શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 6.5

બ્રાહ્મણમ્

૧ સાર્થવાદમપાં પર્ણક્વથિતત્વં વિધાય તાસામદ્વૈવત્યેન ગાયત્રેણ તૃચેન સેચનવિધાનં, તત્ર તૃચસ્ય તત્પ્રતિપાદ્યદેવતાયાશ્ચ પ્રશંસનં, મૃત્પિણ્ડે સાર્થવાદં કષયાજલફેનમૃદજલોમ્નાં સંમિશ્રણવિધાનં, તત્રાજલોમસંમિશ્રણે મન્ત્રં વિનિયુજ્ય તત્તાત્પર્યવર્ણનં, શર્કરાશ્માયોરસચૂર્ણૈઃ સંસર્ગસ્ય સમન્ત્રકં વિધાનં, અજલોમસંસર્ગે શર્કરાદિસંસર્ગે ચ વિનિયુક્તમન્ત્રગતસંખ્યાયાઃ પ્રશંસનં, તિસૃભિરૃગ્ભિર્મૃદઃ સંમિશ્રણવિધાનં તાસામૃચામભિપ્રાયપ્રદર્શનં ચ, સમ્મિશ્રણમન્ત્રગતત્રિત્વસંખ્યાયાસ્ત્રિવૃદગ્ન્યાત્મના પ્રશંસ્યાજલોમશર્કરાદિસંસર્ગે વિનિયુક્તમન્ત્રગતદ્વિત્વસંખ્યયા સહોક્તસંખ્યાયાઃ પ્રશંસનમ્ , એતસ્યાઃ પઞ્ચસંખ્યાયા ઉદકસેચનમન્ત્રગતત્રિત્વસંખ્યાયાઃ પ્રશંસનં પ્રકારાન્તરેણાપ્યેતસ્યા અષ્ટસંખ્યાયાઃ પ્રશંસનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણમ્

૨ ઉખાયા અધસ્તલપર્યાપ્તસ્ય મૃત્પિણ્ડસ્ય સમન્ત્રકં સાર્થવાદમાદાનવિધાનં, મૃત્પિણ્ડસ્ય સમન્ત્રકં સવિશં પ્રથનં વિધાય તન્મન્ત્રસ્ય વ્યાખ્યાનં, તિર્યક્પ્રાદેશમાત્રં પ્રથિતાયા નિધિમૃદ ઉપરિ મૃત્પિણ્ડપ્રક્ષેપં સમંત્રકં વિધાય તન્મંત્રવ્યાખ્યાનં, પ્રથમોદ્ધેરુપર્યન્યમૃત્પિણ્ડપ્રક્ષેપં સમન્ત્રકં વિધાય તન્મન્ત્રવ્યાખ્યાનં, નિધેરુદ્ધિદ્વયસ્ય ચ સમીકરણં સવિશેષં સમંત્રકં વિધાય તન્મન્ત્રવ્યાખ્યાનં, ઉખાયા ઊર્ધ્વપરિમાણસ્ય સાર્થવાદં વિધાનં, સર્વથોખા પ્રાદેશમાત્રીકર્તવ્યેત્યાદિકથનમ્ , ઉખાયાઃ પરિમાણં પશ્વનુષ્ઠાનાપેક્ષયા વિકલ્પિતમિતિ પ્રદર્શનમ્, ઉખાયા ઉત્તરભાગે રાસ્નાકરણસ્ય મન્ત્રતદભિપ્રાયસહિતં સાર્થવાદં વિધાનં અન્યાસાં ચતસૃણામૂર્ધ્યાનાં રાસ્નાનાં તૂષ્ણીં કરણવિધાનં, તાસામૂર્ધ્વવર્તીનામગ્રેષુ ગોઃ સામ્યેન ચતુર્ણાં સ્તનાનામુન્નયનકથનમ્ , એકેષાં મતેન દ્વિસ્તનાત્મકમષ્ટસ્તનાત્મકં ચ પક્ષદ્વયમનૂદ્ય તયોર્દૂષણમ્, ઉખાયા બિલસ્ય સાભિપ્રાયં સમન્ત્રકં ગ્રહણવિધાનં, મન્ત્રમન્ત્રાર્થસહિતમુખાનિધાનસ્ય વિધાનમ્ , એકેષાં મતેન સોપપત્તિકમુખાત્રયકરણાત્મકં પક્ષમનૂદ્ય તં સોપપત્તિકં દૂષયિત્વા ચોખૈકેવ કરણીયેતિ સિદ્ધાન્તતયા પ્રતિપાદનં ઉખાયા ભેદને પ્રાયશ્ચિત્યાદિકમુત્તરસ્મિન્નન્વાખ્યાને બ્રાહ્મણે વક્ષ્યત ઇતિ પ્રતિજ્ઞા ચેતિ.
બ્રાહ્મણમ્

