શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 8.4.2

સ્પૃદિષ્ટકોપધાનમ્, ઋતવ્યેષ્ટકોપધાનમ્
૮.૪.૨ સ્પૃદિષ્ટકોપધાનમ્
અથ સ્પૃત ઉપદધાતિ । એતદ્વૈ પ્રજાપતિરેતસ્મિન્નાત્મનઃ પ્રતિહિતે સર્વાણિ ભૂતાનિ ગર્ભ્યભવત્તાન્યસ્ય ગર્ભ એવ સન્તિ પાપ્મા મૃત્યુરગૃહ્ણાત્ -

સ દેવાનબ્રવીત્ । યુષ્માભિઃ સહેમાનિ સર્વાણિ ભૂતાનિ પાપ્મનો મૃત્યો સ્પૃણવાનીતિ કિં નસ્તતો ભવિષ્યતીતિ વૃણીધ્વમિત્યબ્રવીત્તં ભાગો નોઽસ્ત્વિત્યેકેઽબ્રુવન્નાધિપત્યં નોઽસ્ત્વિત્યેકે સ ભાગમેકેભ્યઃ કૃત્વાધિપત્યમેકેભ્યઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ પાપ્મનો મૃત્યોરસ્પૃણોદ્યદસ્પૃણોત્તસ્માત્સ્પૃતસ્તથૈવૈતદ્યજમાનો ભાગમેકેભ્યઃ કૃત્વાઽઽધિપત્યમેકેભ્યઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ પાપ્મનો મૃત્યો સ્પૃણોતિ તસ્માદુ સર્વાસ્વેવ સ્પૃતં સ્પૃતમિત્યનુવર્તતે -

અગ્નેર્ભાગોઽસિ । દીક્ષાયા આધિપત્યમિતિ વાગ્વૈ દીક્ષાઽગ્નયે ભાગં કૃત્વા વાચ આધિપત્યમકરોદ્બ્રહ્મ સ્પૃતં ત્રિવૃત્સ્તોમ ઇતિ બ્રહ્મ પ્રજાનાં ત્રિવૃતા સ્તોમેન પાપ્મના મૃત્યોરસ્પૃણોત્ -

ઇન્દ્રસ્ય ભાગોઽસિ । વિષ્ણોરાધિપત્યમિતીન્દ્રાય ભાગં કૃત્વા વિષ્ણવ આધિપત્યમકરોત્ક્ષત્રં સ્પૃતં પઞ્ચદશ સ્તોમ ઇતિ ક્ષત્રં પ્રજાનાં પઞ્ચદશેન સ્તોમેન પાપ્મનો મૃત્યોરસ્પૃણોત્ -

નૃચક્ષસાં ભાગોઽસિ । ધાતુરાધિપત્યમિતિ દેવા વૈ નૃચક્ષસો દેવેભ્યો ભાગં કૃત્વા ધાત્ર આધિપત્યમકરોજ્જનિત્રં સ્પૃતં સપ્તદશ સ્તોમ ઇતિ વિડ્વૈ જનિત્રં વિશં પ્રજાનાં સપ્તદશેન સ્તોમેન પાપ્મનો મૃત્યોરસ્પૃણોત્ -

મિત્રસ્ય ભાગોઽસિ । વરુણસ્યાધિપત્યમિતિ પ્રાણો વૈ મિત્રોઽપાનો વરુણઃ પ્રાણાય ભાગં કૃત્વાઽપાનાયાધિપત્યમકરોદ્દિવો વૃષ્ટિર્વાત સ્પૃત એકવિંશ સ્તોમ ઇતિ વૃષ્ટિં ચ વાતં ચ પ્રજાનામેકવિંશેન સ્તોમેન પાપ્મનો મૃત્યોરસ્પૃણોત્ -

વસૂનાં ભાગોઽસિ । રુદ્રાણામાધિપત્યમિતિ વસુભ્યો ભાગં કૃત્વા રુદ્રેભ્ય આધિપત્યમકરોચ્ચતુષ્પાત્સ્પૃતં ચતુર્વિંશ સ્તોમ ઇતિ ચતુષ્પાત્પ્રજાનાં ચતુર્વિંશેન સ્તોમેન પાપ્મનો મૃત્યોરસ્પૃણોત્ -

આદિત્યાનાં ભાગોઽસિ । મરુતામાધિપત્યમિત્યાદિત્યેભ્યો ભાગં કૃત્વા મરુદ્ભ્ય આધિપત્યમકરોદ્ગર્ભા સ્પૃતાઃ પઞ્ચવિંશ સ્તોમ ઇતિ ગર્ભાન્પ્રજાનાં પઞ્ચવિંશેન સ્તોમેન પાપ્મનો મૃત્યોરસ્પૃણોત્ -

