શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 8.2.4

બસ્તો વય ઇતિ બસ્તં વયસાઽઽપ્નોદ્વિવલં છન્દ ઇત્યેકપદા વૈ વિવલં છન્દ એકપદા હ ભૂત્વાઽજા ઉચ્ચક્રમુઃ -

વૃષ્ણિર્વય ઇતિ । વૃષ્ણિં વયસાઽઽપ્નોદ્વિશાલં છન્દ ઇતિ દ્વિપદા વૈ વિશાલં છન્દો દ્વિપદા હ ભૂત્વાઽવય ઉચ્ચક્રમુઃ -

પુરુષો વય ઇતિ । પુરુષં વયસાઽઽપ્નોત્તન્દ્રં છન્દ ઇતિ પઙ્ક્તિર્વૈ તન્દ્રં છન્દઃ પઙ્ક્તિર્હ ભૂત્વા પુરુષા ઉચ્ચક્રમુઃ -

વ્યાઘ્રો વય ઇતિ । વ્યાઘ્રં વયસાઽઽપ્નોદનાધૃષ્ટં છન્દ ઇતિ વિરાડ્વા અનાધૃષ્ટં છન્દોઽન્નં વૈ વિરાડન્નમનાધૃષ્ટં વિરાડ્ઢ ભૂત્વા વ્યાઘ્રા ઉચ્ચક્રમુઃ -

સિંહો વય ઇતિ । સિંહં વયસાઽઽપ્નોચ્છદિશ્છન્દ ઇત્યતિચ્છન્દા વૈ છદિશ્છન્દઃ સા હિ સર્વાણિ ચ્છન્દાંસિ ચ્છાદયત્યતિચ્છન્દા હ ભૂત્વા સિંહા ઉચ્ચક્રમુરથાતો નિરુક્તાનેવ પશૂન્નિરુક્તાનિ ચ્છન્દાંસ્યુપદધાતિ -

પષ્ઠવાડ્વય ઇતિ । પષ્ઠવાહં વયસાઽઽપ્નોદ્બૃહતી છન્દ ઇતિ બૃહતી હ ભૂત્વા પષ્ઠવાહ ઉચ્ચક્રમુઃ -

ઉક્ષા વય ઇતિ । ઉક્ષાણં વયસાઽઽપ્નોત્કકુપ્છન્દ ઇતિ કકુબ્ભ ભૂત્વોક્ષાણ ઉચ્ચક્રમુઃ -

ઋષભો વય ઇતિ । ઋષભં વયસાઽઽપ્નોત્સતોબૃહતી ચ્છન્દ ઇતિ સતોબૃહતી હ ભૂત્વઽર્ષભા ઉચ્ચક્રમુઃ -

અનડ્વાન્વય ઇતિ । અનડ્વાહં વયસાઽઽપ્નોત્પઙ્ક્તિશ્છન્દ ઇતિ પઙ્ક્તિર્હ ભૂત્વાઽનડ્વાહ ઉચ્ચક્રમુઃ -

ધેનુર્વય ઇતિ । ધેનું વયસાઽઽપ્નોજ્જગતી છન્દ ઇતિ જગતી હ ભૂત્વા ધેનવ ઉચ્ચક્રમુઃ -

ત્ર્યવિર્વય ઇતિ । ત્ર્યવિં વયસાઽઽપ્નોત્ત્રિષ્ટુપ્છન્દ ઇતિ ત્રિષ્ટુબ્ભ ભૂત્વા ત્ર્યવય ઉચ્ચક્રમુઃ -

દિત્યવાડ્વય ઇતિ । દિત્યવાહં વયસાઽઽપ્નોદ્વિરાટ્છન્દ ઇતિ વિરાડ્ઢ ભૂત્વા દિત્યવાહ ઉચ્ચક્રમુઃ -

પઞ્ચાવિર્વય ઇતિ । પઞ્ચાવિં વયસાઽઽપ્નોદ્ગાયત્રી છન્દ ઇતિ ગાયત્રી હ ભૂત્વા પઞ્ચાવય ઉચ્ચક્રમુઃ -

