શતપથબ્રાહ્મણમ્ · શ્લોક 7.3-2

આપ્યાનવતીભ્યામભિમૃશ્ય । પ્રત્યેત્યાતિથ્યેન પ્રચરત્યાતિથ્યેન પ્રચર્ય પ્રવર્ગ્યોપસદ્ભ્યાં પ્રચરતિ પ્રવર્ગ્યોપસદ્ભ્યાં પ્રચર્યાથૈતાં ચર્મણિ ચિતિં સમવશમયન્તિ તદ્યચ્ચર્મણિ ચર્મ વૈ રૂપં રૂપાણામુપાપ્ત્યૈ લોમતો લોમ વૈ રૂપં રૂપાણામુપાપ્ત્યૈ રોહિતે રોહિતે હ સર્વાણિ રૂપાણિ સર્વેષાં રૂપાણામુપાપ્ત્યા આનડુહેઽગ્નિરેષ યદનડ્વાનગ્નિરૂપાણામુપાપ્ત્યૈ પ્રાચીનગ્રીવે તદ્ધિ દેવત્રા -

તદગ્રેણ ગાર્હપત્યમ્ । અન્તર્વેદ્યુત્તરલોમ પ્રાચીનગ્રીવમુપસ્તૃણાતિ તદેતાં ચિતિં સમવશમયન્ત્યથ પ્રોક્ષતિ તદ્યત્પ્રોક્ષતિ શુદ્ધમેવૈતન્મેધ્યં કરોત્યાજ્યેન તદ્ધિ શુદ્ધં મેધ્યમથો અનભ્યારોહાય ન હિ કિંચનાન્યદ્ધવિરાજ્યેન પ્રોક્ષન્તિ તૂષ્ણીમનિરુક્તં વૈ તદ્યત્તૂષ્ણીં સર્વં વા અનિરુક્તં સર્વેણૈવૈતચ્છુદ્ધં મેધ્યં કરોત્યથો અનભ્યારોહાય ન હિ કિંચનાન્યદ્ધવિસ્તૂષ્ણીં પ્રોક્ષન્તિ -

યદ્વેવ પ્રોક્ષતિ । હવિર્વા એતત્તદેતદભિઘારયતિ યદ્વૈ હવિરભ્યક્તં યદભિઘારિતં તજ્જુષ્ટં તન્મેધ્યમાજ્યેનાજ્યેન હિ હવિરભિઘારયન્તિ તૂષ્ણીં તૂષ્ણીં હિ હવિરભિઘારયન્તિ દર્ભૈસ્તે હિ શુદ્ધા મેધ્યા અગ્રૈરગ્રં હિ દેવાનામ્ -

તદાહુઃ । યત્પ્રથમામેવ ચિતિં પ્રોક્ષતિ કથમસ્યૈષ સર્વોઽગ્નિઃ પ્રોક્ષિતો ભવતિ કથં ચર્મણિ પ્રણીતઃ કથમશ્વપ્રણીત ઇતિ યદેવાત્ર સર્વાસાં ચિતીનામિષ્ટકાઃ પ્રોક્ષત્યેવમુ હાસ્યૈષ સર્વોઽગ્નિઃ પ્રોક્ષિતો ભવત્યેવં ચર્મણિ પ્રણીત એવમશ્વપ્રણીત ઉદ્યચ્છન્ત્યેતાં ચિતિમ્ -

અથાહાગ્નિભ્યઃ પ્રહ્રિયમાણેભ્યોઽનુબ્રૂહીતિ । એતદ્વૈ દેવાનુપપ્રૈષ્યત એતં યજ્ઞં તંસ્યમાનાન્રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા અજિઘાંસન્ન યક્ષ્યધ્વે ન યજ્ઞં તંસ્યધ્વ ઇતિ તેભ્ય એતાનગ્નીનેતા ઇષ્ટકા વજ્રાન્ક્ષુરપવીન્કૃત્વા પ્રાહરંસ્તૈરેનાનસ્તૃણ્વત તાન્ત્સ્તૃત્વાઽભયેઽનાષ્ટ્ર ઽએતં યજ્ઞમતન્વત -

તદ્વા એતત્ક્રિયતે । યદ્દેવા અકુર્વન્નિદં નુ તાનિ રક્ષાંસિ દેવૈરેવાપહતાનિ યત્ત્વેતત્કરોતિ યદ્દેવા અકુર્વંસ્તત્કરવાણીત્યથો યદેવ રક્ષો યઃ પાપ્મા તેભ્ય એતાનગ્નીનેતા ઇષ્ટકા વજ્રાન્ક્ષુરપવીન્કૃત્વા પ્રહરતિ તૈરેનાન્ત્સ્તૃણુતે તાન્ત્સ્તૃત્વાભયેઽનાષ્ટ્ર ઽએતં યજ્ઞં તનુતે -

