શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 8.3.4

અથ વાલખિલ્યા ઉપદધાતિ । પ્રાણા વૈ વાલખિલ્યાઃ પ્રાણાનેવૈતદુપદધાતિ તા યદ્વાલખિલ્યા નામ યદ્વા ઉર્વરયોરસમ્ભિન્નં ભવતિ ખિલ ઇતિ વૈ તદાચક્ષતે વાલમાત્રાદુ હેમે પ્રાણા અસમ્ભિન્નાસ્તે યદ્વાલમાત્રાદસમ્ભિન્નાસ્તસ્માદ્વાલખિલ્યાઃ -

સ વૈ સપ્ત પુરસ્તાદુપદધાતિ । સપ્ત પશ્ચાત્તદ્યાઃ સપ્ત પુરસ્તાદુપદધાતિ ય એવેમે સપ્ત પુરસ્તાત્પ્રાણાસ્તાનસ્મિન્નેતદ્દધાતિ -

અથ યાઃ સપ્ત પશ્ચાત્ । એષામેવૈતત્પ્રાણાનામેતાન્પ્રાણાન્પ્રતિપ્રતીન્કરોતિ તસ્માદ્યદેભિરન્નમત્તિ તદેતૈરત્યેતિ -

યદ્વેવ સપ્ત પુરસ્તાદુપદધાતિ । સપ્ત વા ઇમે પુરસ્તાત્પ્રાણાશ્ચત્વારિ દોર્બાહવાણિ શિરો ગ્રીવા યદૂર્ધ્વં નાભેસ્તત્સપ્તમમઙ્ગેઽઙ્ગે હિ પ્રાણ એતે વૈ સપ્ત પુરસ્તાત્પ્રાણાસ્તાનસ્મિન્નેતદ્દધાતિ -

અથ યાઃ સપ્ત પશ્ચાત્ । સપ્ત વા ઇમે પશ્ચાત્પ્રાણાશ્ચત્વાર્યૂર્વષ્ઠીવાનિ દ્વૈ પ્રતિષ્ઠે
યદવાઙ્નાભેસ્તત્સપ્તમમઙ્ગેઽઙ્ગે હિ પ્રાણ એતે વૈ સપ્ત પશ્ચાત્પ્રાણાસ્તાનસ્મિન્નેતદ્દધાતિ -

મૂર્દ્ધાસિ રાડ્ । ધ્રુવાસિ ધરુણા ધર્ત્ર્યસિ ધરણી યન્ત્રી રાડ્યન્ત્ર્યસિ યમની ધ્રુવાસિ ધરિત્રીત્યેતાનેવાસ્મિન્નેતદ્ધ્રુવાન્પ્રાણાન્યચ્છતિ -

યદ્વેવ વાલખિલ્યા ઉપદધાતિ । એતદ્વૈ દેવા વાલખિલ્યાભિરેવેમાંલ્લોકાન્ત્સમયુરિતશ્ચોર્ધ્વાનમુતશ્ચાર્વાચસ્તથૈવૈતદ્યજમાનો વાલખિલ્યાભિરેવેમાંલ્લોકાન્ત્સંયાતીતશ્ચોર્ધ્વાનમુતશ્ચાર્વાચઃ -

મૂર્દ્ધાસિ રાડિતીમં લોકમરોહન્ । ધ્રુવાસિ ધરુણેત્યન્તરિક્ષલોકં ધર્ત્ર્યસિ ધરણીત્યમું ધરણીત્યમું લોકમાયુષે ત્વા વર્ચસે ત્વા કૃષ્યૈ ત્વા ક્ષેમાય ત્વેતિ ચત્વારશ્ચતુષ્પાદાઃ પશવોઽન્નં પશવસ્ત એતૈશ્ચતુર્ભિશ્ચતુષ્પાદૈઃ પશુભિરેતેનાન્નેનામુષ્મિંલોકે પ્રત્યતિષ્ઠંસ્તથૈવૈતદ્યજમાન એતૈશ્ચતુર્ભિશ્ચતુષ્પાદૈઃ પશુભિરેતેનાન્નેનામુષ્મિંલોકે પ્રતિતિષ્ઠતિ -

