શતપથબ્રાહ્મણમ્ · શ્લોક 7.3-3

૭.૩.૧ સોમક્રયણમ્
ચિતો ગાર્હપત્યો ભવતિ । અચિત આહવનીયોઽથ રાજાનં ક્રીણાત્યયં વૈ લોકો ગાર્હપત્યો દ્યૌરાહવનીયોઽથ યોઽયં વાયુઃ પવત એષ સોમ એતં તદિમૌ લોકાવન્તરેણ દધાતિ તસ્માદેષ ઇમૌ લોકાવન્તરેણ પવતે -

યદ્વેવ ચિતે ગાર્હપત્યે । અચિત આહવનીયેઽથ રાજાનં ક્રીણાત્યાત્મા વા અગ્નિઃ પ્રાણઃ સોમ આત્મંસ્તત્પ્રાણં મધ્યતો દધાતિ તસ્માદયમાત્મન્પ્રાણો મધ્યતઃ -

યદ્વેવ ચિતે ગાર્હપત્યે । અચિત આહવનીયેઽથ રાજાનં ક્રીણાત્યાત્મા વા અગ્ની રસઃ સોમ આત્માનં તદ્રસેનાનુષજતિ તસ્માદયમાન્તમેવાત્મા રસેનાનુષક્તઃ -

રાજાનં ક્રીત્વા પર્યુહ્ય । અથાસ્મા આતિથ્યં હવિર્નિર્વપતિ તસ્ય હવિષ્કૃતા વાચં વિસૃજતેઽથ વા એતદ્વ્યતિષજત્યધ્વરકર્મ ચાગ્નિકર્મ ચ કર્મણઃ સમાનતાયૈ સમાનમિદં કર્માસદિતિ -

યદ્વેવ વ્યતિષજતિ । આત્મા વા અગ્નિઃ પ્રાણોઽધ્વર આત્મંસ્તત્પ્રાણં મધ્યતો દધાતિ તસ્માદયમાત્મન્પ્રાણો મધ્યતઃ -

યદ્વેવ વ્યતિષજતિ । આત્મા વા અગ્ની રસોઽધ્વર આત્માનં તદ્રસેનાનુષજતિ તસ્માદયમાન્તમેવાત્મા રસેનાનુષક્તોઽથાહવનીયસ્યાર્ધમૈતિ -

તદ્ધૈકે । ઉભયત્રૈવ પલાશશાખયા વ્યુદૂહન્ત્યુભયત્ર વૈ ચિનોતીતિ ન તથા કુર્યાદવસ્યતિ વાવ ગાર્હપત્યેનોર્ધ્વ એવાહવનીયેન રોહતિ તસ્માત્તથા ન કુર્યાત્ -

અથ ગાર્હપત્ય એવોષાન્નિવપતિ । નાહવનીયેઽયં વૈ લોકો ગાર્હપત્યઃ પશવ ઊષા અસ્મિંસ્તલ્લોકે પશૂન્દધાતિ તસ્માદિમેઽસ્મિંલોકે પશવઃ -

અથાહવનીય એવ પુષ્કરપર્ણમુપદધાતિ । ન ગાર્હપત્ય આપો વૈ પુષ્કરપર્ણં દ્યૌરાહવનીયો દિવિ તદપો દધાત્યુભયત્ર સિકતા નિવપતિ રેતો વૈ સિકતા ઉભયત્ર વૈ વિક્રિયતે તસ્માદ્રેતસોઽધિ વિક્રિયાતા ઇતિ -

તા નાના મન્ત્રાભ્યાં નિવપતિ । મનુષ્યલોકો વૈ ગાર્હપત્યો દેવલોક આહવનીયો નાનો વા એતદ્યદ્દૈવં ચ માનુષં ચ દ્રાઘીયસા મન્ત્રેણાહવનીયે નિવપતિ હ્રસીયસા ગાર્હપત્યે દ્રાઘીયો હિ દેવાયુષં હ્રસીયો મનુષ્યાયુષં સ પૂર્વાઃ પરિશ્રિદ્ભ્યો ગાર્હપત્યે સિકતા નિવપતિ રેતો વૈ સિકતા અસ્માદ્રેતસોઽધીમા વિક્રિયાન્તા ઇતિ -

