શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 6.6.1

ભૂયાંસિ હવીંષિ ભવન્તિ । અગ્નિચિત્યાયાં યદુ ચાનગ્નિચિત્યાયામતીનિ હ કર્માણિ સન્તિ યાન્યન્યત્કર્માતિ તાન્યતીનિ તેષામગ્નિચિત્યા રાજસૂયો વાજપેયોઽશ્વમેધસ્તદ્યત્તાન્યન્યાનિ કર્માણ્યતિ તસ્માત્તાન્યતીનિ -

આગ્નાવૈષ્ણવ એકાદશકપાલઃ । તદધ્વરસ્ય દીક્ષણીયં વૈશ્વાનરો દ્વાદશકપાલઽ આદિત્યશ્ચ ચરુસ્તે અગ્નેઃ -

સ યદાગ્નાવૈષ્ણવમેવ નિર્વપેત્ । નેતરે હવિષી અધ્વરસ્યૈવ દીક્ષણીયં કૃતં સ્યાન્નાગ્નેરથ યદિતરે એવ હવિષી નિર્વપેન્નાગ્નાવૈષ્ણવમગ્નેરેવ દીક્ષણીયં કૃતં સ્યાન્નાધ્વરસ્ય -

ઉભયાનિ નિર્વપતિ । અધ્વરસ્ય ચાગ્નેશ્ચોભયં હ્યેતત્કર્માધ્વરકર્મ ચાગ્નિકર્મ ચાધ્વરસ્ય પૂર્વમથાગ્નેરુપાયિ હ્યેતત્કર્મ યદગ્નિકર્મ -

સ ય એષ આગ્નાવૈષ્ણવઃ । તસ્ય તદેવ બ્રાહ્મણં યત્પુરશ્ચરણે વૈશ્વાનરો દ્વાદશકપાલો વૈશ્વાનરો વૈ સર્વેઽગ્નયઃ સર્વેષામગ્નીનામુપાપ્ત્યૈ દ્વાદશકપાલો દ્વાદશ માસાઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરો વૈશ્વાનરઃ -

યદ્વેવૈતં વૈશ્વાનરં નિર્વપતિ । વૈશ્વાનરં વા એતમગ્નિં જનયિષ્યન્ભવતિ તમેતત્પુરસ્તાદ્દીક્ષણીયાયાં રેતો ભૂતં સિઞ્ચતિ યાદૃગ્વૈ યોનૌ રેતઃ સિચ્યતે તાદૃગ્જાયતે તદ્યદેતમત્ર વૈશ્વાનરં રેતો ભૂતં સિઞ્ચતિ તસ્માદેષોઽમુત્ર વૈશ્વાનરો જાયતે -

યદ્વેવૈતે હવિષી નિર્વપતિ । ક્ષત્રં વૈ વૈશ્વાનરો વિડેષ આદિત્યશ્ચરુઃ ક્ષત્રં ચ તદ્વિશં ચ કરોતિ વૈશ્વાનરં પૂર્વં નિર્વપતિ ક્ષત્રં તત્કૃત્વા વિશં કરોતિ -

એક એષ ભવતિ । એકદેવત્ય એકસ્થં તત્ક્ષત્રમેકસ્થાં શ્રિયં કરોતિ ચરુરિતરો બહુદેવત્યો ભૂમા વા એષ તણ્ડુલાનાં યચ્ચરુર્ભૂમો એષ દેવાનાં યદાદિત્યા વિશિ તદ્ભૂમાનં દધાતીત્યધિદેવતમ્ -

અથાધ્યાત્મમ્ । શિર એવ વૈશ્વાનર ઽઆત્મૈષ આદિત્યશ્ચરુઃ શિરશ્ચ તદાત્માનં ચ કરોતિ વૈશ્વાનરં પૂર્વં નિર્વપતિ શિરસ્તત્કૃત્વાઽઽત્માનં કરોતિ -

એક એષ ભવતિ । એકમિવ હિ શિરશ્ચરુરિતરો બહુદેવત્યો ભૂમા વા એષ તણ્ડુલાનાં યચ્ચરુર્ભૂમો એષોઽઙ્ગાનાં યદાત્માઽઽત્મંસ્તદઙ્ગાનાં ભૂમાનં દધાતિ -

ઘૃત એષ ભવતિ । ઘૃતભાજના હ્યાદિત્યાઃ સ્વેનૈવૈનાનેતદ્ભાગેન સ્વેન રસેન પ્રીણાત્યુપાંશ્વેતાનિ હવીંષિ ભવન્તિ રેતો વા અત્ર યજ્ઞ ઉપાંશુ વૈ રેતઃ સિચ્યતે -

અથૌદ્ગ્રભણાનિ જુહોતિ । ઔદ્ગ્રભણૈર્વૈ દેવા આત્માનમસ્માલ્લોકાત્સ્વર્ગં લોકમભ્યુદગૃહ્ણત યદુદગૃહ્ણત તસ્માદૌદ્ગ્રભણાનિ તથૈવૈતદ્યજમાનઽ ઔદ્ગ્રભણૈરેવાત્માનમસ્માલ્લોકાત્સ્વર્ગં લોકમભ્યુદ્ગૃહ્ણીતે -

