શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 8.5.1

૮.૫.૧ અથ અસપત્નેષ્ટકોપધાનમ્
પઞ્ચમીં ચિતિમુપદધાતિ । એતદ્વૈ દેવાશ્ચતુર્થીં ચિતિં ચિત્વા સમારોહન્યદૂર્ધ્વમન્તરિક્ષાદર્વાચીનં દિવસ્તદેવ તત્સંસ્કૃત્ય સમારોહન્ -

તેઽબ્રુવન્ । ચેતયધ્વમિતિ ચિતિમિચ્છતેતિ વાવ તદબ્રુવન્નિત ઊર્ધ્વમિચ્છતેતિ તે ચેતયમાના દિવમેવ વિરાજં પઞ્ચમીં ચિતિમપશ્યંસ્તેભ્ય એષ લોકોઽચ્છદયત્ -

તેઽકામયન્ત । અસપત્નમિમં લોકમનુપબાધં કુર્વીમહીતિ તેઽબ્રુવન્નુપ તજ્જાનીત યથેમં લોકમસપત્નમનુપબાધં કરવામહા ઇતિ તેઽબ્રુવંશ્ચેતયધ્વમિતિ ચિતિમિચ્છતેતિ વાવ તદબ્રુવંસ્તદિચ્છત યથેમં લોકમસપત્નમનુપબાધં કરવામહા ઇતિ -

તે ચેતયમાનાઃ । એતા ઇષ્ટકા અપશ્યન્નસપત્નાસ્તા ઉપાદધત તાભિરેતં લોકમસપત્નમનુપબાધમકુર્વત તદ્યદેતાભિરિમં લોકમસપત્નમનુપબાધમકુર્વત તસ્માદેતા અસપત્નાસ્તથેવૈતદ્યજમાનો યદેતા ઉપદધાત્યેતમેવૈતલ્લોકમસપત્નમનુપબાધં કુરુતે સર્વત ઉપદધાતિ સર્વત એવૈતદેતં લોકમસપત્નમનુપબાધં કુરુતે પરાર્ધ ઉપદધાતિ સર્વમેવૈતદેતં લોકમસપત્નમનુપબાધં કુરુતે -

અથ વિરાજ ઉપદધાતિ । એષા વૈ સા વિરાડ્યાં તદ્દેવા વિરાજં પઞ્ચમીં ચિતિમપશ્યંસ્તા દશદશોપદધાતિ દશાક્ષરા વિરાડ્વિરાડેષા ચિતિઃ સર્વત ઉપદધાતિ યો વા એકસ્યાં દિશિ વિરાજતિ ન વૈ સ વિરાજતિ યો વાવ સર્વાસુ દિક્ષુ વિરાજતિ સ એવ વિરાજતિ -

યદ્વેવૈતા અસપત્ના ઉપદધાતિ । એતદ્વૈ પ્રજાપતિમેતસ્મિન્નાત્મનઃ પ્રતિહિતે સર્વતઃ પાપ્મોપાયતત સ એતા ઇષ્ટકા અપશ્યદસપત્નાસ્તા ઉપાધત્ત તાભિસ્તમ્પાપ્માનમપાહત પાપ્મા વૈ સપત્નસ્તદ્યદેતાભિઃ પાપ્માનં સપત્નમપાહત તસ્માદેતા અસપત્નાઃ -

તદ્વા એતત્ક્રિયતે । યદ્દેવા અકુર્વન્નિદં ન્વિમં સ પાપ્મા નોપયતતે યત્ત્વેતત્કરોતિ યદ્દેવા અકુર્વંસ્તત્કરવાણીત્યથો ય એવ પાપ્મા યઃ સપત્નસ્તમેતાભિરપહતે તદ્યદેતાભિઃ પાપ્માનં સપત્નમપહતે તસ્માદેતા અસપત્નાઃ સર્વત ઉપદધાતિ સર્વત એવૈતત્પાપ્માનં સપત્નમપહતે પરાર્ધ ઉપદધાતિ સર્વસ્માદેવૈતદાત્મનઃ પાપ્માનં સપત્નમપહતે -

સ પુરસ્તાદુપદધાતિ । અગ્ને જાતાન્પ્રણુદા નઃ સપત્નાનિતિ યથૈવ યજુસ્તથા બન્ધુરથ પશ્ચાત્સહસા જાતાન્પ્રણુદા નઃ સપત્નાનિતિ યથૈવ યજુસ્તથા બન્ધુઃ -