અદિત્યૈ ભાગોઽસિ । પૂષ્ણં આધિપત્યમિતીયં વા અદિતિરસ્યૈ ભાગં કૃત્વા પૂષ્ણ આધિપત્યમકરોદોજ સ્પૃતં ત્રિણવ સ્તોમ ઇત્યોજઃ પ્રજાનાં ત્રિણવેન સ્તોમેન પાપ્મનો મૃત્યોરસ્પૃણોત્ -

દેવસ્ય સવિતુર્ભાગોઽસિ । બૃહસ્પતેરાધિપત્યમિતિ દેવાય સવિત્રે ભાગં કૃત્વા બૃહસ્પતય આધિપત્યમકરોત્સમીચીર્દિશ સ્પૃતાશ્ચતુષ્ટોમ સ્તોમ ઇતિ સર્વા દિશઃ પ્રજાનાં ચતુષ્ટોમેન સ્તોમેન પાપ્મનો મૃત્યોરસ્પૃણોત્ -

યવાનાં ભાગોઽસિ । અયવાનામાધિપત્યમિતિ પૂર્વપક્ષા વૈ યવા અપરપક્ષા અયવાસ્તે હીદં સર્વં યુવતે ચાયુવતે ચ પૂર્વપક્ષેભ્યો ભાગં કૃત્વાપરપક્ષેભ્ય આધિપત્યમકરોત્પ્રજા સ્પૃતાશ્ચતુશ્ચત્વારિંશ સ્તોમ ઇતિ સર્વાઃ પ્રજાશ્ચતુશ્ચત્વારિંશેન સ્તોમેન પાપ્મનો મૃત્યોરસ્પૃણોત્ -

ઋભૂણાં ભાગોઽસિ । વિષ્વેષાં દેવાનામાધિપત્યમિત્યૃભુભ્યો ભાગં કૃત્વા વિશ્વેભ્યો દેવેભ્ય આધિપત્યમકરોદ્ભૂતં સ્પૃતં ત્રયસ્ત્રિંશ સ્તોમ ઇતિ સર્વાણિ ભૂતાનિ ત્રયસ્ત્રિંશેન સ્તોમેન પાપ્મનો મૃત્યોરસ્પૃણોત્તથૈવૈતદ્યજમાનઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ ત્રયસ્ત્રિંશેન સ્તોમેન પાપ્મનો મૃત્યો સ્પૃણોતિ -

તા વા એતા દશેષ્ટકા ઉપદધાતિ । દશાક્ષરા વિરાડ્ વિરાડગ્નિર્દશ દિશો દિશોઽગ્નિર્દશ
પ્રાણાઃ પ્રાણા અગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવ તદેતાનિ સર્વાણિ ભૂતાનિ પાપ્મનો મૃત્યો સ્પૃણોતિ -

ઋતવ્યેષ્ટકોપધાનમ્
અથઽર્તવ્યે ઉપદધાતિ । ઋતવ એતે યદૃતવ્યે ઋતૂનેવૈતદુપદધાતિ સહશ્ચ સહસ્યશ્ચ હૈમન્તિકાવૃતૂ ઇતિ નામની એનયોરેતે નામભ્યામેવૈને એતદુપદધાતિ દ્વે ઇષ્ટકે ભવતો દ્વૌ હિ માસાવૃતુઃ સકૃત્સાદયત્યેકં તદૃતું કરોતિ -

તદ્યદેતે અત્રોપદધાતિ । સંવત્સર એષોઽગ્નિરિમ ઉ લોકાઃ સંવત્સરસ્તસ્ય યદૂર્ધ્વમન્તરિક્ષાદર્વાચીનં દિવસ્તદસ્યૈષા ચતુર્થી ચિતિસ્તદ્વસ્ય હેમન્ત ઋતુસ્તદ્યદેતે અત્રોપદધાતિ યદેવાસ્યૈતે આત્મનસ્તદસ્મિન્નેતત્પ્રતિદધાતિ તસ્માદેતે અત્રોપદધાતિ -

યદ્વેવૈતે અત્રોપદધાતિ । પ્રજાપતિરેષોઽગ્નિઃ સંવત્સર ઉ પ્રજાપતિસ્તસ્ય યદૂર્ધ્વં મધ્યાદવાચીનં શીર્ષ્ણસ્તદસ્યૈષા ચતુર્થી ચિતિસ્તદ્વસ્ય હેમન્ત ઋતુસ્તદ્યદેતે અત્રોપદધાતિ યદેવાસ્યૈતે આત્મનસ્તદસ્મિન્નેતત્પ્રતિદધાતિ તસ્માદેતે અત્રોપદધાતિ -