તદાહુઃ । યદ્યોનિઃ પરિશ્રિતો રેતઃ સિકતા અથ પૂર્વાઃ પરિશ્રિદ્ભ્યો ગાર્હપત્યે સિકતા નિવપતિ કથમસ્યૈતદ્રેતોઽપરાસિક્તં પરિગૃહીતં ભવતીત્યુલ્બં વા ઊષાસ્તદ્યદૂષાન્પૂર્વાન્નિવપત્યેતેનો હાસ્યૈતદુલ્બેન રેતોઽપરાસિક્તં પરિગૃહીતમ્ભવત્યથાહવનીયે પરિશ્રિતોઽભિમન્ત્રયતે તસ્યોક્તો બન્ધુરથ સિકતા નિવપતિ રેતો વૈ સિકતા એતયો અસ્યૈતદ્યોન્યા રેતોઽપરાસિક્તં પરિગૃહીતં ભવતિ -

અથાહવનીય એવાપ્યાનવતીભ્યામભિમૃશતિ । ન ગાર્હપત્યેઽયં વૈ લોકો ગાર્હપત્યઃ સ્વર્ગો લોક આહવનીયોઽદ્ધો વા અયમસ્મિંલોકે જાતો યજમાનઃ સ્વર્ગ એવ લોકે પ્રજિજનયિષિતવ્યસ્તદ્યદાહવનીય એવાપ્યાનવતીભ્યામભિમૃશતિ ન ગાર્હપત્યે સ્વર્ગ એવૈનં તલ્લોકે પ્રજનયતિ -

લોગેષ્ટકોપધાનમ્
અથ લોગેષ્ટકા ઉપદધાતિ । ઇમે વૈ લોકા એષોઽગ્નિર્દિશો લોગેષ્ટકા એષુ તલ્લોકેષુ દિશો દધાતિ તસ્માદિમા એષુ લોકેષુ દિશઃ -

બાહ્યેનાગ્નિમાહરતિ । આપ્તા વા અસ્ય તા દિશો યા એષુ લોકેષ્વથ યા ઇમાંલ્લોકાન્પરેણ દિશસ્તા અસ્મિન્નેતદ્દધાતિ -

બહિર્વેદેરિયં વૈ વેદિઃ । આપ્તા વા અસ્ય તા દિશો યા અસ્યામથ યા ઇમાં પરેણ દિશસ્તા અસ્મિન્નેતદ્દધાતિ -

યદ્વેવ લોગેષ્ટકા ઉપદધાતિ । પ્રજાપતેર્વિસ્રસ્તસ્ય સર્વા દિશો રસોઽનુ વ્યક્ષરત્તં યત્ર દેવાઃ સમસ્કુર્વંસ્તદસ્મિન્નેતાભિર્લોગેષ્ટકાભિસ્તં રસમદધુસ્તથૈવાસ્મિન્નયમેતદ્દધાતિ -

બાહ્યેનાગ્નિમાહરતિ । આપ્તો વા અસ્ય સ રસો ય એષુ લોકેષ્વથ ય ઇમાંલ્લોકાન્પરાઙ્રસોઽત્યક્ષરત્તમસ્મિન્નેતદ્દધાતિ -

બહિર્વેદેરિયં વૈ વેદિઃ । આપ્તો વા અસ્ય સ રસો યોઽસ્યામથ ય ઇમાં પરાઙ્રસોઽત્યક્ષરત્તમસ્મિન્નેતદ્દધાતિ -

સ્ફ્યેનાહરતિ । વજ્રો વૈ સ્ફ્યો વીર્યં વૈ વજ્રો વિત્તિરિયં વીર્યેણ વૈ વિત્તિં વિન્દતે -

સ પુરસ્તાદાહરતિ । મા મા હિંસીજ્જનિતા યઃ પૃથિવ્યા ઇતિ પ્રજાપતિર્વૈ પૃથિવ્યૈ જનિતા મા મા હિંસીત્પ્રજાપતિરિત્યેતદ્યો વા દિવં સત્યધર્મા વ્યાનડિતિ યો વા દિવં
સત્યધર્માઽસૃજતેત્યેતદ્યશ્ચાપશ્ચન્દ્રાઃ પ્રથમો જજાનેતિ મનુષ્યા વા આપશ્ચન્દ્રા યો મનુષ્યાન્પ્રથમોઽસૃજતેત્યેતત્કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમેતિ પ્રજાપતિર્વૈ કસ્તસ્મૈ હવિષા વિધેમેત્યેતત્તામાહૃત્યાન્તરેણ પરિશ્રિત આત્મન્નુપદધાતિ સ યઃ પ્રાચ્યાં દિશિ રસોઽત્યક્ષરત્તમસ્મિન્નેતદ્દધાત્યથો પ્રાચીમેવાસ્મિન્નેતદ્દિશં દધાતિ -

