શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 7.3

પ્રથમં બ્રાહ્મણમ્ સોમક્રયણાદિકમ્
૧ સોમક્રયણાદિકમ્-તત્ર સાગ્નિચિત્યે ક્રતૌ સોમક્રયણસ્ય કાલં વિધાય તત્પ્રશંસનં, સોમક્રયસ્ય મધ્યે ઽનુષ્ઠાનસ્યાધિલોકતયાઽધ્યાત્મતયા ચ પ્રશંસનં, રાજક્રયસ્ય મધ્યેઽનુષ્ઠાનસ્ય કૃત્સ્નશરીરે રસાનુષઙ્ગહેતુત્વેનાપિ પ્રશંસનમ્ , આતિથ્યહવિષ્કૃદન્તે આહવનીયચિતિસંસ્કારં વિધાતું તત્પૂર્વતનસ્ય ચોદકપ્રાપ્તસ્ય સોમતિથ્યાદિપ્રયોગજાતસ્યાનુક્રમણમ્, સૌમિકાગ્નિકકર્મણોઃ પરસ્પરં વ્યતિષઙ્ગસ્ય સપ્રયોજનં સાર્થવાદં વિધાનમ્ , વાગ્વિસર્જનાનન્તરમાહવનીયસમીપદેશગમનવિધાનમ્ , ગાર્હપત્યસ્થાનવદાહવનીયસ્થાનસ્યાપિ પલાશશાખયા વ્યુદૂહનમેકીયમતેનોપન્યસ્ય સોપપત્તિકં તસ્ય દૂષણં, ગાર્હપત્યચિતિવત્પ્રાપ્તમૂષનિવપનં સકારણં નિષિધ્યાહવનીયે પ્રતિનિયતં વિધાસ્યમાનં પુષ્કરપર્ણોપધાનમનૂદ્ય તસ્ય પ્રતિનિયતફલપ્રતિપાદનેન પ્રશંસનં, ગાર્હપત્યવદાહવનીયેઽપિ સિકતાનિવપનં કર્તવ્યમિતિ વિધાનમ્ , ઉભયત્ર મન્ત્રભેદં વિધાય તત્પ્રશંસનમ્ , ગાર્હપત્યચયને સિકતાનિવપનસ્ય પૂર્વભાવિત્વમનૂદ્ય પ્રશંસ્ય ચ તત્ર પૂવભાવિત્વે દોષપ્રદર્શનમ્ , આહવનીયચિતૌ તુ સિકતાનિવપનાત્પૂર્વં પરિશ્રિદ્ભિ પરિશ્રયણમભિપ્રેત્ય સ્તાવકાર્થવાદાતિદેશયુતં તદભિમન્ત્રણવિધાનમ્, સિકતાનિવપનં સાર્થવાદં વિધાય ન્યુપ્તાનાં સિકતાનાં સોપપત્તિકં સફલં સમન્ત્રકમભિમર્શનવિધાનમ્, સાર્થવાદં લોગેષ્ટકાનામુપધાનવિધાનમ્, વેદેર્બાહ્યદેશેનેષ્ટકાનામાહરણમ્ વિધાય તત્પ્રશંસનમ્, આહરણસ્યાગ્નિક્ષેત્રાપેક્ષયા બહિર્દેશવત્ત્વં વેદ્યપેક્ષયાઽપિ તથાત્વમિતિ વિધાનમ્ , વિહિતં લોગેષ્ટકાનામુપધાનમનૂદ્ય તત્પ્રશંસનમ્, આહરણસ્યાગ્નિબાહ્યત્વમનૂદ્ય તત્પ્રશંસન, બહિર્વેદરિત્યેતદપ્યનૂદ્ય તસ્ય પૃથિવીસકાશાદ્બહિર્ભૂતરસસ્થાપનહેતુત્વેન પ્રશંસનં, લોગેષ્ટકાનામાહરણે સાધનં વિધાય તત્પ્રશંસનં, પૂર્વસ્માદ્દિગ્ભાગાદાહરણસ્ય મન્ત્રતદર્થવિવરણોપેતં વિધાનમ્ , આહૃતાયા ઇષ્ટકાયાઃ સ્થાનવિશેષે ઉપધાનવિધાનમ્ , એવમેવ દક્ષિણતઃ પશ્ચાદુત્તરતશ્ચ ક્રમાદાહરણં મંત્રતદ્ગતવિષમપદવ્યાખ્યાનયુતં વિધાયાહૃતાનામિષ્ટકાનાં