શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 8.1

પ્રથમા ચિતિઃ
બ્રાહ્મણમ્ ૧ પઞ્ચાશત્પ્રાણભૃદિષ્ટકોપધાનમ્
૧ પઞ્ચાશત્પ્રાણભૃદિષ્ટકોપધાનમ્ - તત્ર પ્રથમચિતૌ સાર્થવાદં પ્રાણભૃતામુપધાન વિધાનં, તાઃ પઞ્ચાશત્સંખ્યાકાઃ પ્રાણભૃતો દશદશોપધેયા ઇત્યભિધાનં, દશસંઘાતાનાં સંખ્યાં વિધાય તત્પ્રશંસનમ્ , ઉપહિતાનાં પશુશીર્ષાણાં સમીપે તાસામુપધાનં વિધાય તત્પ્રશંસનં, પ્રાચ્યાદ્યાસુ પઞ્ચસુ દિક્ષુ તાસામુપધાનવિધાનં, પ્રાણભૃદુપધાનમનૂદ્ય તસ્ય પ્રકારાન્તરેણ પ્રશંસનં, પ્રાચ્યાં દિશિ ઉપધેયાનાં પ્રાણભૃતામુપધાને દશ મન્ત્રાન્વિનિયુજ્ય તેષાં પક્ષપક્ષાન્તરશઃ સોપપત્તિકમર્થવિવરણં, દશાનાં પૂર્વદિગુપધેયાનાં પ્રાણભૃતામુપધાનસ્ય પાર્થક્યં વિધાય તત્પ્રશંસનં, સાદનસ્યાપ્યુપધાનવત્પ્રસક્તં નાનાત્વં વ્યાવર્ત્ય વ્યતિરેકે બાધં ચ પ્રદર્શ્યેષ્ટકાયાસ્ત્રિવૃ । ત્વવિવરણં, દક્ષિણસ્યાં દિશ્યુપધેયાનાં પ્રાણભૃતાં દશકસ્યોપધાને દશ મન્ત્રા । ન્વિનિયુજ્ય તેષાં વ્યાખ્યાનમ્ , ઉપધાનસ્ય નાનાત્વં સાદનસ્ય સકૃત્ત્વમિષ્ટકાયાસ્ત્રિવૃત્વં ચ પૂર્વવદ્વિધાય તત્પ્રશંસનં ચેત્યાદિ ।
બ્રાહ્મણમ્

૨ પ્રતીચ્યાં દિશ્યુપધેયાનાં પ્રાણભૃતાં દશકસ્યોપધાને દશ મન્ત્રાન્વિનિયુજ્ય તેષાં વ્યાખ્યાનમ્, ઉપધાનસ્ય નાનાત્વં સાદય સકૃત્ત્વમિષ્ટકાસ્ત્રિવૃત્ત્વં ચ પૂર્વવદ્વિધાય તત્પ્રશંસનં, ઉત્તરસ્યાં દિશ્યુપધેયાનાં પ્રાણભૃતાં દશકસ્યોપધાને દશ મન્ત્રાન્વિનિયુજ્ય તેષાં વ્યાખ્યાનમ્ , ઉપધાનસ્ય નાનાત્વં સાદનસ્ય સકૃત્ત્વમિષ્ટકાયાસ્ત્રિવૃત્ત્વં ચ પૂર્વવદ્વિધાય તત્પ્રશસનં, મધ્યભાગ ઉપધેયાનાં પ્રાણભૃતાં દશકસ્યોપધાને દશ મન્ત્રાન્વિનિયુજ્ય તેષાં વ્યાખ્યાનં, ઉપધાનસ્ય નાનાત્વં સાદનસ્ય સકૃત્ત્વમિષ્ટકાયાસ્ત્રિવૃત્ત્વં ચ પૂર્વવદ્વિધાય તત્પ્રશંસનં, નિરુક્તમન્ત્રાર્થજાતસ્યાન્નરૂપતાપ્રતિપાદનં, દશસંખ્યામનૂદ્ય તદ્રૂપેણાન્નરૂપતાપ્રતિપાદનં, સર્વત ઉપધાનમનૂદ્ય તત્પ્રશંસનં, પ્રાણભૃત્સંજ્ઞાનિર્વચનં ચેત્યાદિ ।
બ્રાહ્મણમ્