અથ દક્ષિણતઃ । અભ્યાવર્તસ્વ પૃથિવિ યજ્ઞેન પયસા સહેતિ યથૈવ યજુસ્તથા બન્ધુર્વપાં તે અગ્નિરિષિતો અરોહદિતિ યદ્વૈ કિં ચાસ્યાં સાસ્યૈ વપા તામગ્નિરિષિત ઉપાદીપ્તો રોહતિ તામાહૃત્યાન્તરેણ પક્ષસંધિમાત્મન્નુપદધાતિ સ યો દક્ષિણાયાં દિશિ રસોઽત્યક્ષરત્તમસ્મિન્નેતદ્દધાત્યથો દક્ષિણામેવાસ્મિન્નેતદ્દિશં દધાતિ -

અથ પશ્ચાત્ । અગ્ને યત્તે શુક્રં યચ્ચન્દ્રં યત્પૂતં યચ્ચ યજ્ઞિયમિતીયં વા અગ્નિરસ્યૈ તદાહ તદ્દેવેભ્યો ભરામસીતિ તદસ્મૈ દૈવાય કર્મણે હરામ ઇત્યેતત્તામાહૃત્યાન્તરેણ પુચ્છસંધિમાત્મન્નુપદધાતિ સ યઃ પ્રતીચ્યાં દિશિ રસોઽત્યક્ષરત્તમસ્મિન્નેતદ્દધાત્યથો પ્રતીચીમેવાસ્મિન્નેતદ્દિશં દધાતિ સ ન સમ્પ્રતિ પશ્ચાદાહરેન્નેદ્યજ્ઞપથાદ્રસમાહરાણીતીત ઇવાહરતિ -

અથોત્તરતઃ । ઇષમૂર્જમહમિત આદમિતીષમૂર્જમહમિત આદદ ઇત્યેતદૃતસ્ય યોનિમિતિ સત્યં વા ઋતં સત્યસ્ય યોનિમિત્યેતન્મહિષસ્ય ધારામિત્યગ્નિર્વૈ મહિષઃ સ હીદં જાતો મહાન્ત્સર્વમૈષ્ણાદા મા ગોષુ વિશત્વા તનૂષ્વિત્યાત્મા વૈ તનૂરા મા ગોષુ ચાત્મનિ ચ વિશત્વિત્યેતજ્જહામિ સેદિમનિરામમીવામિતિ સિકતાઃ પ્રધ્વંસયતિ તદ્યૈવ સેદિર્યાનિરા યામીવા તામેતસ્યાં દિશિ દધાતિ તસ્માદેતસ્યાં દિશિ પ્રજા અશનાયુકાસ્તામાહૃત્યાન્તરેણ પક્ષસંધિમાત્મન્નુપદધાતિ સ ય ઉદીચ્યાં દિશિ રસો ઽત્યક્ષરત્તમસ્મિન્નેતદ્દધાત્યથો ઉદીચીમેવાસ્મિન્નેતદ્દિશં દધાતિ -

તા એતા દિશઃ । તાઃ સર્વત ઉપદધાતિ સર્વતસ્તદ્દિશો દધાતિ તસ્માત્સર્વતો દિશઃ સર્વતઃ સમીચીઃ સર્વતસ્તત્સમીચીર્દિશો દધાતિ તસ્માત્સર્વતઃ સમીચ્યો દિશસ્તા નાનોપદધાતિ નાના સાદયતિ નાના સૂદદોહસાધિવદતિ નાના હિ દિશસ્તિષ્ઠન્નુપદધાતિ તિષ્ઠન્તીવ હિ દિશોઽથો તિષ્ઠન્વૈ વીર્યવત્તરઃ -

તા એતા યજુષ્મત્ય ઇષ્ટકાઃ । તા આત્મન્નેવોપદધાતિ ન પક્ષપુચ્છેષ્વાત્મન્હ્યેવ યજુષ્મત્ય ઇષ્ટકા ઉપધીયન્તે ન પક્ષપુચ્છેષુ -

તદાહુઃ । કથમસ્યૈતાઃ પક્વાઃ શૃતા ઉપહિતા ભવન્તીતિ રસો વા એતાઃ સ્વયંશૃત ઉ વૈ રસોઽથો યદ્વૈ કિં ચૈતમગ્નિં વૈશ્વાનરમુપનિગચ્છતિ તત એવ તત્પક્વં શૃતમુપહિતં ભવતિ -