તત્તત્સ્થાનવિશેષે ઉપધાનવિધાનમ્ , ઉત્તરસ્યાં દિશિ મંત્રતદભિપ્રાયસહિતં સિકતાનાં પ્રધ્વંસનં વિધાયોપહિતાનામિષ્ટકાનાં સમ્ભૂય પ્રશંસનં, ધર્મવિશેષં વિધાય તત્પ્રશંસનં, સકારણં સ્થિતિગુણવિવિષ્ટં ઉપધાનાદીનાં પૃથગનુષ્ઠાનવિધાનં, સફલમાસાં સમ-ન્ત્રકત્વમનૂદ્યાગ્નિક્ષેત્રસ્યાત્મભાગે એવોપધાનં કર્તવ્યમિતિ પ્રતિપાદનમ્ , ઇતરેષ્ટકાવદાસાં શ્રપણાભાવાદશૃતત્વમાશઙ્કય તન્નિરસનં, ચોદકપ્રાપ્તમુત્તરવેદિનિવપનમસ્મિન્નવસરે કર્તવ્યમિતિ સોપપત્તિકમભિધાયોત્તરવેદેઃ પરિમાણં ચ વિધાય સ્તાવકાર્થવાદાતિદેશયુતં સિકતાનિવપનવિધાનં, નિવપનસ્થ
સ્થાનવિશેષં વિધાય તત્પ્રશંસનમ્ , અસ્યાત્મભાગસ્ય સિકતાભિઃ પ્રચ્છાદનવિધાનં, અસ્મિન્નિવપને " અગ્ને તવ" ઇતિ ષડૃચં સૂક્તં કરણત્વેન વિધાય તસ્ય ક્વચિદ્વિષમપદવ્યાખ્યાનં ક્વચિત્પાદશોઽનૂદ્ય પ્રતિમંત્રં વ્યાખ્યાનં ચ, વિનિયુક્તસ્યાસ્ય ષડૃચસ્ય સૂક્તસ્ય વૈશ્વાનરાગ્નિરૂપત્વદ્વારા સંખ્યાદ્વારા ચ પ્રશંસનં, સિકતાનાં રેતસ્ત્વપ્રતિપાદનાય તત્સામ્યત્વસ્ય પ્રશ્નપૂર્વકમભિધાનં, સિક તાનાં શુક્લકૃષ્ણરૂપદ્વયસ્ય પ્રશ્નપૂર્વકં પ્રશંસનં, સંખ્યાસમ્પત્તેરપ્યાશઙ્કાપૂર્વકં પ્રતિપાદનમ્, ઉપધાનકરણસ્ય ષડૃચસ્ય યચ્છન્દસ્તસ્ય "સમુદ્રિયમ્ "-ઇતિ નામ કસ્માન્નિમિત્તાદિતિ પૃચ્છાકરણમ્ , અનન્તાનાં સિકતાનામુપધાનં પૃથક્પૃથક્કથં સમંત્રકં સ્યાદિતિ પ્રશ્નપૂર્વકં તદુપપાદનમ્, એતસ્મિન્ષડૃચે સપ્તાનાં છન્દસામન્તર્ભાવપ્રદર્શનાય પ્રશંસનમ્, ઉત્સન્નયજ્ઞભાગસ્ય પુનરાહરણાર્થત્વેન સિકતાનિવપનં પ્રશંસ્ય તાસામપરિમિતત્વમનૂદ્ય તત્પ્રશંસનં વિદ્વદનુષ્ઠાનપ્રશંસનં ચ, અપરિમિતાનામપ્યેતાસાં સંખ્યાવિશેષપ્રદર્શનદ્વારા પ્રશ્નપૂર્વકં પ્રશંસનં, લોગેષ્ટકાવત્સિકતાનામપ્યાત્મભાગે એવોપધાનવિધાનં સિકતાનામિષ્ટકાત્વાવિશેષાત્પ્રસક્તસ્ય સાદનસ્ય સકારણં નિષેધનં, સાર્થવાદં સમન્ત્રકમેતાસામભિમર્શનવિધાનં, તત્ર મન્ત્રાણાં ક્વચિદ્વિષમપદવ્યાખ્યાનં ક્વચિદપ્રસિદ્ધાર્થપદવ્યાખ્યાનં ચ, મંત્રગતં દ્વિત્વં છન્દોવિશેષં ચાનૂદ્ય તત્સ્તાવકાર્થવાદાતિદેશકથનં, લોગેષ્ટકાદિસંખ્યાં સમ્ભૂય તત્પ્રશંસનં ચેતિ.
