શતપથબ્રાહ્મણમ્ · શ્લોક 7.2-5

૭.૨.૧ નૈરૃતીષ્ટકાચયનમ્
અથાતો નૈરૃતીર્હરન્તિ । એતદ્વૈ દેવા ગાર્હપત્યં ચિત્વા સમારોહન્નયં વૈ લોકો ગાર્હપત્ય ઇમમેવ તં લોકં સંસ્કૃત્ય સમારોહંસ્તે તમ એવાનતિદૃશ્યમપશ્યન્ - ૭.૨.૧.
તેઽબ્રુવન્ । ઉપ તજ્જાનીત યથેદં તમઃ પાપ્માનમપહનામહા ઇતિ તેઽબ્રુવંશ્ચેતયધ્વમિતિ ચિતિમિચ્છતેતિ વાવ તદબ્રુવંસ્તદિચ્છત યથેદં તમઃ પાપ્માનમપહનામહા ઇતિ - ૭.૨.૧.
તે ચેતયમાનાઃ । એતા ઇષ્ટકા અપશ્યન્નૈરૃતીસ્તા ઉપાદધત તાભિસ્તત્તમઃ પાપ્માનમપાઘ્નત પાપ્મા વૈ નિરૃતિસ્તદ્યદેતાભિઃ પાપ્માનં નિરૃતિમપાઘ્નત તસ્માદેતા નૈરૃત્યઃ - ૭.૨.૧.
તદ્વા એતત્ક્રિયતે । યદ્દેવા અકુર્વન્નિદં નુ તત્તમઃ સ પાપ્મા દેવૈરેવાપહતો યત્ત્વેતત્કરોતિ યદ્દેવા અકુર્વંસ્તત્કરવાણીત્યથો ય એવ પાપ્મા યા નિરૃતિસ્તમેતાભિરપહતે તદ્યદેતાભિઃ પાપ્માનં નિરૃતિમપહતે તસ્માદેતા નૈરૃત્યઃ - ૭.૨.૧.
યદ્વેવૈતા નૈરૃતીર્હરન્તિ । પ્રજાપતિં વિસ્રસ્તં યત્ર દેવાઃ સમસ્કુર્વંસ્તમુખાયાં યોનૌ રેતો ભૂતમસિઞ્ચન્યોનિર્વા ઉખા તસ્મા એતાં સંવત્સરે પ્રતિષ્ઠાં સમસ્કુર્વન્નિમમેવ લોકમયં વૈ લોકો ગાર્હપત્યસ્તસ્મિન્નેનં પ્રાજનયંસ્તસ્ય યઃ પાપ્મા યઃ શ્લેષ્મા યદુલ્બં યજ્જરાયુ
તદસ્યૈતાભિરપાઘ્નંસ્તદ્યદસ્યૈતાભિઃ પાપ્માનં નિરૃતિમપાઘ્નંસ્તસ્માદેતા નૈરૃત્યઃ - ૭.૨.૧.
તથૈવૈતદ્યજમાનઃ । આત્માનમુખાયાં યોનૌ રેતો ભૂતં સિઞ્ચતિ યોનિર્વા ઉખા તસ્મા એતાં સંવત્સરે પ્રતિષ્ઠાં સંસ્કરોતીમમેવ લોકમયં વૈ લોકો ગાર્હપત્યસ્તસ્મિન્નેનં પ્રજનયતિ તસ્ય યઃ પાપ્મા યઃ શ્લેષ્મા યદુલ્બં યજ્જરાયુ તદસ્યૈતાભિરપહન્તિ તદ્યદસ્યૈતાભિઃ પાપ્માનં નિરૃતિમપહન્તિ તસ્માદેતા નૈરૃત્યઃ - ૭.૨.૧.
પાદમાત્ર્યો ભવન્તિ । અધસ્પદમેવ તત્પાપ્માનં નિરૃતિં કુરુતેઽલક્ષણા ભવન્તિ યદ્વૈ નાસ્તિ તદલક્ષણમસન્તમેવ તત્પાપ્માનં નિરૃતિં કુરુતે તુષપક્વા ભવન્તિ નૈરૃતા વૈ તુષા નૈરૃતૈરેવ તન્નૈરૃતં કર્મ કરોતિ કૃષ્ણા ભવન્તિ કૃષ્ણં હિ તત્તમ આસીદથો કૃષ્ણા વૈ નિરૃતિઃ - ૭.૨.૧.