અથોત્તરવેદિં નિવપતિ । ઇયં વૈ વેદિર્દ્યૌરુત્તરવેદિર્દિશો લોગેષ્ટકાસ્તદ્યદન્તરેણ વેદિં ચોત્તરવેદિં ચ લોગેષ્ટકા ઉપદધાતીમૌ તલ્લોકાવન્તરેણ દિશો દધાતિ તસ્માદિમૌ લોકાવન્તરેણ દિશસ્તાં યુગમાત્રીં વા સર્વતઃ કરોતિ ચત્વારિંશત્પદાં વા યતરથા કામયેતાથ સિકતા નિવપતિ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

તા ઉત્તરવેદૌ નિવપતિ । યોનિર્વા ઉત્તરવેદિર્યોનૌ તદ્રેતઃ સિઞ્ચતિ યદ્વૈ યોનૌ રેતઃ સિચ્યતે તત્પ્રજનિષ્ણુ ભવતિ તાભિઃ સર્વમાત્માનં પ્રચ્છાદયતિ સર્વસ્મિંસ્તદાત્મન્રેતો દધાતિ તસ્માત્સર્વસ્માદેવાત્મનો રેતઃ સમ્ભવતિ -

અગ્ને તવ શ્રવો વય ઇતિ । ધૂમો વા અસ્ય શ્રવો વયઃ સ હ્યેનમમુષ્મિંલોકે શ્રાવયતિ મહિ ભ્રાજન્તે અર્ચયો વિભાવસવિતિ મહતો ભ્રાજન્તેઽર્ચયઃ પ્રભૂવસવિત્યેતદ્બૃહદ્ભાનો શવસા વાજમુક્થ્યમિતિ બલં વૈ શવો બૃહદ્ભાનો બલેનાન્નમુક્થ્યમિત્યેતદ્દધાસિ દાશુષે કવ ઇતિ યજમાનો વૈ દાશ્વાન્દધાસિ યજમાનાય કવ ઇત્યેતત્ -

પાવકવર્ચાઃ શુક્રવર્ચા ઇતિ । પાવકવર્ચા હ્યેષ શુક્રવર્ચા અનૂનવર્ચા ઉદિયર્ષિ ભાનુનેત્યનૂનવર્ચા ઉદ્દીપ્યસે ભાનુનેત્યેતત્પુત્રો માતરા વિચરન્નુપાવસીતિ પુત્રો હ્યેષ માતરા વિચરન્નુપાવતિ પૃણક્ષિ રોદસી ઉભે ઇતીમે વૈ દ્યાવાપૃથિવી રોદસી તે એષ ઉભે પૃણક્તિ ધૂમેનામૂં વૃષ્ટ્યેમામ્ -

ઊર્જો નપાજ્જાતવેદઃ સુશસ્તિભિરિતિ । ઊર્જો નપાજ્જાતવેદઃ સુષ્ટુતિભિરિત્યેતન્મન્દસ્વ ધીતિભિર્હિત ઇતિ દીપ્યસ્વ ધીતિભિર્હિત ઇત્યેતત્ત્વે ઇષઃ સંદધુર્ભૂરિવર્પસ ઇતિ ત્વે ઇષઃ સંદધુર્બહુવર્પસ ઇત્યેતચ્ચિત્રોતયો વામજાતા ઇતિ યથૈવ યજુસ્તથા બન્ધુઃ -

ઇરજ્યન્નગ્ને પ્રથયસ્વ જન્તુભિરિતિ । મનુષ્યા વૈ જન્તવો દીપ્યમાનોઽગ્ને પ્રથસ્વ મનુષ્યૈરિત્યેતદસ્મે રાયો અમર્ત્યેત્યસ્મે રયિં દધદમર્ત્યેત્યેતત્સ દર્શતસ્ય વપુષો વિરાજસીતિ દર્શતસ્ય હ્યેષ વપુષો વિરાજતિ પૃણક્ષિ સાનસિં ક્રતુમિતિ પૃણક્ષિ સનાતનં ક્રતુમિત્યેતત્ -