તદ્યદગ્નિભ્ય ઇતિ । બહવો હ્યેતેઽગ્નયો યદેતાશ્ચિતયોઽથ યત્પ્રહ્રિયમાણેભ્ય ઇતિ
પ્ર હિ હરતિ -

તદ્ધૈકેઽન્વાહુઃ । પુરીષ્યાસો અગ્નયઃ પ્રાવણેભિઃ સજોષસ ઇતિ પ્રાયણરૂપં ન તથા કુર્યાદાગ્નેયીરેવ ગાયત્રીઃ કામવતીરનુબ્રૂયાદા તે વત્સો મનો યમત્તુભ્યં તા અઙ્ગિરસ્તમાગ્નિઃ પ્રિયેષુ ધામસ્વિતિ -

આગ્નેયીરન્વાહ । અગ્નિરૂપાણામુપાપ્ત્યૈ કામવતીઃ કામાનામુપાપ્ત્યૈ ગાયત્રીર્ગાયત્રોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતદ્રેતો ભૂતં સિઞ્ચતિ તિસ્રસ્ત્રિવૃદગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતદ્રેતો ભૂતં સિઞ્ચતિ તાઃ સપ્ત સમ્પદ્યન્તે સહ ત્રિરનૂક્તાભ્યાં સપ્તચિતિકોઽગ્નિઃ સપ્તઽર્તવઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવત્તદ્ભવત્યુપાંશ્વન્વાહ રેતો વા અત્ર યજ્ઞ ઉપાંશુ વૈ રેતઃ સિચ્યતે પશ્ચાદનુબ્રુવન્નન્વેતિ ચ્છન્દોભિરેવૈતદ્યજ્ઞં પશ્ચાદભિરક્ષન્નેતિ -

અથાશ્વં શુક્લં પુરસ્તાન્નયન્તિ । એતદ્વૈ દેવા અબિભયુર્યદ્વૈ ન ઇહ રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા ન હન્યુરિતિ ત એતં વજ્રમપશ્યન્નમુમેવાદિત્યમસૌ વા આદિત્ય એષોઽશ્વસ્તઽ એતેન વજ્રેણ પુરસ્તાદ્રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા અપહત્યાભયેઽનાષ્ટ્રે સ્વસ્તિ સમાશ્નુવત તથૈવૈતદ્યજમાન એતેન વજ્રેણ પુરસ્તાદ્રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા અપહત્યાભયેઽનાષ્ટ્રે સ્વસ્તિ સમશ્નુત આગચ્છન્ત્યગ્નિં દક્ષિણતઃ પુચ્છસ્ય ચિતિમુપનિદધત્યુત્તરતોઽશ્વમાક્રમયન્તિ -

તમુત્તરાર્ધેનાગ્નેઃ । અન્તરેણ પરિશ્રિતઃ પ્રાઞ્ચં નયન્તિ તત્પ્રાચ્યૈ દિશઃ પાપ્માનમપહન્તિ તં દક્ષિણા તદ્દક્ષિણાયૈ દિશઃ પાપ્માનમપહન્તિ તં પ્રત્યઞ્ચં તત્પ્રતીચ્યૈ દિશઃ પાપ્માનમપહન્તિ તમુદઞ્ચં તદુદીચ્યૈ દિશઃ પાપ્માનમપહન્તિ સર્વાભ્ય એવૈતદ્દિગ્ભ્યો રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા અપહત્યાથૈનમુદઞ્ચં પ્રાઞ્ચં પ્રસૃજતિ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

તં પ્રત્યઞ્ચં યન્તમ્ । એતાં ચિતિમવઘ્રાપયત્યસૌ વા આદિત્ય એષોઽશ્વ ઇમા ઉ સર્વાઃ પ્રજા યા ઇમા ઇષ્ટકાસ્તદ્યદવઘ્રાપયત્યસાવેવ તદાદિત્ય ઇમાઃ પ્રજા અભિજિઘ્રતિ તસ્માદુ હૈતત્સર્વોઽસ્મીતિ મન્યતે પ્રજાપતેર્વીર્યેણ તદ્યત્પ્રત્યઞ્ચં યન્તમવઘ્રાપયતિ પ્રત્યઙ્હ્યેવૈષ યન્નિમાઃ સર્વાઃ પ્રજા અભિજિઘ્રતિ -