તાનિ વૈ ભૂયાંસિ ભવન્તિ । અગ્નિચિત્યાયાં યદુ ચાનગ્નિચિત્યાયાં તસ્યાક્તો બન્ધુરુભયાનિ ભવન્તિ તસ્યોક્તોઽધ્વરસ્ય પૂર્વાણ્યથાગ્નેસ્તસ્યો એવોક્તઃ -

પઞ્ચાધ્વરસ્ય જુહોતિ । પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યાવાન્યજ્ઞો યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતદ્રેતો ભૂતં સિઞ્ચતિ સપ્તાગ્નેઃ સપ્તચિતિકોઽગ્નિઃ સપ્તઽર્તવઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતદ્રેતો ભૂતં સિઞ્ચતિ તાન્યુભયાનિ દ્વાદશ સમ્પદ્યન્તે દ્વાદશ માસાઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવત્તદ્ભવતિ -

સ જુહોતિ । આકૂતિમગ્નિં પ્રયુજં સ્વાહેત્યાકૂતાદ્વા એતદગ્રે કર્મ સમભવત્તદેવૈતદેતસ્મૈ કર્મણે પ્રયુઙ્ક્તે -

મનો મેધામગ્નિં પ્રયુજં સ્વાહેતિ । મનસો વા એતદગ્રે કર્મ સમભવત્તદેવૈતદેતસ્મૈ કર્મણે પ્રયુઙ્ક્તે -

ચિત્તં વિજ્ઞાતમગ્નિં પ્રયુજં સ્વાહેતિ । ચિત્તાદ્વા એતદગ્રે કર્મ સમભવત્તદેવૈતદેતસ્મૈ કર્મણે પ્રયુઙ્ક્તે -

વાચો વિધૃતિમગ્નિં પ્રયુજં સ્વાહેતિ । વાચો વા એતદગ્રે કર્મ સમભવત્તામેવૈતદેતસ્મૈ કર્મણે પ્રયુઙ્ક્તે -

પ્રજાપતયે મનવે સ્વાહેતિ । પ્રજાપતિર્વૈ મનુઃ સ હીદં સર્વમમનુત પ્રજાપતિર્વા એતદગ્રે કર્માકરોત્તમેવૈતદેતસ્મૈ કર્મણે પ્રયુઙ્ક્તે -

અગ્નયે વૈશ્વાનરાય સ્વાહેતિ । સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરઃ સંવત્સરો વા એતદગ્રે કર્માકરોત્તમેવૈતદેતસ્મૈ કર્મણે પ્રયુઙ્ક્તે -

અથ સાવિત્રીં જુહોતિ । સવિતા વા એતદગ્રે કર્માકરોત્તમેવૈતદેતસ્મૈ કર્મણે પ્રયુઙ્ક્તે વિશ્વો દેવસ્ય નેતુર્મર્તો વુરીત સખ્યં વિશ્વો રાય ઇષુધ્યતિ દ્યુમ્નં વૃણીત પુષ્યસે સ્વાહેતિ યો દેવસ્ય સવિતુઃ સખ્યં વૃણીતે સ દ્યુમ્નં ચ પુષ્ટિં ચ વૃણીત એષ અસ્ય સખ્યં વૃણીતે ય એતત્કર્મ કરોતિ -

તાન્યુ હૈકે । ઉખાયામેવૈતાન્યૌદ્ગ્રભણાનિ જુહ્વતિ કામેભ્યો વા એતાનિ હૂયન્ત આત્મોઽ એષ યજમાનસ્ય યદુખાઽઽત્મન્યજમાનસ્ય સર્વાન્કામાન્પ્રતિષ્ઠાપયામ ઇતિ ન તથા કુર્યાદેતસ્ય વૈ યજ્ઞસ્ય સંસ્થિતસ્યૈતાસામાહુતીનાં યો રસસ્તદેતદર્ચિર્યદ્દીપ્યતે તદ્યત્સંસ્થિતે યજ્ઞે હુતેષ્વૌદ્ગ્રભણેષૂખાં પ્રવૃણક્તિ તદેનામેષ યજ્ઞ આરોહતિ તં યજ્ઞં બિભર્તિ તસ્માત્સંસ્થિત એવ યજ્ઞે હુતેષ્વૌદ્ગ્રભણેષૂખાં પ્રવૃઞ્જ્યાત્ -

મુઞ્જકુલાયેનાવસ્તીર્ણા ભવતિ । આદીપ્યાદિતિ ન્વેવ યદ્વેવ મુઞ્જકુલાયેન યોનિરેષાગ્નેર્યન્મુઞ્જો ન વૈ યોનિર્ગર્ભં હિનસ્ત્યહિંસાયૈ યોનેર્વૈ જાયમાનો જાયતે યોનેર્જાયમાનો જાયાતા ઇતિ -

શણકુલાયમન્તરં ભવતિ । આદીપ્યાદિતિ ન્વેવ યદ્વેવ શણકુલાયં પ્રજાપતિર્યસ્યૈ યોનેરસૃજ્યત તસ્યાઽ ઉમાઽ ઉલ્બમાસઞ્છણા જરાયુ તસ્માત્તે પૂતયો જરાયુ હિ તેન વૈ
જરાયુ ગર્ભં હિનસ્ત્યહિંસાયૈ જરાયુણો વૈ જાયમાનો જાયતે જરાયુણો જાયમાનો જાયાતા ઇતિ -