શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 8.3.3

અથ ચ્છન્દસ્યા ઉપદધાતિ । પશવો વૈ છન્દાંસ્યન્તરિક્ષં મધ્યમા ચિતિરન્તરિક્ષે તત્પશું દધાતિ તસ્માદન્તરિક્ષાયતનાઃ પશવઃ -

યદ્વેવ ચ્છન્દસ્યા ઉપદધાતિ । પશવો વૈ છન્દાંસ્યન્નં પશવો મધ્યં મધ્યમા ચિતિર્મધ્યતસ્તદન્નં દધાતિ -

તા દ્વાદશ દ્વાદશોપદધાતિ । દ્વાદશાક્ષરા વૈ જગતી પશવો જગત્યન્તરિક્ષં મધ્યમા ચિતિરન્તરિક્ષે તત્પશૂન્દધાતિ તસ્માદન્તરિક્ષાયતનાઃ પશવઃ -

યદ્વેવ દ્વાદશ દ્વાદશ । દ્વાદશાક્ષરા વૈ જગતી પશવો વૈ જગત્યન્નં પશવો મધ્યં મધ્યમા ચિતિર્મધ્યતસ્તદન્નં દધાતિ તા અનન્તર્હિતાઃ પ્રાણભૃદ્ભ્ય ઉપદધાત્યનન્તર્હિતં તત્પ્રાણેભ્યોઽન્નં દધાત્યુત્તરા ઉત્તરં તત્પ્રાણેભ્યોઽન્નં દધાતિ -

મા ચ્છન્દ ઇતિ । અયં વૈ લોકો માઽયં હિ લોકો મિત ઇવ પ્રમા ચ્છન્દ ઇત્યન્તરિક્ષલોકો વૈ પ્રમાઽન્તરિક્ષલોકો હ્યસ્માલ્લોકાત્પ્રમિત ઇવ પ્રતિમા ચ્છન્દ ઇત્યસૌ વૈ લોકઃ પ્રતિમૈષ હ્યન્તરિક્ષલોકે પ્રતિમિત ઇવાસ્રીવયશ્છન્દ ઇત્યન્નમસ્રીવયસ્તદ્યદેષુ લોકેષ્વન્નં તદસ્રીવયોઽથો યદેભ્યો લોકેભ્યોઽન્નં સ્રવતિ તદસ્રીવયોઽથાતો નિરુક્તાન્યેવ છન્દાંસ્યુપદધાતિ -

પઙ્ક્તિશ્છન્દઃ । ઉષ્ણિક્છન્દો બૃહતી ચ્છન્દોઽનુષ્ટુપ્છન્દો વિરાટ્છન્દો ગાયત્રી ચ્છન્દસ્ત્રિષ્ટુપ્છન્દો જગતી ચ્છન્દ ઇત્યેતાનિ નિરુક્તાનિ વિરાડષ્ટમાનિ ચ્છન્દાંસ્યુપદધાતિ પૃથિવી ચ્છન્દોઽન્તરિક્ષં ચ્છન્દ ઇતિ યાન્યેતદ્દેવત્યાનિ ચ્છન્દાંસિ તાન્યેવૈતદુપદધાત્યગ્નિર્દેવતા વાતો દેવતેત્યેતા વૈ દેવતાશ્છન્દાંસિ તાન્યેવૈતદુપદધાતિ -

સ વૈ નિરુક્તાનિ ચાનિરુક્તાનિ ચોપદધાતિ । સ યત્સર્વાણિ નિરુક્તાન્યુપાધાસ્યદન્તવદ્ધાન્નમભવિષ્યદક્ષેષ્યત હાથ યત્સર્વાણ્યનિરુક્તાનિ પરોઽક્ષં હાન્નમભવિષ્યન્ન હૈનદદ્રક્ષ્યંશ્ચન નિરુક્તાનિ ચાનિરુક્તાનિ ચોપદધાતિ તસ્માન્નિરુક્તમન્નમદ્યમાનં ન ક્ષીયતે -

તાનિ વા એતાનિ । ત્રીણિ દ્વાદશાન્યુપદધાતિ તત્ષટ્ત્રિંશત્ષટ્ત્રિંશદક્ષરા બૃહત્યેષા
વૈ સા બૃહતી યાં તદ્દેવા અન્તરિક્ષં બૃહતીં તૃતીયાં ચિતિમપશ્યંસ્તસ્યા એતસ્યૈ દેવા
ઉત્તમાઃ -

યદ્વેવૈતા ઇષ્ટકા ઉપદધાતિ । પ્રજાપતેર્વિસ્રસ્તાત્સર્વાણિ ભૂતાનિ સર્વા દિશોઽનુ વ્યુદક્રામન્ -

સ યઃ સ પ્રજાપતિર્વ્યસ્રંસત । અયમેવ સ યોઽયમગ્નિશ્ચીયતેઽથ યાન્યસ્માત્તાનિ ભૂતાનિ વ્યુદક્રામન્નેતાસ્તા ઇષ્ટકાસ્તદ્યદેતા ઉપદધાતિ યાન્યેવાસ્માત્તાનિ ભૂતાનિ વ્યુદક્રામંસ્તાન્યસ્મિન્નેતત્પ્રતિદધાતિ -

તદ્યા દશ પ્રથમા ઉપદધાતિ । સ ચન્દ્રમાસ્તા દશ ભવન્તિ દશાક્ષરા વિરાડન્નં વિરાડન્નમુ ચન્દ્રમા અથ યા ઉત્તરાઃ ષટ્ત્રિંશદર્ધમાસાશ્ચ તે માસાશ્ચ ચતુર્વિંશતિરર્ધમાસા દ્વાદશ માસાશ્ચન્દ્રમા વૈ સંવત્સરઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ -

તં યત્ર દેવાઃ સમસ્કુર્વન્ । તદસ્મિન્નેતાનિ સર્વાણિ ભૂતાનિ મધ્યતોઽદધુસ્તથૈવાસ્મિન્નયમેતદ્દધાતિ તા અનન્તર્હિતા ઋતવ્યાભ્ય ઉપદધાત્યૃતુષુ તત્સર્વાણિ ભૂતાનિ પ્રતિષ્ઠાપયતિ -