શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 6.4.4

હસ્ત એષ ભવત્યથ પશૂનભિમન્ત્રયતે । એતદ્વા એષુ દેવાઃ સમ્ભરિષ્યન્તઃ પુરસ્તાદ્વીર્યમદધુસ્તથૈવૈષ્વયમેતત્સમ્ભરિષ્યન્પુરસ્તાદ્વીર્યં દધાતિ -

સોઽશ્વમભિમન્ત્રયતે । સ જાતો ગર્ભોઽઅસિ રોદસ્યોરિતીમે વૈ દ્યાવાપૃથિવી રોદસી તયોરેષ જાતો ગર્ભોઽગ્ને ચારુર્વિભૃત ઓષધીષ્વિતિ સર્વાસુ હ્યેષ ચારુર્વિભૃત ઓષધિષુ ચિત્રઃ શિશુઃ પરિ તમાંસ્યક્તૂનિતિ ચિત્રો વા એષ શિશુઃ પરેણ તમાંસ્યક્તૂનતિ રોચતે પ્ર માતૃભ્યો અધિ કનિક્રદદ્ગા ઇત્યોષધયો વા એતસ્ય માતરસ્તાભ્ય એષ કનિક્રદત્પ્રૈતિ તદશ્વે વીર્યં દધાતિ -

અથ રાસભમ્ । સ્થિરો ભવ વીડ્વઙ્ગ આશુર્ભવ વાજ્યર્વન્નિતિ સ્થિરશ્ચ ભવ વીડ્વઙ્ગશ્ચાશુશ્ચ ભવ વાજી ચાર્વન્નિત્યેતત્પૃથુર્ભવ સુષદસ્ત્વમગ્નેઃ પુરીષવાહણ ઇતિ પૃથુર્ભવ સુશીમસ્ત્વમગ્નેઃ પશવ્યવાહન ઇત્યેતત્તદ્રાસભે વીર્યં દધાતિ -

અથાજમ્ । શિવો ભવ પ્રજાભ્યો માનુષીભ્યસ્ત્વમઙ્ગિર ઇત્યઙ્ગિરા વા અગ્નિરાગ્નેયોઽજઃ શમયત્યેવૈનમેતદહિંસાયૈ મા દ્યાવાપૃથિવી અભિશોચીર્માન્તરિક્ષં મા વનસ્પતીનિત્યેતત્સર્વં મા હિંસીરિત્યેતત્તદજે વીર્યં દધાતિ -

ત્રિભિરભિમન્ત્રયતે । ત્રિવૃદગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈષ્વેતદ્વીર્યં દધાતિ -

અથૈનમેતેષાં પશૂનામુપરિષ્ટાત્પ્રગૃહ્ણાતિ । તદેનમેતૈઃ પશુભિઃ સમ્ભરતિ નોપસ્પૃશતિ વજ્રો વૈ પશવો રેત ઇદં નેદિદં રેતો વજ્રેણ હિનસાનીત્યથો અગ્નિરયં પશવ ઇમે નેદયમગ્નિરિમાન્પશૂન્હિનસદિતિ -

તમશ્વસ્યોપરિષ્ટાત્પ્રગૃહ્ણાતિ । પ્રૈતુ વાજી કનિક્રદદિતિ પ્રૈતુ વાજી કનિક્રદ્યમાન ઇત્યેતન્નાનદદ્રાસભઃ પત્વેતિ તદશ્વસ્ય યજુષિ રાસભં નિરાહ તદ્રાસભે શુચં દધાતિ ભરન્નગ્નિં પુરીષ્યં મા પાદ્યાયુષઃ પુરેતિ ભરન્નગ્નિં પશવ્યં મો અસ્માત્કર્મણઃ પુરા પાદીત્યેતત્તદેનમશ્વેન સમ્ભરતિ -

અથ રાસભસ્ય । વૃષાગ્નિં વૃષણં ભરન્નિતિ વૃષા વા અગ્નિર્વૃષા રાસભઃ સ વૃષા વૃષાણં ભરત્યપાં ગર્ભં સમુદ્રિયમિત્યપાં હ્યેષ ગર્ભઃ સમુદ્રિયસ્તદેનં રાસભેન સમ્ભરતિ -

અથાપાદત્તે । અગ્ન આયાહિ વીતય ઇત્યવિતવ ઇત્યેતત્તદેનં બ્રહ્મણા યજુષૈતસ્માચ્છૌદ્રાદ્વર્ણાદપાદત્તે -

અથાજસ્ય । ઋતં સત્યમૃતં સત્યમિત્યયં વા અગ્નિરૃતમસાવાદિત્યઃ સત્યં યદિ વાઽસાવૃતમયં સત્યમુભયમ્વેતદયમગ્નિસ્તસ્માદાહઽર્તં સત્યમૃતં સત્યમિતિ તદેનમજેન સમ્ભરતિ -

ત્રિભિઃ સમ્ભરતિ । ત્રિવૃદગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતત્સમ્ભરતિ ત્રિભિઃ પુરસ્તાદભિમન્ત્રયતે તત્ષટ્ તસ્યોક્તો બન્ધુઃ -

અથૈતાન્પશૂનાવર્તયન્તિ । તેષામજઃ પ્રથમ એત્યથ રાસભોઽથાશ્વોઽથેતો યતામશ્વઃ પ્રથમ એત્યથ રાસભોઽથાજઃ ક્ષત્રં વા અન્વશ્વો વૈશ્યં ચ શૂદ્રં ચાનુ રાસભો બ્રાહ્મણમજઃ -