યદ્વેવાવઘ્રાપયતિ । અસૌ વા આદિત્ય એષોઽશ્વ ઇમ ઉ લોકા એતાઃ સ્વયમાતૃણ્ણાસ્તદ્યદવઘ્રાપયત્યસાવેવ તદાદિત્ય ઇમાંલ્લોકાન્ત્સૂત્રે સમાવયતે તદ્યત્તત્સૂત્રમુપરિ તસ્ય બન્ધુઃ -

યદ્વેવાઘ્રાપયતિ । અગ્નિર્દેવેભ્ય ઉદક્રામત્સોઽપઃ પ્રાવિશત્તે દેવાઃ પ્રજાપતિમબ્રુવંસ્ત્વમિમમન્વિચ્છ સ તુભ્યં સ્વાય પિત્ર આવિર્ભવિષ્યતીતિ તમશ્વઃ શુક્લો ભૂત્વાઽન્વૈચ્છત્તમદ્ભ્ય ઉપોદાસૃપ્તં પુષ્કરપર્ણે વિવેદ તમભ્યવેક્ષાં ચક્રે સ હૈનમુદુવોષ તસ્માદુવોષ તસ્માદશ્વઃ શુક્લ ઉદુષ્ટમુખ ઇવાથો હ દુરક્ષો ભાવુકસ્તમુ વા ઋત્વેવ હિંસિત્વેવ મેને તં હોવાચ વરં તે દદામીતિ -

સ હોવાચ । યસ્ત્વાનેન રૂપેણાન્વિચ્છાદ્વિન્દાદેવ ત્વા સ ઇતિ સ યો હૈનમેતેન રૂપેણાન્વિચ્છતિ વિન્દતિ હૈનં વિત્ત્વા હૈવૈનં ચિનુતે -

સ શુક્લઃ સ્યાત્ । તદ્ધ્યેતસ્ય રૂપં ય એષ તપતિ યદિ શુક્લં ન વિન્દેદપ્યશુક્લઃ સ્યાદશ્વસ્ત્વેવ સ્યાદ્યદ્યશ્વં ન વિન્દેદપ્યનડ્વાનેવ સ્યાદાગ્નેયો વા અનડ્વાનગ્નિરુ સર્વેષાં પાપ્મનામપહન્તા -

અથાતોઽધિરોહણસ્યૈવ । તં હૈકે પુરસ્તાત્પ્રત્યઞ્ચમધિરોહન્તિ પશ્ચાદ્વા પ્રાઞ્ચં ન તથા કુર્યાત્પશુરેષ યદગ્નિર્યો વૈ પશું પુરસ્તાત્પ્રત્યઞ્ચમધિરોહતિ વિષાણાભ્યાં તં હન્ત્યથ યઃ પશ્ચાત્પ્રાઞ્ચં પદ્ભ્યાં તમાત્મનેવૈનમારોહેદ્યં વા આત્મના પશુમારોહન્તિ સ પારયતિ સ ન હિનસ્ત્યુત્તરતો યં હિ કં ચ પશુમારોહન્ત્યુત્તરત એવૈનમારોહન્ત્યારુહ્યાગ્નિમૌત્તરવેદિકં કર્મ કૃત્વાઽઽત્મન્નગ્નિં ગૃહ્ણીત આત્મન્નગ્નિં ગૃહીત્વા સત્યં સામ ગાયતિ પુષ્કરપર્ણમુપદધાતિ તસ્યાતઃ -

અથૈતં સાયે ભૂતેઽશ્વં પરિણયન્તિ । એતદ્વૈ દેવા અબિભયુર્યદ્વૈ ન ઇમમિહ રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા ન હન્યુરિતિ તસ્મા એતં વજ્રમભિગોપ્તારમકુર્વન્નમુમેવાદિત્યમસૌ વા આદિત્ય એષોઽશ્વસ્તથૈવાસ્મા અયમેતં વજ્રમભિગોપ્તારં કરોતિ -

તં વા ઉપાસ્તમયમાદિત્યસ્ય પરિણયતિ । એષ વા અસ્ય પ્રત્યક્ષં દિવા ગોપ્તા ભવતિ
રાત્રિસાચયાન્યુ વૈ રક્ષાંસિ રાત્ર્યા એવાસ્મા એતં વજ્રમભિગોપ્તારં કરોતિ સર્વતઃ પરિણયતિ સર્વત એવાસ્મા એતં વજ્રમભિગોપ્તારં કરોતિ ત્રિષ્કૃત્વઃ પરિણયતિ ત્રિવૃતમેવાસ્મા એતં વજ્રમભિગોપ્તારં કરોત્યથૈનમુદઞ્ચં પ્રાઞ્ચં પ્રસૃજતિ તસ્યોક્તો બન્ધુરથ સ પુનર્વિપલ્યયતે તસ્યોપરિ બન્ધુઃ -