ઇષ્કર્તારમધ્વરસ્ય પ્રચેતસમિતિ । અધ્વરો વૈ યજ્ઞઃ પ્રકલ્પયિતારં યજ્ઞસ્ય પ્રચેતસમિત્યેતત્ક્ષયન્તં રાધસો મહ ઇતિ ક્ષયન્તં રાધસિ મહતીત્યેતદ્રાતિં વામસ્ય સુભગાં મહીમિષમિતિ રાતિં વામસ્ય સુભગામ્મહતીમિષમિત્યેતદ્દધાસિ સાનસિં રયિમિતિ દધાસિ સનાતનં રયિમિત્યેતત્ -

ઋતાવાનમિતિ । સત્યાવાનમિત્યેતન્મહિષમિત્યગ્નિર્વૈ મહિષો વિશ્વદર્શતમિતિ વિશ્વદર્શતો હ્યેષોઽગ્નિં સુમ્નાય દધિરે પુરો જના ઇતિ યજ્ઞો વૈ સુમ્નં યજ્ઞાય વા એતં પુરો દધતે શ્રુત્કર્ણં સપ્રથસ્તમં ત્વા ગિરા દૈવ્યં માનુષા યુગેત્યાશૃણ્વન્તં સપ્રથસ્તમં ત્વા ગિરા દેવં મનુષ્યા હવામહ ઇત્યેતત્ -

સ એષોઽગ્નિરેવ વૈશ્વાનરઃ । એતત્ષડૃચમારમ્ભાયૈવેમાઃ સિકતા ન્યુપ્યન્તેઽગ્નિમેવાસ્મિન્નેતદ્વૈશ્વાનરં રેતો ભૂતં સિઞ્ચતિ ષડૃચેન ષડૃતવઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરો વૈશ્વાનરઃ -

તદાહુઃ । યદ્રેતઃ સિકતા ઉચ્યન્તે કિમાસાં રેતો રૂપમિતિ શુક્લા ઇતિ બ્રૂયાચ્છુક્લં હિ રેતોઽથો પૃશ્નય ઇતિ પૃશ્નીવ હિ રેતઃ -

તદાહુઃ । યદાર્દ્રં રેતઃ શુષ્કાઃ સિકતા નિવપતિ કથમસ્યૈતા આર્દ્રા રેતોરૂપમ્ભવન્તીતિ રસો વૈ છન્દાંસ્યાર્દ્ર ઉ વૈ રસસ્તદ્યદેનાશ્છન્દોભિર્નિવપત્યેવમુ હાસ્યૈતા આર્દ્રા રેતોરૂપં ભવન્તિ -

તદાહુઃ । કથમસ્યૈતા અહોરાત્રાભ્યામુપહિતા ભવન્તીતિ દ્વે વા અહોરાત્રે શુક્લં ચ કૃષ્ણં ચ દ્વે સિકતે શુક્લા ચ કૃષ્ણા ચૈવમુ હાસ્યૈતા અહોરાત્રાભ્યામુપહિતા ભવન્તિ -

તદાહુઃ । કથમસ્યૈતા અહોરાત્રૈઃ સમ્પન્ના અન્યૂના અનતિરિક્તા ઉપહિતા ભવન્તીત્યનન્તાનિ વા અહોરાત્રાણ્યનન્તાઃ સિકતા એવમુ હાસ્યૈતા અહોરાત્રૈઃ સમ્પન્ના અન્યૂના અનતિરિક્તા ઉપહિતા ભવન્ત્યથ કસ્માત્સમુદ્રિયં ચ્છન્દ ઇત્યનન્તો વૈ સમુદ્રોઽનન્તાઃ સિકતાસ્તત્સમુદ્રિયં છન્દઃ -

તદાહુઃ । કથમસ્યૈતાઃ પૃથઙ્નાના યજુર્ભિરુપહિતા ભવન્તીતિ મનો વૈ યજુસ્તદિદં મનો યજુઃ સર્વાઃ સિકતા અનુવિભવત્યેવમુ હાસ્યૈતાઃ પૃથઙ્નાના યજુર્ભિરુપહિતા ભવન્તિ -

તદાહુઃ । કથમસ્યૈતાઃ સર્વૈશ્છન્દોભિરુપહિતા ભવન્તીતિ યદેવૈના એતેન ષડૃચેન નિવપતિ યાવન્તિ હિ સપ્તાનાં ચ્છન્દસામક્ષરાણિ તાવન્ત્યેતસ્ય ષડૃચસ્યાક્ષરાણ્યેવમુ હાસ્યૈતાઃ સર્વૈશ્છન્દોભિરુપહિતા ભવન્તિ -