તાભિરેતાં દિશં યન્તિ । એષા વૈ નૈરૃતી દિઙ્નૈરૃત્યામેવ તદ્દિશિ નિરૃતિં દધાતિ સ
યત્ર સ્વકૃતં વેરિણં શ્વભ્રપ્રદરો વા સ્યાત્તદેના ઉપદધ્યાદ્યત્ર વા અસ્યા અવદીર્યતે યત્ર વાઽસ્યા ઓષધયો ન જાયન્તે નિરૃતિર્હાસ્યૈ તદ્ગૃહ્ણાતિ નૈઋત એવ તદ્ભૂમેર્નિરૃતિં દધાતિ તાઃ પરાચીર્લોકભાજઃ કૃત્વોપદધાતિ - ૭.૨.૧.
અસુન્વન્તમયજમાનમિચ્છેતિ । યો વૈ ન સુનોતિ ન યજતે તં નિરૃતિરૃચ્છતિ સ્તેનસ્યેત્યામન્વિહિ તસ્કરસ્યેતિ સ્તેનસ્ય ચેત્યામન્વિહિ તસ્કરસ્ય ચેત્યેતદથો યથા
સ્તેનસ્તસ્કરઃ પ્રલાયમેત્યેવં પ્રલાયમિહીત્યન્યમસ્મદિચ્છ સા ત ઇત્યેત્યનિત્થં વિદ્વાંસમિચ્છેત્યેતન્નમો દેવિ નિરૃતે તુભ્યમસ્ત્વિતિ નમસ્કારેણૈવૈનામપહતે - ૭.૨.૧.
નમઃ સુ તે નિરૃતે તિગ્મતેજ ઇતિ । તિગ્મતેજા વૈ નિરૃતિસ્તસ્યા એતન્નમસ્કરોત્યયસ્મયં વિચૃતા બન્ધમેતમિત્યયસ્મયેન હ વૈ તં બન્ધેન નિરૃતિર્બધ્નાતિ યં બધ્નાતિ યમેન ત્વં યમ્યા સંવિદાનેત્યગ્નિર્વૈ યમ ઇયં યમ્યાભ્યાં હીદં સર્વં યતમાભ્યાં ત્વં સંવિદાનેત્યેતદુત્તમે નાકે અધિરોહયૈનમિતિ સ્વર્ગો વૈ લોકો નાકઃ સ્વર્ગે લોકે યજમાનમધિરોહયેત્યેતત્ - ૭.૨.૧.
યસ્યાસ્તે ઘોર આસઞ્જુહોમીતિ । ઘોરા વૈ નિરૃતિસ્તસ્યા એતદાસઞ્જુહોતિ યત્તદ્દેવત્યં
કર્મ કરોત્યેષાં બન્ધાનામવસર્જનાયેતિ યૈર્બન્ધૈર્બદ્ધો ભવતિ યાં ત્વા જનો ભૂમિરિતિ પ્રમન્દત ઇતીયં વૈ ભૂમિરસ્યાં વૈ સ ભવતિ યો ભવતિ નિરૃતિં ત્વાઽહં પરિવેદ વિશ્વત ઇતિ નિરૃતિરિતિ ત્વાઽહં પરિવેદ સર્વત ઇત્યેતદિયં વૈ નિરૃતિરિયં વૈ તે નિરર્પયતિ યો નિરૃચ્છતિ તદ્યથા વૈ બ્રૂયાદસાવામુષ્યાયણોઽસિ વેદ ત્વા મા મા હિંસીરિત્યેવમેતદાહ નતરાં હિ વિદિત આમન્ત્રિતો હિનસ્તિ - ૭.૨.૧.
નોપસ્પૃશતિ । પાપ્મા વૈ નિરૃતિર્નેત્પાપ્મના સંસ્પૃશા ઇતિ ન સાદયતિ પ્રતિષ્ઠા વૈ સાદનં નેત્પાપ્માનં પ્રતિષ્ઠાપયાનીતિ ન સૂદદોહસાધિવદતિ પ્રાણો વૈ સૂદદોહા નેત્પાપ્માનં પ્રાણેન સંતનવાનિ સંદધાનીતિ - ૭.૨.૧.
