શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 8.4.4

પ્રતિજ્ઞાપૂર્વકં સ્તોમેષ્ટકાનાં સ્પૃદિષ્ટકાનાં ચ ક્રમદેશયોરભિધાનમ્

અથાતોઽન્વાવૃતમ્ । ત્રિવૃદ્વતીં પુરસ્તાદુપદધાત્યેકવિંશવતીં પશ્ચાત્પઞ્ચદશવતીં દક્ષિણતઃ સપ્તદશવતીમુત્તરતઃ -

એતદ્વૈ પ્રજાપતિમ્ । ત્રિવૃદ્વત્યામુપહિતાયાં પઞ્ચદશવત્યાં મૃત્યુરસીદદિમામત ઉપધાસ્યતે તમત્ર ગ્રહીષ્યામીતિ તં પ્રાપશ્યત્તં પ્રખ્યાય પરિક્રમ્યૈકવિંશવતીમુપાધત્તૈકવિંશવતીં મૃત્યુરાગચ્છત્પઞ્ચદશવતીમુપાધત્ત પઞ્ચદશવતીં મૃત્યુરાગચ્છત્સપ્તદશવતીમુપાધત્ત સોઽત્રૈવ મૃત્યું ન્યકરોદત્રામોહયત્તથૈવૈતદ્યજમાનોઽત્રૈવ સર્વાન્પાપ્મનો નિકરોત્યત્ર મોહયતિ -

અથોત્તરાઃ । ત્રિવૃદ્વત્યામેવ ત્રિવૃદ્વતીમનૂપદધાત્યેકવિંશવત્યામેકવિંશવતીં પઞ્ચદશવત્યાં સપ્તદશવતીં સપ્તદશવત્યાં પઞ્ચદશવતીં તા યદેવં વ્યતિહારમુપદધાતિ તસ્માદક્ષ્ણયાસ્તોમીયા અથો યદેતે સ્તોમા અતોઽન્યથાનુપૂર્વં તસ્માદ્વેવાક્ષ્ણયાસ્તોમીયા અથો એવં દેવા ઉપાદધતેતરથાઽસુરાસ્તતો દેવા અભવન્પરાસુરા ભવત્યાત્મના પરાઽસ્ય દ્વિષન્ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ય એવં વેદ -

સ એષ પશુર્યદગ્નિઃ । સોઽત્રૈવ સર્વઃ કૃત્સ્નઃ સંસ્કૃતસ્તસ્ય ત્રિવૃદ્વત્યાવેવ શિરસ્તે યત્ત્રિવૃદ્વત્યૌ ભવતસ્ત્રિવૃદ્ધિ શિરો દ્વે ભવતો દ્વિકપાલં હિ શિરઃ પૂર્વાર્ધ ઉપદધાતિ પુરસ્તાદ્ધીદં શિરઃ -

પ્રતિષ્ઠૈકવિંશવત્યૌ । તે યદેકવિંશવત્યૌ ભવતઃ પ્રતિષ્ઠા હ્યેકવિંશો દ્વે ભવતો દ્વન્દ્વં હિ પ્રતિષ્ઠા પશ્ચાદુપદધાતિ પશ્ચાદ્ધીયં પ્રતિષ્ઠા -

બાહૂ પઞ્ચદશવત્યૌ । તે યત્પઞ્ચદશવત્યૌ ભવતઃ પઞ્ચદશૌ હિ બાહૂ દ્વે ભવતો દ્વૌ હીમૌ બાહૂ પાર્શ્વત ઉપદધાતિ પાર્શ્વતો હીમૌ બાહૂ -

અન્નં સપ્તદશવત્યૌ । તે યત્સપ્તદશવત્યૌ ભવતઃ સપ્તદશં હ્યન્નં દ્વે ભવતો દ્વ્યક્ષરં હ્યન્નં તે અનન્તર્હિતે પઞ્ચદશવતીભ્યામુપદધાત્યનન્તર્હિતં તદ્બાહુભ્યામન્નં દધાતિ બાહ્યે પઞ્ચદશવત્યૌ ભવતોઽન્તરે સપ્તદશવત્યૌ બાહુભ્યાં તદુભયતોઽન્નં પરિગૃહ્ણાતિ -