તદ્યદિતો યતામ્ । અશ્વઃ પ્રથમ એતિ તસ્માત્ક્ષત્રિયં પ્રથમં યન્તમિતરે ત્રયો વર્ણાઃ પશ્ચાદનુયન્ત્યથ યદમુત આયતામજઃ પ્રથમ એતિ તસ્માદ્બ્રાહ્મણં પ્રથમં યન્તમિતરે ત્રયો વર્ણાઃ પશ્ચાદનુયન્ત્યથ યન્નૈવેતો યતાં નામુતો રાસભઃ પ્રથમ એતિ તસ્માન્ન કદા ચન બ્રાહ્મણશ્ચ ક્ષત્રિયશ્ચ વૈશ્યં ચ શૂદ્રં ચ પશ્ચાદન્વિતસ્તસ્માદેવં યન્ત્યપાપવસ્યસાયાથો બ્રહ્મણા ચૈવૈતત્ક્ષત્રેણ ચૈતૌ વર્ણાવભિતઃ પરિગૃહ્ણીતેઽનપક્રમિણૌ કુરુતે-

અથાનદ્ધાપુરુષમીક્ષતે । અગ્નિં પુરીષ્યમઙ્ગિરસ્વદ્ભરામ ઇત્યગ્નિં પશવ્યમગ્નિવદ્ભરામ ઇત્યેતત્તદેનમનદ્ધાપુરુષેણ સમ્ભરતિ -

તમજસ્યોપરિષ્ટાત્પ્રગૃહ્ણન્નૈતિ । આગ્નેયો વા અજઃ સ્વેનૈવૈનમેતદાત્મના સ્વયા દેવતયા સમ્ભરત્યથો બ્રહ્મ વા અજો બ્રહ્મણૈવૈનમેતત્સમ્ભરતિ -

અથૈનમુપાવહરતિ । ઓષધયઃ પ્રતિમોદધ્વમગ્નિમેતં શિવમાયન્તમભ્યત્ર યુષ્મા ઇત્યેતદ્ધૈતસ્માદાયત ઓષધયો બિભ્યતિ યદ્વૈ નોઽયં ન હિંસ્યાદિતિ તાભ્ય એવૈનમેતચ્છમયતિ પ્રત્યેનં મોદધ્વં શિવો વોઽભ્યૈતિ ન વો હિંસિષ્યતીતિ વ્યસ્યન્વિશ્વા અનિરા અમીવા નિષીદન્નો અપ દુર્મતિં જહીતિ વ્યસ્યન્વિશ્વા અનિરાશ્ચામીવાશ્ચ નિષીદન્નોઽપ સર્વં પાપ્માનં જહીત્યેતત્ -

ઓષધયઃ પ્રતિગૃભ્ણીત । પુષ્પવતીઃ સુપિપ્પલા ઇત્યેતદ્ધૈતાસાં સમૃદ્ધં રૂપં યત્પુષ્પવત્યઃ સુપિપ્પલાઃ સમૃદ્ધા એનં પ્રતિગૃહ્ણીતેત્યેતદયં વો ગર્ભ ઋત્વિયઃ પ્રત્નં સધસ્થમાસદદિત્યયં વો ગર્ભ ઋતવ્યઃ સનાતનં સધસ્થમાસદદિત્યેતત્ -

દ્વાભ્યામુપાવહરતિ । દ્વિપાદ્યજમાનો યજમાનોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતદુપાવહરતિ તં દક્ષિણત ઉદઞ્ચમુપાવહરતિ તસ્યોક્તો બન્ધુરુદ્ધતમવોક્ષિતં ભવતિ યત્રૈનમુપાવહરત્યુદ્ધતે વા અવોક્ષિતેઽગ્નિમાદધતિ સિકતા ઉપકીર્ણા ભવન્તિ તાસામુપરિ બન્ધુઃ -

પરિશ્રિતં ભવતિ । એતદ્વૈ દેવા અબિભયુર્યદ્વૈ ન ઇમમિહ રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા ન હન્યુરિતિ તસ્મા એતાં પુરં પર્યશ્રયંસ્તથૈવાસ્મા અયમેતાં પુરં પરિશ્રયત્યથો યોનિર્વા ઇયં રેત ઇદં તિર ઇવ વૈ યોનૌ રેતઃ સિચ્યતે યોનિરૂપમેતત્ક્રિયતે તસ્માદપિ સ્વયા જાયયા તિર ઇવૈવ ચિચરિષતિ -

અથૈનં વિષ્યતિ । તદ્યદેવાસ્યાત્રોપનદ્ધસ્ય સંશુચ્યતિ તામેવાસ્માદેતચ્છુચં બહિર્ધા દધાત્યથો એતસ્યા એવૈનમેતદ્યોનેઃ પ્રજનયતિ -

વિ પાજસા પૃથુના શોશુચાન ઇતિ । વિ પાજસા પૃથુના દીપ્યમાન ઇત્યેતદ્બાધસ્વ દ્વિષો રક્ષસો અમીવા ઇતિ બાધસ્વ સર્વાન્પાપ્મન ઇત્યેતત્સુશર્મણો બૃહતઃ શર્મણિ સ્યામગ્નેરહં સુહવસ્ય પ્રણીતાવિત્યાશિષમાશાસ્તે -

અથાજલોમાન્યાચ્છિદ્ય । ઉદીચઃ પ્રાચઃ પશૂન્પ્રસૃજત્યેષા હોભયેષાં દેવમનુષ્યાણાં દિગ્યદુદીચી પ્રાચ્યેતસ્યાં તદ્દિશિ પશૂન્દધાતિ તસ્માદુભયે દેવમનુષ્યાઃ પશૂનુપજીવન્તિ -