૩ તત્ર પ્રાણસ્વરૂપં પ્રાણભૃત્સ્વરૂપં ચ વિશદયિતું બ્રહ્મવાદિનાં પ્રશ્નોત્તરાભિધાનં, પુનઃ સર્વાસાં પ્રાણભૃતાં પ્રાજાપત્યત્વવિષયે બ્રહ્મવાદિનાં પ્રશ્નોત્તરાભિધાનં, મન્ત્રગતાનુપૂર્વ્યા ઋક્સામગ્રહાણાં પ્રતીયમાનાનન્તર્યસ્યાક્ષેપસમાધાનાર્થમ્ બ્રહ્મવાદિનાં પ્રશ્નોત્તરાભિધાનં, શસ્ત્રોપધાનવિષયે ઋક્સામયોરાધારાધેયભાવલક્ષણસમ્બન્ધવિષયે ચ બ્રહ્મવાદિનાં પ્રશ્નો । ત્તરાભિધાનં, પ્રથમતસ્ત્રિષુ મન્ત્રેષુ ખ્યાપિતસ્ય પિતાપુત્રભાવસ્ય પ્રયોજનનિરૂપણં, એતાસામુપધાનમન્ત્રેષુ પ્રાણાદિલિઙ્ગદર્શનાત્તદુપજીવનેન તેષાં દશકાનાં પૃથક્સંજ્ઞાકરણં, અત્ર ચરકાધ્વર્યૂણાં મતમુપન્યસ્ય તન્નિરાકરણં, પૂર્વદિશિ પ્રાણભૃતામુપધાનાનન્તરં દક્ષિણાં દિશં વિહાય પ્રતીચ્યાં દિશિ કર્તવ્યમિતિ સોપપત્તિકં વિધાનં, દક્ષિણોત્તરદિશોરપિ નૈરન્તર્યેણ પ્રાણભૃદુપધાનં વિધાય તત્પ્રશંસનં, મધ્યે ઉપધેયાનાં પ્રાણભૃતાં સ્થાનવિશેષં વિધાય તત્પ્રશંસનં, સર્વત ઉપધાનમનૂદ્ય તત્પ્રશંસનં, સર્વાસાં પ્રાણભૃતામુપધાને ધર્મવિશેષં વિધાય તત્પ્રશંસનં, તાસામુપહિતાનાં પરસ્પરસંસ્પર્શં વિધાય તત્પ્રશંસનં ચેતિ ।
બ્રાહ્મણમ્

૪-તાસાં પુરુષશિરસઃ સમીપે પ્રાગાદિદિક્ષૂપધાનં પૂર્વપક્ષીકૃત્ય તત્પ્રતિષિદ્ધ્ય ચ હિરણ્મયપુરુષસ્યાભિપ્રાપ્તિર્યથા ભવતિ તથોપદધ્યાદિતિ સિદ્ધાન્તતયા નિગમનમ્ , આગ્નેયાદિકોણદિગ્ભાગેષુ પ્રાણભૃતાં વક્રરીત્યોપધાનમાક્ષિપ્ય તત્સમાધાનનિરૂપણં, પ્રાણભૃદુપધાનસ્ય પશુત્વસમ્પત્યા પ્રશંસનં, અન્તિમમન્ત્રે સ્તોમદ્વયપૃષ્ઠદ્વયપ્રતિપાદનસ્ય પ્રશ્નોત્તરરૂપેણ પ્રયોજનકથનં, પ્રતીષ્ટકં કૃત્સ્નસ્યાગ્નેઃ સંસ્કૃતેઃ પ્રશ્નપૂર્વકમુપપાદનં, સુપર્ણરૂપસ્ય ચિત્યસ્યાગ્નેઃ સમઞ્ચનપ્રસારણયોર્હેતુત્વેન પ્રાણભૃદુપધાનસ્ય પ્રશંસનં, તત્ર સમઞ્ચનપ્રસારણપ્રતિપાદકેન મન્ત્રેણાભિમૃશન્તીત્યેકીયમતોપન્યાસપૂર્વકં સમઞ્ચનપ્રસારણયોર્વીર્યહેતુતયાઽવશ્યોત્પાદ્યત્વાભિધાનમભિમર્શનમન્ત્રાભિધાનં ચ, એતદેકીયં મતં શાટ્યાયનેરપ્યભિમતમિત્યભિધાનમ્ , અત્ર વિષયે પક્ષાન્તરં પ્રતિપાદ્ય તસ્ય દૂષણમ્ , લોકમ્પૃણાખ્યયોરિષ્ટકયોરુપધાનવિધાનમ્, તતઃ પુરીષનિવપનવિધાનં ચેત્યાદિ ।