અથ યા મધ્ય ઉપદધાતિ । સ આત્મા તા રેતઃસિચોર્વેલયોપદધાતિ પૃષ્ટયો વૈ રેતઃસિચૌ મધ્યમુ પૃષ્ટયો મધ્યતો હ્યયમાત્મા સર્વત ઉપદધાતિ સર્વતો હ્યયમાત્માઽથ યદતોઽન્યદતિરિક્તં તદ્યદ્વૈ દેવાનામતિરિક્તં છન્દાંસિ તાનિ તદ્યાનિ તાનિ છન્દાંસિ પશવસ્તે તદ્યે તે પશવઃ પુણ્યાસ્તા લક્ષ્મ્યસ્તદ્યાસ્તાઃ પુણ્યા લક્ષ્મ્યોઽસૌ સ આદિત્યઃ સ આસામેષ દક્ષિણતઃ -

તા હૈકેઽનન્તર્હિતાસ્ત્રિવૃદ્વતીભ્યામુપદધતિ । જિહ્વા હનૂ ઇતિ વદન્તો યાશ્ચતુર્દશ તે હનૂ યાઃ ષટ્સા જિહ્વેતિ ન તથા કુર્યાદતિ તે રેચયન્તિ યથા પૂર્વયોર્હન્વોરપરે હનૂ અનૂપદધ્યાદ્યથા પૂર્વસ્યાં જિહ્વાયામપરાં જિહ્વામનૂપદધ્યાત્તાદૃક્તદ્યત્રાહૈવ શિરસ્તદેવ હનૂ તજ્જિહ્વા -

અસ્મિન્નુ હૈકેઽવાન્તરદેશ ઉપદધતિ । અસૌ વા આદિત્ય એતા અમું તદાદિત્યમેતસ્યાં દિશિ દધ્મ ઇતિ ન તથા કુર્યાદન્યાનિ વાવ તાનિ કર્માણિ યૈરેતમત્ર દધાતિ -

દક્ષિણત ઉ હૈક ઉપદધતિ । તદેતાઃ પુણ્યા લક્ષ્મીર્દક્ષિણતો દધ્મહ ઇતિ તસ્માદ્યસ્ય દક્ષિણતો લક્ષ્મ ભવતિ તં પુણ્યલક્ષ્મીક ઇત્યાચક્ષત ઉત્તરત સ્ત્રિયા ઉત્તરત આયતના હિ સ્ત્રી તત્તત્કૃતમેવ પુરસ્તાત્ત્વેવૈના ઉપદધ્યાદ્યત્રાહૈવ શિરસ્તદેવ હનૂ તજ્જિહ્વાઽથૈતાઃ પુણ્યા લક્ષ્મીર્મુખતો ધત્તે તસ્માદ્યસ્ય મુખે લક્ષ્મ ભવતિ તં પુણ્યલક્ષ્મીક ઇત્યાચક્ષતે -

સૈષા બ્રહ્મચિતિઃ । યદ્બ્રહ્મોપાદધત તસ્માદ્બ્રહ્મચિતિઃ સા પ્રજાપતિચિતિર્યત્પ્રજાપતિમુપાદધત તસ્માત્પ્રજાપતિચિતિઃ સઽર્ષિચિતિર્યદૃષીનુપાદધત તસ્માદૃષિચિતિઃ સા વાયુચિતિર્યદ્વાયુમુપાદધત તસ્માદ્વાયુચિતિઃ સા સ્તોમચિતિર્યત્સ્તોમાનુપાદધત તસ્માત્સ્તોમચિતિઃ સા પ્રાણચિતિર્યત્પ્રાણાનુપાદધત તસ્માત્પ્રાણચિતિરતો યતમદેવ કતમચ્ચ વિદ્યાત્તેન હૈવાસ્યૈષાઽઽર્ષેયવતી બન્ધુમતી ચિતિર્ભવત્યથ લોકમ્પૃણે ઉપદધાત્યસ્યાં સ્રક્ત્યાં તયોરુપરિ બન્ધુઃ પુરીષં નિવપતિ તસ્યોપરિ બન્ધુઃ -

ઇત્યાહવનીયચિત્યાં પઞ્ચચિતિકાયાં ચતુર્થી ચિતિઃ