દ્વિતીયં બ્રાહ્મણમ્
૨ આહવનીયદેશસંસ્કારસમનંતરં પ્રાકૃતમાતિથ્યપ્રવર્ગ્યોપસત્પ્રચરણમનુક્રામ્ય પ્રાગુક્તયોરાગ્નિકસૌમિકકર્મણોર્વ્યતિષઙ્ગસ્ય પ્રદર્શનં, તત્ર પૂર્વમાનુડુહે ચર્મણિ પ્રથમચિત્યર્થાનામિષ્ટકાનાં સમૂહસ્યોપશમનં સાર્થવાદં વિધાય તદર્થં લોહિતગુણકસ્યાનુડુહશ્ચર્મણઃ સાર્થવાદં પ્રાચીનગ્રીવં દેશવિશેષે સ્તરણવિધાનં, આસ્તૃતે ચર્મણિ ચિતેરૌષ્ણ્યોપશમં વિધાયાનન્તરં ચિતેઃ સાર્થવાદમાજ્યેન તૂષ્ણીં પ્રોક્ષણવિધાનં, પ્રોક્ષણમનૂદ્ય હવિષ્ટ્વસમ્પાદનદ્વારા સપ્રયોજનં તત્પ્રશંસ્ય તદીયાજ્યકરણત્વમન્ત્રકત્વં ચાનૂદ્ય તયોઃ પ્રશંસનમ્ , આજ્યપ્રોક્ષણે કરણવિશેષં વિધાય તત્પ્રશંસનં, પ્રથમચિતિપ્રોક્ષણસમયે દ્વિતીયતૃતીયાદિચિત્યર્થાનામિષ્ટકાનાં પ્રોક્ષણસ્ય વિધિત્સયા બ્રહ્મવાદિનાં પ્રશ્નોત્તરાણાં પ્રતિપાદનમ્ , આહવનીયદેશં પ્રતિ નયનં વિધાતુમધ્વર્યોર્હોત્રે સમ્પ્રૈષદાનવિધાનં, તતઃ પ્રથમચિત્યર્થાનામિષ્ટકાનાં પૂર્વસ્યાં દિશિ હરણં વિધાય રક્ષોનિરસનહેતુત્વેનાખ્યાયિકયા પ્રશંસ્ય ચ તસ્ય પ્રકૃતે યોજનમ્ ઉક્તં સમ્પ્રૈષં વ્યાખ્યાય હોત્રાઽનુવક્તવ્યામૃચમેકીયમતેનોપન્યસ્ય તસ્યા વ્યાખ્યાનમ્, એકીયમતં પ્રતિષિધ્ય સ્વમતસ્ય નિગમનમ્, આગ્નેયીત્યાદિધર્માનવયુત્યાનૂદ્ય તેષાં પ્રશંસનં, ઇષ્ટકાહરણસમયે શ્વેતસ્યાશ્વસ્ય પુરતોનયનસ્ય સાર્થવાદં વિધાનં, અશ્વપ્રમુખર્ત્વિગ્યજમાનાનામગ્નિક્ષેત્રસમીપગમનવિધાનં, સ્તાવકાર્થવાદાતિદેશયુતમશ્વકર્તૃકં સપ્રકારકં ચિતિમભિલક્ષ્ય તત્તદ્દિગાક્રમણાભિધાનં, તસ્યાશ્વસ્ય પ્રત્યઙ્મુખનયનસમયે ચિતેરવઘ્રાપણં વિધાય તસ્ય પ્રજાસુ પ્રાણપ્રતિષ્ઠાપનહેતુત્વેન લોકત્રયસમાવપને હેતુત્વેન ચ પ્રશંસનં, અશ્વાવઘ્રાણમનૂદ્ય અશ્વાત્મકપ્રજાપતિના રૂપેણ નિલીયમાનસ્યાગ્નેશ્ચેતવ્યસ્ય લાભો નાન્યે નેત્યાખ્યાયિકયા પ્રશંસનમ્ , અશ્વસ્ય વર્ણનિયમં સાર્થવાદં વિધાયાલાભે વર્ણાન્તરવિશિષ્ટત્વસ્યાપ્યભિધાનમ્ અશ્વાસમ્ભવે ઽનડ્વાન્વેતિ પક્ષાન્તરનિરૂપણં ચ, અગ્નિક્ષેત્રસ્યાધિરોહણે પ્રકારવિશેષસ્ય વિધિત્સયા પ્રશંસનં, તત્રૈકીયં મતમુપન્યસ્ય તદ્દૂષયિત્વા પુચ્છસ્યોત્તરભાગે ઉત્તરપક્ષસ્ય સન્ધૌ ચાધિરોહણં કર્તવ્યમિતિ નિગમનમ્, આરોહણાનન્તરં પ્રાકૃતવૈકૃતપદાર્થાનામનુષ્ઠાને ક્રમવિશેષસ્ય પ્રતિપાદનં, પુષ્કરપર્ણસ્યોપધાનવિધાનં, સાયંકાલે કર્તવ્યકર્મણો વિધાનં, તત્રાશ્વસ્ત્ર પરિતો નયનં સાયમસ્તમયાત્પ્રાગેવ કર્તવ્યમિતિ સાર્થવાદં નિરૂપણં, પરિણયનક્રિયાયાસ્ત્રિરાવૃત્તિં વિધાય તત્પ્રશંસનં, તસ્યાશ્વસ્ય પુન પ્રયોગવિધાનં ચેત્યાદિ.