુહોતિ બહ્વીભ્ય ઇવ સ્ત્રીભ્યસ્તસ્માદપ્યેકસ્ય પુંસો બહ્વ્યો જાયા ભવન્ત્યુભાભ્યાં વષટ્કારેણ ચ સ્વાહાકારેણ ચ પુંસે જુહોતિ સ્વાહાકારેણૈવ સ્ત્રીભ્યઃ પુમાંસમેવ તદ્વીર્યેણાત્યાદધાતિ -

ઋતાષાડૃતધામેતિ । સત્યસાટ્ સત્યધામેત્યેતદગ્નિર્ગન્ધર્વસ્તસ્યૌષધયોઽપ્સરસ ઇત્યગ્નિર્હ ગન્ધર્વ ઓષધિભિરપ્સરોભિર્મિથુનેન સહોચ્ચક્રામ મુદો નામેત્યોષધયો વૈ મુદ ઓષધિભિર્હીદં સર્વં મોદતે સ ન ઇદં બ્રહ્મક્ષત્રં પાતુ તસ્મૈ સ્વાહા વાટ્તાભ્યઃ સ્વાહેતિ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

સંહિત ઇતિ । અસૌ વા આદિત્યઃ સંહિત એષ હ્યહોરાત્રે સંદધાતિ વિશ્વસામેત્યેષ હ્યેવ સર્વં સામ સૂર્યો ગન્ધર્વસ્તસ્ય મરીચયોઽપ્સરસ ઇતિ સૂર્યો હ ગન્ધર્વો મરીચિભિરપ્સરોભિર્મિથુનેન સહોચ્ચક્રામાયુવો નામેત્યાયુવાના ઇવ હિ મરીચયઃ પ્લવન્તે સ ન ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાત્વિતિ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

સુષુમ્ણ ઇતિ । સુયજ્ઞિય ઇત્યેતત્સૂર્યરશ્મિરિતિ સૂર્યસ્યેવ હિ ચન્દ્રમસો રશ્મયશ્ચન્દ્રમા ગન્ધર્વસ્તસ્ય નક્ષત્રાણ્યપ્સરસ ઇતિ ચન્દ્રમા હ ગન્ધર્વો નક્ષત્રૈરપ્સરોભિર્મિથુનેન સહોચ્ચક્રામ ભેકુરયો નામેતિ ભાકુરયો હ નામૈતે ભાં હિ નક્ષત્રાણિ કુર્વન્તિ સ ન ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાત્વિતિ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

ઇષિર ઇતિ । ક્ષિપ્ર ઇત્યેતદ્વિશ્વવ્યચા ઇત્યેષ હીદં સર્વં વ્યચઃ કરોતિ વાતો ગન્ધર્વસ્તસ્યાપો અપ્સરસ ઇતિ વાતો હ ગન્ધર્વોઽદ્ભિરપ્સરોભિર્મિથુનેન સહોચ્ચક્રામોર્જો નામેત્યાપો વા ઊર્જોઽદ્ભ્યો હ્યૂર્ગ્જાયતે સ ન ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાત્વિતિ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

ભુજ્યુઃ સુપર્ણ ઇતિ । યજ્ઞો વૈ ભુજ્યુર્યજ્ઞો હિ સર્વાણિ ભૂતાનિ ભુનક્તિ યજ્ઞો ગન્ધર્વસ્તસ્ય દક્ષિણા અપ્સરસ ઇતિ યજ્ઞો હ ગન્ધર્વો દક્ષિણાભિરપ્સરોભિર્મિથુનેન સહોચ્ચક્રામ સ્તાવા નામેતિ દક્ષિણા વૈ સ્તાવા દક્ષિણાભિર્હિ યજ્ઞ સ્તૂયતેઽથો યો વૈ કશ્ચ દક્ષિણાં દદાતિ સ્તૂયત એવ સ સ ન ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાત્વિતિ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

પ્રજાપતિર્વિશ્વકર્મેતિ । પ્રજાપતિર્વૈ વિશ્વકર્મા સ હીદં સર્વમકરોન્મનો ગન્ધર્વસ્તસ્ય ઋક્સામાન્યપ્સરસ ઇતિ મનો હ ગન્ધર્વ ઋક્સામૈરપ્સરોભિર્મિથુનેન સહોચ્ચક્રામેષ્ટયો નામેત્યૃક્સામાનિ વા એષ્ટય ઋક્સામૈર્હ્યાશાસત ઇતિ નોઽસ્ત્વિત્થં નોઽસ્ત્વિતિ સ ન ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાત્વિતિ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

અથ રથશીર્ષે જુહોતિ । એષ વૈ સ સવ એતદ્વૈ તત્સૂયતે યમસ્મૈ તમેતા દેવતાઃ સવમનુમન્યન્તે યાભિરનુમતઃ સૂયતે યસ્મૈ વૈ રાજાનો રાજ્યમનુમન્યન્તે સ રાજા ભવતિ ન સ યસ્મૈ નાજ્યેન પઞ્ચગૃહીતેન તા ઉ પઞ્ચૈવાહુતયો હુતા ભવન્તિ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

શીર્ષતઃ । શીર્ષતો વા અભિષિચ્યમાનોઽભિષિચ્યત ઉપરિ ધાર્યમાણ ઉપરિ હિ સ યમેતદભિષિઞ્ચતિ સમાનેન મન્ત્રેણ સમાનો હિ સ યમેતદભિષિઞ્ચતિ સર્વતઃ પરિહારં સર્વત એવૈનમેતદભિષિઞ્ચતિ -

યદ્વેવ રથશીર્ષે જુહોતિ । અસૌ વા આદિત્ય એષ રથ એતદ્વૈ તદ્રૂપં કૃત્વા પ્રજાપતિરેતાનિ મિથુનાનિ પરિગત્યાત્મન્નધત્તાત્મન્નકુરુત તથૈવૈનાન્યયમેતત્પરિગત્યાત્મન્ધત્ત આત્મન્કુરુત ઉપરિ ધાર્યમાણ ઉપરિ હિ સ ય એતાનિ મિથુનાનિ પરિગત્યાત્મન્નધત્તાત્મન્નકુરુત સમાનેન મન્ત્રેણ સમાનો હિ સ ય એતાનિ મિથુનાનિ પરિગત્યાત્મન્નધત્તાત્મન્નકુરુત સર્વતઃ પરિહારં સર્વતો હિ સ ય એતાનિ મિથુનાનિ પરિગત્યાત્મન્નધત્તાત્મન્નકુરુત -

સ નો ભુવનસ્ય પતે પ્રજાપત ઇતિ । ભુવનસ્ય હ્યેષ પતિઃ પ્રજાપતિર્યસ્ય ત ઉપરિ ગૃહા યસ્ય વેહેત્યુપરિ ચ હ્યેતસ્ય ગૃહા ઇહ ચાસ્મૈ બ્રહ્મણેઽસ્મૈ ક્ષત્રાયેત્યયં વા અગ્નિર્બ્રહ્મ ચ ક્ષત્રં ચ મહિ શર્મ યચ્છ સ્વાહેતિ મહચ્છર્મ યચ્છ સ્વાહેત્યેતત્ -