શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 6.7.3

અથૈનમિતિ પ્રગૃહ્ણાતિ । એતદ્વૈ દેવા અકામયન્ત પર્જન્યો રૂપં સ્યામેતિ ત એતેનાત્મના પર્જન્યો રૂપમભવંસ્તથૈવૈતદ્યજમાન એતેનાત્મના પર્જન્યો રૂપં ભવતિ -

અક્રન્દદગ્નિ સ્તનયન્નિવ દ્યૌરિતિ । ક્રન્દતીવ હિ પર્જન્ય સ્તનયન્ક્ષામા રેરિહદ્વીરુધઃ સમઞ્જન્નિતિ ક્ષામા વૈ પર્જન્યો રેરિહ્યમાણો વીરુધઃ સમનક્તિ સદ્યો જજ્ઞાનો વિ હીમિદ્ધો અખ્યદિતિ સદ્યો વા એષ જજ્ઞાન ઇદં સર્વં વિખ્યાપયત્યા રોદસી ભાનુના ભાત્યન્તરિતીમે વૈ દ્યાવાપૃથિવી રોદસી તે એષ ભાનુના ભાતિ પરોબાહુ પ્રગૃહ્ણાતિ પરોબાહુ હિ પર્જન્યઃ -

અથૈનમુપાવહરતિ । એતદ્વૈ યોઽસ્મિંલોકે રસો યદુપજીવનં તેનૈતત્સહોર્ધ્વ ઇમાંલ્લોકાન્રોહત્યગ્નિર્વા અસ્મિંલોકે રસોઽગ્નિરુપજીવનં તદ્યત્તાવદેવ સ્યાન્ન હાસ્મિંલોકે રસો નોપજીવનં સ્યાદથ યત્પ્રત્યવરોહત્યસ્મિન્નેવૈતલ્લોકે રસમુપજીવનં દધાતિ -

યદ્વેવ પ્રત્યવરોહતિ । એતદ્વા એતદિમાંલ્લોકાનિત ઊર્ધ્વો રોહતિ સ સ પરાઙિવ રોહઽ
ઇયમુ વૈ પ્રતિષ્ઠા તદ્યત્તાવદેવ સ્યાત્પ્ર હાસ્માલ્લોકાદ્યજમાનશ્ચ્યવેતાથ યત્પ્રત્યવરોહતીમામેવૈતત્પ્રતિષ્ઠામભિપ્રત્યૈત્યસ્યામેવૈતત્પ્રતિષ્ઠાયાં પ્રતિતિષ્ઠતિ -

યદેવં પ્રત્યવરોહતિ । એતદ્વા એતદિમાંલ્લોકાનિત ઊર્દ્ધ્વો જયતિ સ સ પરાઙિવ જયો
યો વૈ પરાઙેવ જયત્યન્યે વૈ તસ્ય જિતમન્વવસ્યન્ત્યથ ય ઉભયથા જયતિ તસ્ય તત્ર કામચરણં ભવતિ તદ્યત્પ્રત્યવરોહતીમાનેવૈતલ્લોકાનિતશ્ચોર્ધ્વાનમુતશ્ચાર્વાચો જયતિ -

અગ્નેઽભ્યાવર્તિન્ । અભિ મા નિવર્તસ્વાગ્ને અઙ્ગિરઃ પુનરૂર્જા સહ રય્યેત્યેતેન મા સર્વેણાભિનિવર્તસ્વેત્યેતચ્ચતુષ્કૃત્વઃ પ્રત્યવરોહતિ ચતુર્હિ કૃત્વ ઊર્ધ્વો રોહતિ તદ્યાવત્કૃત્વ ઊર્ધ્વો રોહતિ તાવત્કૃત્વઃ પ્રત્યવરોહતિ તમુપાવહૃત્યોપરિનાભિ ધારયતિ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

અથૈનમભિમન્ત્રયતે । આયુર્વા અગ્નિરાયુરેવૈતદાત્મન્ધત્ત આ ત્વાહાર્ષમિત્યા હ્યેનં હરન્ત્યન્તરભૂરિત્યાયુરેવૈતદાત્મન્ધત્તે ધ્રુવસ્તિષ્ઠાવિચાચલિરિત્યાયુરેવૈતદ્ધ્રુવમન્તરાત્મન્ધત્તે વિશસ્ત્વા સર્વા વાઞ્છન્ત્વિત્યન્નં વૈ વિશોઽન્નં ત્વા સર્વં વાઞ્છત્વિત્યેતન્મા ત્વદ્રાષ્ટ્રમધિભ્રશદિતિ શ્રીર્વૈ રાષ્ટ્રં મા ત્વચ્છ્રીરધિભ્રશદિત્યેતત્ -

અથ શિક્યપાશં ચ રુક્મપાશં ચોન્મુઞ્ચતે । વારુણો વૈ પાશો વરુણપાશાદેવ તત્પ્રમુચ્યતે વારુણ્યઽર્ચા સ્વેનૈવ તદાત્મના સ્વયા દેવતયા વરુણપાશાત્પ્રમુચ્યત ઉદુત્તમં વરુણ પાશમસ્મદવાધમં વિ મધ્યમં શ્રથાયેતિ યથૈવ યજુસ્તથા બન્ધુરથા વયમાદિત્ય વ્રતે તવાનાગસો અદિતયે સ્યામેતીયં વા અદિતિરનાગસસ્તુભ્યં ચાસ્યૈ સ્યામેત્યેતત્ -