૩ સંસ્કૃતાયા મૃદઃ સકાશાદુખાનિર્માણાત્પૂર્વં મહિષીકર્તૃકાયા: પાદમાત્ર્યાસ્ત્ર્યા લિખિતાયા અષાઢાખ્યેષ્ટકાયાઃ સાર્થવાદં સોપપત્તિકં નિર્માણકથનમ્ , ઉખાયા અષાઢાન્તરકર્તવ્યતાભિધાન, વિશ્વજ્યોતિઃસંજ્ઞકાનાં તિસૃણામિષ્ટકાનામુખાનન્તરકર્તવ્યતાયાઃ સાર્થવાદં વિધાનં દેવતાસમ્બન્ધપ્રદર્શનં ચ, એતાસામષાઢોખાવિશ્વજ્યોતિષામધ્યાત્મત્વં પ્રદર્શ્ય પુનરેતાસામેવ મન્ત્રાહૃતમૃદોત્પન્નત્વાષાઢાદિનામવત્વપાદમાત્રાદિપરિમાણવત્વાદીનામિતરેષ્ટકાનાં વૈલક્ષણ્યેઽનુવાદં કૃત્વા પ્રશંસનમ્, અવશિષ્ટાયા મૃદો વિનિયોગકથનં, સકારણં સપ્તભિરશ્વશકૃદ્ભિરુખાયા ધૂપનસ્ય સાર્થવાદં સમન્ત્રકં વિધાનં શકૃન્મંત્રદેવતાનાં સપ્તસંખ્યાત્વેન સામ્યસ્ય પ્રશંસનં, સંખ્યાગતસપ્તત્વસ્ય યત્ત્રિત્વં તસ્ય પ્રશંસનં ચેતિ.
બ્રાહ્મણમ્

૪ સાર્થવાદં સાભિપ્રાયમવટખનનં સવિશેષં વિધાય તત્ર મન્ત્રં વિનિયુજ્ય તદ્વ્યાખ્યાનમ્, અવટે પચનસાધનતૃણાદિકમાસ્તીર્ય તત્રાષાઢાયાસ્તૂષ્ણીમવસ્થાપનં વિધાય તતો ન્યુબ્જાયા ઉખાયાઃ સમંત્રકમવસ્થાપનવિધાનમ્ તન્મંત્રવ્યાખ્યાનઞ્ચ, નિર્માણક્રમપ્રાપ્તાનાં વિશ્વજ્યોતિષાં તૂષ્ણીમવસ્થાપનમ્ વિધાય પુનસ્તત્ર પૂર્વવત્પચનાદિકમાસ્તીર્ય દક્ષિણાગ્ન્યગ્નિના દીપન વિધાનમ્, દીપને મંત્રં વિનિયુજ્ય તસ્ય વ્યાખ્યાનમ્ , ઉખામીક્ષમાણસ્ય ત્રયાણાં યજુષાં જપવિધાનમ્ , તેષાં વ્યાખ્યાનં ચ, ખનનાદિમંત્રગતસંખ્યાયાઃ પ્રશંસનં, સાભિપ્રાયં સાર્થવાદમુખાયા મૈત્રેણ યજુષોપાવહરણવિધાનમ્ , ઉપવાપોદ્વાપયોઃ કાલં નિયમ્ય તત્રોદ્વાપે સાવિત્રસ્ય યજુષો વિનિયોજનં, ઉખાયા: પર્યાવર્તનસ્ય ગર્તાદુદ્ધરણસ્ય ચ સમંત્રકં વિધાનમ્ તદુભયોર્મંત્રયોર્વ્યાખ્યાનં ચ, ઉખાયાઃ ક્ષીરાસેચનાર્થં પાત્રે સ્થાપનસ્ય મંત્રમંત્રાર્થયુતં વિધાનમ્ , તસ્યામુખાયામાજસ્ય પયસઃ સાર્થવાદમાસેચનં વિધાય તત્ર મંત્રચતુષ્ટયં વિનિયુજ્ય ચ તસ્ય વ્યાખ્યાનમ્ , આસેચનનિર્માણ ધૂપનમન્ત્રગતદેવતૈક્યસ્ય પ્રશંસનં ચેત્યાદિ.