તા હૈકે પરસ્તાદર્વાચીરુપદધતિ । પાપ્મા વૈ નિરૃતિર્નેત્પાપ્માનં નિરૃતિમન્વવાયામેતિ ન તથા કુર્યાત્પરાચીરેવોપદધ્યાત્પરાઞ્ચમેવ તત્પાપ્માનં નિરૃતિમપહતે - ૭.૨.૧.
તિસ્ર ઇષ્ટકા ઉપદધાતિ । ત્રિવૃદગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવ તત્પાપ્માનં નિરૃતિમપહતે - ૭.૨.૧.
અથાસન્દીં શિક્યમ્ । રુક્મપાશમિણ્ડ્વે તત્પરાર્ધે ન્યસ્યતિ નૈરૃતો વૈ પાશો નિરૃતિપાશાદેવ તત્પ્રમુચ્યતે યં તે દેવી નિરૃતિરાબબન્ધ પાશં ગ્રીવાસ્વવિચૃત્યમિત્યનેવંવિદુષા હાવિચૃત્યસ્તં તે વિષ્યામ્યાયુષો ન મધ્યાદિત્યગ્નિર્વા આયુસ્તસ્યૈતન્મધ્યં યચ્ચિતો ગાર્હપત્યો ભવત્યચિત આહવનીયસ્તસ્માદ્યદિ યુવાઽગ્નિં ચિનુતે યદિ સ્થવિર આયુષો ન મધ્યાદિત્યેવાહાથૈતં પિતુમદ્ધિ પ્રસૂત ઇત્યન્નં વૈ પિતુરથૈતદન્નમદ્ધિ પ્રમુક્ત ઇત્યેતત્ત્રિષ્ટુબ્ભિર્વજ્રો વૈ ત્રિષ્ટુબ્વજ્રેણૈવ તત્પાપ્માનં નિરૃતિમપહતે - ૭.૨.૧.
તિસ્ર ઇષ્ટકા ભવન્તિ । આસન્દી શિક્યં રુક્મપાશ ઇણ્ડ્વે તદષ્ટાવષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી
ગાયત્રોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવ તત્પાપ્માનં નિરૃતિમપહતે - ૭.૨.૧.
અથાન્તરેણોદચમસં નિનયતિ । વજ્રો વા આપો વજ્રેણૈવ તત્પાપ્માનં નિરૃતિમન્તર્ધત્તે નમો ભૂત્યૈ યેદં ચકારેત્યુપોત્તિષ્ઠન્તિ ભૂત્યૈ વા એતદગ્રે દેવાઃ કર્માકુર્વત તસ્યા એતન્નમોઽકુર્વન્ભૂત્યા ઉ એવાયમેતત્કર્મ કુરુતે તસ્યા એતન્નમસ્કરોત્યપ્રતીક્ષમાયન્ત્યપ્રતીક્ષમેવ તત્પાપ્માનં નિરૃતિં જહતિ - ૭.૨.૧.
પ્રત્યેત્યાગ્નિમુપતિષ્ઠતે । એતદ્વા એતદયથાયથં કરોતિ યદગ્નૌ સામિચિત એતાં દિશમેતિ તસ્મા એવૈતન્નિહ્નુતેઽહિંસાયૈ - ૭.૨.૧.
યદ્વેવોપતિષ્ઠતે । અયં વૈ લોકો ગાર્હપત્યઃ પ્રતિષ્ઠા વૈ ગાર્હપત્ય ઇયમુ વૈ પ્રતિષ્ઠાઽથૈતદપથમિવૈતિ યદેતાં દિશમેતિ તદ્યદુપતિષ્ઠત ઇમામેવૈતત્પ્રતિષ્ઠામભિપ્રત્યૈત્યસ્યામેવૈતત્પ્રતિષ્ઠાયાં પ્રતિતિષ્ઠતિ - ૭.૨.૧.
નિવેશનઃ સંગમનો વસૂનામિતિ । નિવેશનો હ્યયં લોકઃ સંગમનો વસૂનાં વિશ્વા રૂપાભિચષ્ટે શચીભિરિતિ સર્વાણિ રૂપાણ્યભિચષ્ટે શચીભિરિત્યેતદ્દેવ ઇવ સવિતા સત્યધર્મેન્દ્રો ન તસ્થૌ સમરે પથીનામિતિ યથૈવ યજુસ્તથા બન્ધુઃ - ૭.૨.૧.