સ સ પરાઙિવ રોહઃ । ઇયમુ વૈ પ્રતિષ્ઠા તે દેવા ઇમાં પ્રતિષ્ઠામભિપ્રત્યાયંસ્તથૈવૈતદ્યજમાન ઇમાં પ્રતિષ્ઠામભિપ્રત્યૈતિ -

યન્ત્રી રાડિત્યમું લોકમરોહન્ । યન્ત્ર્યસિ યમનીત્યન્તરિક્ષલોકં ધ્રુવાઽસિ ધરિત્રીતીમં લોકમિષે ત્વોર્જે ત્વા રય્યૈ ત્વા પોષાય ત્વેતિ ચત્વારશ્ચતુષ્પાદાઃ પશવોઽન્નં પશવસ્ત એતૈશ્ચતુર્ભિશ્ચતુષ્પાદૈઃ પશુભિરેતેનાન્નેનાસ્મિંલ્લોકે પ્રત્યતિષ્ઠંસ્તથૈવૈતદ્યજમાન એતૈશ્ચતુર્ભિશ્ચતુષ્પાદૈઃ પશુભિરેતેનાન્નેનાસ્મિંલોકે પ્રતિતિષ્ઠતિ -

અથાતઃ સંસ્કૃતિરેવ । યા અમૂરેકાદશેષ્ટકા ઉપદધાતિ યોઽસૌ પ્રથમોઽનુવાકસ્તદન્તરિક્ષં સ આત્મા તદ્યત્તા એકાદશ ભવન્ત્યેકાદશાક્ષરા વૈ ત્રિષ્ટુપ્ત્રૈષ્ટુભમન્તરિક્ષમથ યા ઉત્તરાઃ ષષ્ટિઃ સ વાયુઃ સ પ્રજાપતિઃ સોઽગ્નિઃ સ યજમાનઃ -

તદ્યાઃ પુરસ્તાદુપદધાતિ । શિરોઽસ્ય તાસ્તા દશ ભવન્તિ દશ વૈ પ્રાણાઃ પ્રાણા ઉ વૈ
શિરઃ પૂર્વાર્ધ ઉપદધાતિ પુરસ્તાદ્ધીદં શિરઃ -

અથ યા દક્ષિણતઃ । યદૂર્ધ્વં મધ્યાદવાચીનં શીર્ષ્ણસ્તદસ્ય તા અથ યાઃ પશ્ચાદ્યદૂર્ધ્વં પ્રતિષ્ઠાયા અવાચીનં મધ્યાત્તદસ્ય તાઃ પ્રતિષ્ઠૈવોત્તરતઃ -

તદ્યાઃ સપ્ત પુરસ્તાદ્વાલખિલ્યા ઉપદધાતિ । ય એવેમે સપ્ત પુરસ્તાત્પ્રાણાસ્તાનસ્મિન્નેતદ્દધાતિ તા અનન્તર્હિતા એતાભ્યો દશભ્ય ઉપદધાત્યનન્તર્હિતાંસ્તચ્છીર્ષ્ણઃ પ્રાણાન્દધાતિ -

અથ યાઃ સપ્ત પશ્ચાત્ । ય એવેમે સપ્ત પશ્ચાત્પ્રાણાસ્તાનસ્મિન્નેતદ્દધાતિ તા અનન્તર્હિતા એતાભ્યો દ્વાદશભ્ય ઉપદધાત્યનન્તર્હિતાંસ્તદાત્મનઃ પ્રાણાન્દધાતિ સ એષ વાયુઃ પ્રજાપતિરસ્મિંસ્ત્રૈષ્ટુભેઽન્તરિક્ષે સમન્તં પર્યક્નસ્તદ્યત્તૃતીયાં ચિતિમુપદધાતિ વાયું ચૈવ તદન્તરિક્ષં ચ સંસ્કૃત્યોપધત્તેઽથ લોકમ્પૃણે ઉપદધાત્યસ્યાં સ્રક્ત્યાં તયોરુપરિ બન્ધુઃ પુરીષં નિવપતિ તસ્યોપરિ બન્ધુઃ -