સા યા પુરસ્તાદગ્નિઃ સા । યા પશ્ચાદગ્નિઃ સાગ્નિનૈવતત્પુરસ્તાત્પાપ્માનમપાહતાગ્નિના પશ્ચાત્તથૈવૈતદ્યજમાનોઽગ્નિનૈવ પુરસ્તાત્પાપ્માનમપહતેઽગ્નિના પશ્ચાત્ -

અથ દક્ષિણતઃ । ષોડશી સ્તોમ ઓજો દ્રવિણમિત્યેકાદશાક્ષરા વૈ ત્રિષ્ટુપ્ત્રૈષ્ટુભમન્તરિક્ષં ચતસ્રો દિશ એષ એવ વજ્રઃ પઞ્ચદશસ્તસ્યાસાવેવાદિત્યઃ ષોડશી વજ્રસ્ય ભર્તા સ એતેન પઞ્ચદશેન વજ્રેણૈતયા ત્રિષ્ટુભા દક્ષિણતઃ પાપ્માનમપાહત તથૈવૈતદ્યજમાન એતેન પઞ્ચદશેન વજ્રેણૈતયા ત્રિષ્ટુભા દક્ષિણતઃ પાપ્માનમપહતે -

અથોત્તરતઃ । ચતુશ્ચત્વારિંશ સ્તોમો વર્ચો દ્રવિણમિતિ ચતુશ્ચત્વારિંશદક્ષરા વૈ ત્રિષ્ટુપ્ત્રૈષ્ટુભો વજ્રઃ સ એતેન ચતુશ્ચત્વારિંશેન વજ્રેણૈતયા ત્રિષ્ટુભોત્તરતઃ પાપ્માનમપાહત તથૈવૈતદ્યજમાન એતેન ચતુશ્ચત્વારિંશેન વજ્રેણૈતયા ત્રિષ્ટુભોત્તરતઃ પાપ્માનમપહતે -

અથ મધ્યે । અગ્નેઃ પુરીષમસીતિ બ્રહ્મ વૈ ચતુર્થી ચિતિરગ્નિરુ વૈ બ્રહ્મ તસ્યા એતત્પુરીષમિવ યત્પઞ્ચમ્યપ્સો નામેતિ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

તાં પ્રાચીં તિરશ્ચીમુપદધાતિ । એતદ્ધૈતયા પ્રજાપતિઃ પાપ્મનો મૂલમવૃશ્ચત્તથૈવૈનયાયમેતત્પાપ્મનો મૂલં વૃશ્ચતિ દક્ષિણતો દક્ષિણતઽઉદ્યામો હિ વજ્રોઽન્તરેણ દક્ષિણાં દિશ્યામુદ્યામાય હ તમવકાશં કરોતિ -

સા યા પુરસ્તાત્પ્રાણઃ સા । યા પશ્ચાદપાનઃ સા પ્રાણેનૈવતત્પુરસ્તાત્પાપ્માનમપાહતાપાનેન પશ્ચાત્તથૈવૈતદ્યજમાનઃ પ્રાણેનૈવ પુરસ્તાત્પાપ્માનમપહતેઽપાનેન પશ્ચાત્ -

અથ યે અભિતઃ । તૌ બાહૂ સ યોઽસ્યાભિતઃ પાપ્માસીદ્બાહુભ્યાં તમપાહત તથૈવૈતદ્યજમાનો યોઽસ્યાભિતઃ પાપ્મા ભવતિ બાહુભ્યામેવ તમપહતે -

અન્નં પુરીષવતી । સ યોઽસ્યોપરિષ્ટાત્પાપ્માસીદન્નેન તમપાહત તથૈવૈતદ્યજમાનો યોઽસ્યોપરિષ્ટાત્પાપ્મા ભવત્યન્નેનૈવ તમપહતે -

સ યદ્ધ વા એવંવિત્પ્રાણિતિ । યોઽસ્ય પુરસ્તાત્પાપ્મા ભવતિ તં તેનાપહતેઽથ યદપાનિતિ તેન તં યઃ પશ્ચાદથ યદ્બાહુભ્યાં કર્મ કુરુતે તેન તં યોઽભિતોઽથ યદન્નમત્તિ તેન તં ય ઉપરિષ્ટાત્સર્વદા હ વા એવંવિત્પાપ્માનમપહતેઽપિ સ્વપંસ્તસ્માદેવં વિદુષઃ પાપં ન કીર્તયેન્નેદસ્ય પાપ્માઽસાનીતિ -