અથૈનમિતિ પ્રગૃહ્ણાતિ । એતદ્વા એનમદો વિકૃત્યેત ઊર્ધ્વં પ્રાઞ્ચં પ્રગૃહ્ણાતિ તં તત ઇતિ પ્રગૃહ્ણાતિ તદ્યત્તાવદેવાભવિષ્યદત્ર હૈવૈષ વ્યરંસ્યતાથ યદેનમિતિ પ્રગૃહ્ણાતિ તસ્માદેષ ઇતીત્વાઽથેતિ પુનરૈતિ -

અગ્રે બૃહન્નુષસામૂર્ધ્વો અસ્થાદિતિ । અગ્રે હ્યેષ બૃહન્નુષસામૂર્ધ્વસ્તિષ્ઠતિ નિર્જગન્વાન્તમસો જ્યોતિષાગાદિતિ નિર્જગન્વાન્વા એષ રાત્ર્યૈ તમસોઽહ્ના જ્યોતિષૈત્યગ્નિર્ભાનુના રુશતા સ્વઙ્ગ ઇત્યગ્નિર્વા એષ ભાનુના રુશતા સ્વઙ્ગ આ જાતો વિશ્વા સદ્માન્યપ્રા ઇતીમે વૈ લોકા વિશ્વા સદ્માનિ તાનેષ જાતઽ આપૂરયતિ પરોબાહુ પ્રગૃહ્ણાતિ પરોબાહુ હ્યેષ ઇતોઽથૈનમુપાવહરતીમામેવૈતત્પ્રતિષ્ઠામભિપ્રત્યૈત્યસ્યામેવૈતત્પ્રતિષ્ઠાયાં પ્રતિતિષ્ઠતિ જગત્યા જગતી હેમાંલ્લોકાનમુતોઽર્વાચો વ્યશ્નુતે -

હંસઃ શુચિષદિતિ । અસૌ વા આદિત્યો હંસઃ શુચિષદ્વસુરન્તરિક્ષસદિતિ વાયુર્વૈ વસુરન્તરિક્ષસદ્ધોતા વેદિષદિત્યગ્નિર્વૈ હોતા વેદિષદતિથિરિતિ સર્વેષાં વા એષ ભૂતાનામતિથિર્દુરોણસદિતિ વિષમસદિત્યેતન્નૃષદિતિ પ્રાણો વૈ નૃષન્મનુષ્યા નરસ્તદ્યોઽયં મનુષ્યેષુ પ્રાણોઽગ્નિસ્તમેતદાહ વરસદિતિ સર્વેષુ હ્યેષ વરેષુ સન્ન ઋતસદિતિ સત્યસદિત્યેતદ્વ્યોમસદિતિ સર્વેષુ હ્યેષ વ્યોમસુ સન્નોઽબ્જા ગોજા ઇત્યબ્જાશ્ચ હ્યેષ ગોજાશ્ચઽર્તજા ઇતિ સત્યજા ઇત્યેતદદ્રિજા ઇત્યદ્રિજા હ્યેષ ઋતમિતિસત્યમિત્યેતદ્બૃહદિતિ નિદધાતિ બૃહદ્ધ્યેષ તદ્યદેષ તદેનમેતત્કૃત્વા નિદધાતિ -

દ્વાભ્યામક્ષરાભ્યામ્ । દ્વિપાદ્યજમાનો યજમાનોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતન્નિદધાતિ -

અથૈનમુપતિષ્ઠતે । એતદ્વા એનમેતલ્લઘૂયતીવ યદેનેન સહેતિ ચેતિ ચેમાંલ્લોકાન્ક્રમતે તસ્મા એવૈતન્નિહ્નુતેઽહિંસાયૈ -

યદ્વેવોપતિષ્ઠતે । એતદ્વૈ દેવા અબિભયુર્યદ્વૈ નોઽયમિમાંલ્લોકાનન્તિકાન્ન હિંસ્યાદિતિ તદેભ્ય એવૈનમેતલ્લોકેભ્યોઽશમયંસ્તથૈવૈનમયમેતદેભ્યો લોકેભ્યઃ શમયતિ -

સીદ ત્વં માતુઃ । અસ્યા ઉપસ્થેઽન્તરગ્ને રુચા ત્વં શિવો ભૂત્વા મહ્યમગ્ને અથો સીદ શિવસ્ત્વમિતિ શિવઃ શિવ ઇતિ શમયત્યેવૈનમેતદહિંસાયૈ તથો હૈષ ઇમાંલ્લોકાઞ્છાન્તો ન હિનસ્તિ -

ત્રિભિરુપતિષ્ઠતે । ત્રય ઇમે લોકા અથો ત્રિવૃદગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવાસ્મા એતન્નિહ્નુતેઽથો તાવતૈવૈનમેતદેભ્યો લોકેભ્યઃ શમયતિ -