ત્રિવત્સો વય ઇતિ । ત્રિવત્સં વયસાઽઽપ્નોદુષ્ણિક્છન્દ ઇત્યુષ્ણિગ્ઘ ભૂત્વા ત્રિવત્સા ઉચ્ચક્રમુઃ -

તુર્યવાડ્વય ઇતિ । તુર્યવાહં વયસાઽઽપ્નોદનુષ્ટુપ્છન્દ ઇત્યનુષ્ટુબ્ભ ભૂત્વા તુર્યવાહ ઉચ્ચક્રમુઃ -

એતે વૈ તે પશવઃ । યાંસ્તત્પ્રજાપતિર્વયસાઽઽપ્નોત્સ વૈ પશું પ્રથમમાહાથ વયોઽથ ચ્છન્દો વયસા ચ હ્યેનાંશ્છન્દસા ચ પરિગત્યાત્મન્નધત્તાત્મન્નકુરુત તથૈવૈનાનયમેતદ્વયસા ચૈવ ચ્છન્દસા ચ પરિગત્યાત્મન્ધત્ત આત્મન્કુરુતે -

સ એષ પશુર્યદગ્નિઃ । સોઽત્રૈવ સર્વઃ કૃત્સ્નઃ સંસ્કૃતસ્તસ્ય યાઃ પુરસ્તાદુપદધાતિ શિરોઽસ્ય તા અથ યા દક્ષિણતશ્ચોત્તરતશ્ચ સ આત્માથ યાઃ પશ્ચાત્તત્પુચ્છમ્ -

સ વૈ પુરસ્તાદેવાગ્ર ઉપદધાતિ । શિરો હિ પ્રથમં જાયમાનસ્ય જાયતેઽથ દક્ષિણત ઉપધાયોત્તરત ઉપદધાતિ સાર્ધમયમાત્મા જાયતા ઇત્યથ પશ્ચાત્પુચ્છં હ્યન્તતો જાયમાનસ્ય જાયતે -

તદ્યાનિ વર્ષિષ્ઠાનિ ચ્છન્દાંસિ । યે સ્થવિષ્ઠાઃ પશવસ્તાન્મધ્ય ઉપદધાતિ મધ્યં તત્પ્રતિ પશું વરિષ્ઠં કરોતિ તસ્માન્મધ્યં પ્રતિ પશુર્વરિષ્ઠોઽથ યે વીર્યવત્તમાઃ પશવસ્તાન્દક્ષિણત ઉપદધાતિ દક્ષિણં તદર્ધં પશોર્વીર્યવત્તરં કરોતિ તસ્માદ્દક્ષિણોઽર્ધઃ પશોર્વીર્યત્તરઃ -

પૂર્વાર્ધં ચ જઘનાર્ધં ચાણિષ્ઠૌ કરોતિ । યદહામૂશ્ચતસ્રસ્તેનૈના અણિષ્ઠા અથ યદિહ હ્રસિષ્ઠાન્પશૂનુપદધાતિ તેનો એતા અણિષ્ઠાઃ પૂર્વાર્ધં ચ તજ્જઘનાર્ધં ચ પશોરણિષ્ઠૌ કરોતિ તસ્માત્પૂર્વાર્ધશ્ચ જઘનાર્ધશ્ચ પશોરણિષ્ઠૌ તસ્માત્પૂર્વાર્ધેન ચ જઘનાર્ધેન ચ પશુરુચ્ચ તિષ્ઠતિ સં ચ વિશત્યથ લોકમ્પૃણે ઉપદધાત્યસ્યાં સ્રક્ત્યાં તયોરુપરિ બન્ધુઃ પુરીષં નિવપતિ તસ્યોપરિ બન્ધુઃ -

ઇત્યાહવનીયચિત્યાયાં પઞ્ચચિતિકાયાં દ્વિતીયા ચિતિઃ