શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 6.4.1

અથૈનમતઃ ખનત્યેવ । એતદ્વા એનં દેવા અનુવિદ્યાખનંસ્તથૈવૈનમયમેતદનુવિદ્ય ખનતિ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પૃથિવ્યાઃ સધસ્થાદગ્નિં પુરીષ્યમઙ્ગિરસ્વત્ખનામીતિ સવિતૃપ્રસૂત એવૈનમેતદેતાભિર્દેવતાભિઃ પૃથિવ્યા ઉપસ્થાદગ્નિં પશવ્યમગ્નિવત્ખનતિ -

જ્યોતિષ્મન્તં ત્વાગ્ને સુપ્રતીકમિતિ । જ્યોતિષ્માન્વા અયમગ્નિઃ સુપ્રતીકોઽજસ્રેણભાનુના દીદ્યતમિત્યજસ્રેણાર્ચિષા દીપ્યમાનમિત્યેતચ્છિવં પ્રજાભ્યોઽહિંસન્તં પૃથિવ્યાઃ સધસ્થાદગ્નિં પુરીષ્યમઙ્ગિરસ્વત્ખનામ ઇતિ શિવં પ્રજાભ્યોઽહિંસન્તં પૃથિવ્યા ઉપસ્થાદગ્નિં પશવ્યમગ્નિવત્ખનામ ઇત્યેતત્ -

દ્વાભ્યાં ખનતિ । દ્વિપાદ્યજમાનો યજમાનોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતત્ખનત્યથો દ્વયં હ્યેવૈતદ્રૂપં મૃચ્ચાપશ્ચ -

સ વૈ ખનામિ ખનામ ઇતિ ખનતિ । ખનામીતિ વા એતં પ્રજાપતિરખનત્ખનામ ઇતિ દેવાસ્તસ્માત્ખનામિ ખનામ ઇતિ -

સ વા અભ્ર્યા ખનન્ । વાચા ખનામિ ખનામ ઇત્યાહ વાગ્વા અભ્રિરારમ્ભાયૈવેયં વૈણવી ક્રિયતે વાચા વા એતમભ્ર્યા દેવા અખનંસ્તથૈવૈનમયમેતદ્વાચૈવાભ્ર્યા ખનતિ -

અથૈનં કૃષ્ણાજિને સમ્ભરતિ । યજ્ઞો વૈ કૃષ્ણાજિનં યજ્ઞ એવૈનમેતત્સમ્ભરતિ લોમતશ્છન્દાંસિ વૈ લોમાનિ છન્દઃસ્વેવૈનમેતત્સમ્ભરતિ તત્તૂષ્ણીમુપસ્તૃણાતિ યજ્ઞો વૈ કૃષ્ણાજિનં પ્રજાપતિર્વૈ યજ્ઞોઽનિરુક્તો વૈ પ્રજાપતિરુત્તરતસ્તસ્યોપરિબન્ધુઃ પ્રાચીનગ્રીવે તદ્ધિ દેવત્રા -

અથૈનં પુષ્કરપર્ણે સમ્ભરતિ । યોનિર્વૈ પુષ્કરપર્ણં યોનૌ તદ્રેતઃ સિઞ્ચતિ યદ્વૈ યોનૌ રેતઃ સિચ્યતે તત્પ્રજનિષ્ણુ ભવતિ તન્મન્ત્રેણોપસ્તૃણાતિ વાગ્વૈ મન્ત્રો વાક્પુષ્કરપર્ણમ્ -

અપાં પૃષ્ઠમસિ યોનિરગ્નેરિતિ । અપાં હ્યેતત્પૃષ્ઠં યોનિર્હ્યેતદગ્નેઃ સમુદ્રમભિતઃ પિન્વમાનમિતિ સમુદ્રો હ્યેતદભિતઃ પિન્વતે વર્ધમાનો મહાં આ ચ પુષ્કર ઇતિ વર્ધમાનો મહીયસ્વ પુષ્કર ઇત્યેતદ્દિવો માત્રયા વરિમ્ણા પ્રથસ્વેત્યનુવિમાર્ષ્ટ્યસૌ વા આદિત્ય એષોઽગ્નિર્નો હૈતમન્યો દિવો વરિમા યન્તુમર્હતિ દ્યૌર્ભૂત્વનં યચ્છેત્યેવૈતદાહ -

તદુત્તરં કૃષ્ણાજિનાદુપસ્તૃણાતિ । યજ્ઞો વૈ કૃષ્ણાજિનમિયં વૈ કૃષ્ણાજિનમિયમુ વૈ યજ્ઞોઽસ્યાં હિ યજ્ઞસ્તાયતે દ્યૌષ્પુષ્કરપર્ણમાપો વૈ દ્યૌરાપઃ પુષ્કરપર્ણમુત્તરો વા અસાવસ્યૈ -

અથૈને અભિમૃશતિ । સંજ્ઞામેવાભ્યામેતત્કરોતિ શર્મ ચ સ્થો વર્મ ચ સ્થ ઇતિ શર્મ ચ હ્યસ્યૈતે વર્મ ચાચ્છિદ્રે બહુલે ઉભે ઇત્યચ્છિદ્રે હ્યેતે બહુલે ઉભે વ્યચસ્વતી સંવસાથામિત્યવકાશવતી સંવસાથામિત્યેતદ્ભૃતમગ્નિં પુરીષ્યમિતિ બિભૃતમગ્નિં પશવ્યમિત્યેતત્ -

સંવસાથાં સ્વર્વિદા । સમીચી ઉરસાઽઽત્મનેતિ સંવસાથામેનં સ્વર્વિદા સમીચીઽઉરસા ચાત્મના ચેત્યેતદગ્નિમન્તર્ભરિષ્યન્તી જ્યોતિષ્મન્તમજસ્રમિદિત્યસૌ વા આદિત્ય એષોઽગ્નિઃ સ એષ જ્યોતિષ્માનજસ્રસ્તમેતે અન્તરા બિભૃતસ્તસ્માદાહ જ્યોતિષ્મન્તમજસ્રમિદિતિ -

દ્વાભ્યામભિમૃશતિ । દ્વિપાદ્યજમાનો યજમાનોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવાભ્યામેતત્સંજ્ઞાં કરોત્યથો દ્વયં હ્યેવૈતદ્રૂપં કૃષ્ણાજિનં ચ પુષ્કરપર્ણં ચ -