યદ્વેવ સિકતા નિવપતિ । પ્રજાપતિરેષોઽગ્નિઃ સર્વમુ બ્રહ્મ પ્રજાપતિસ્તદ્ધૈતદ્બ્રહ્મણ ઉત્સન્નં યત્સિકતા અથ યદનુત્સન્નમિદં તદ્યોઽયમગ્નિશ્ચીયતે તદ્યત્સિકતા નિવપતિ યદેવ તદ્બ્રહ્મણ ઉત્સન્નં તદસ્મિન્નેતત્પ્રતિદધાતિ તા અસંખ્યાતા અપરિમિતા નિવપતિ કો હિ તદ્વેદ યાવત્તદ્બ્રહ્મણ ઉત્સન્નં સ હ વા એતં સર્વં કૃત્સ્નં પ્રજાપતિં સંસ્કરોતિ ય એવં વિદ્વાન્ત્સિકતા નિવપતિ -

તદાહુઃ । કૈતાસામસંખ્યાતાનાં સંખ્યેતિ દ્વે ઇતિ બ્રૂયાદ્દ્વે હિ સિકતે શુક્લા ચ કૃષ્ણા ચાથો સપ્તવિંશતિશતાનીતિ બ્રૂયાદેતાવન્તિ હિ સંવત્સરસ્યાહોરાત્રાણ્યથો દ્વે દ્વાપઞ્ચાશે શતે ઇત્યેતાવન્તિ હ્યેતસ્ય ષડૃચસ્યાક્ષરાણ્યથો પઞ્ચવિંશતિરિતિ પઞ્ચવિંશં હિ રેતઃ -

તા એતા યજુષ્મત્ય ઇષ્ટકાઃ । તા આત્મન્નેવોપદધાતિ ન પક્ષપુચ્છેષ્વાત્મન્હ્યેવ યજુષ્મત્ય ઇષ્ટકા ઉપધીયન્તે ન પક્ષપુચ્છેષુ ન સાદયતિ નેદ્રેતઃ પ્રજાતિં સ્થાપયાનીતિ -

અથૈના આપ્યાનવતીભ્યામભિમૃશતિ । ઇદમેવૈતદ્રેતઃ સિક્તમાપ્યાયયતિ તસ્માદ્યોનૌ રેતઃ સિક્તમાપ્યાયતે સૌમીભ્યાં પ્રાણો વૈ સોમઃ પ્રાણં તદ્રેતસિ દધાતિ તસ્માદ્રેતઃ સિક્તં પ્રાણમભિસમ્ભવતિ પૂયેદ્ધ યદૃતે પ્રાણાત્સમ્ભવેદેષો હૈવાત્ર સૂદદોહાઃ પ્રાણો વૈ સોમઃ સૂદદોહાઃ -

આપ્યાયસ્વ સમેતુ તે । વિશ્વતઃ સોમ વૃષ્ણ્યમિતિ રેતો વૈ વૃષ્ણ્યમાપ્યાયસ્વ સમેતુ તે સર્વતઃ સોમ રેત ઇત્યેતદ્ભવા વાજસ્ય સંગથ ઇત્યન્નં વૈ વાજો ભવાન્નસ્ય સંગથ ઇત્યેતત્સં તે પયાંસિ સમુ યન્તિ વાજા ઇતિ રસો વૈ પયોઽન્નં વાજાઃ સં તે રસાઃ સમુ યન્ત્વન્નાનીત્યેતત્સં વૃષ્ણ્યભિમાતિષાહ ઇતિ સં રેતાંસિ પાપ્મસહ ઇત્યેતદાપ્યાયમાનો અમૃતાય સોમેતિ। પ્રજાત્યાં તદમૃતં દધાતિ । તસ્માત્પ્રજાતિરમૃતા।દિવિ શ્રવાંસ્યુત્તમાનિ ધિષ્વેતિ ચન્દ્રમા વા અસ્ય દિવિ શ્રવ ઉત્તમં સ હ્યેનમમુષ્મિંલોકે શ્રાવયતિ દ્વાભ્યામાપ્યાયયતિ ગાયત્ર્યા ચ ત્રિષ્ટુભા ચ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

અથાતઃ સમ્પદેવ । ચતસ્રો લોગેષ્ટકા ઉપદધાતિ ષડૃચેન નિવપતિ દ્વાભ્યામાપ્યાયયતિ તદ્દ્વાદશ દ્વાદશ માસાઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવત્તદ્ભવતિ -