શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 6.3.3

વીડિયો અંશ

પ્રદીપ્તા એતેઽગ્નયો ભવન્તિ । અથ મૃદમચ્છયન્તીમે વૈ લોકા એતેઽગ્નયસ્તે યદા પ્રદીપ્તા અથૈત ઇમે લોકાઃ પુરો વા એતદેભ્યો લોકેભ્યોઽગ્રે દેવાઃ કર્માન્વૈચ્છંસ્તદ્યદેતાનગ્નીનતીત્ય મૃદમાહરતિ તદેનં પુરૈભ્યો લોકેભ્યોઽન્વિચ્છતિ -

પ્રાઞ્ચો યન્તિ । પ્રાચી હિ દિગગ્નેઃ સ્વાયામેવૈનમેતદ્દિશ્યન્વિચ્છતિ સ્વાયાં દિશિ વિન્દતિ -

તે પ્રયન્તિ । અગ્નિં પુરીષ્યમઙ્ગિરસ્વદચ્છેમ ઇત્યગ્નિં પશવ્યમગ્નિવદચ્છેમ ઇત્યેતત્ -

અથાનદ્ધાપુરુષમીક્ષતે । અગ્નિં પુરીષ્યમઙ્ગિરસ્વદ્ભરિષ્યામ ઇત્યગ્નિં પશવ્યમગ્નિવદ્ભરિષ્યામ ઇત્યેતત્તદેનમનદ્ધાપુરુષેણાન્વિચ્છતિ -

અથ વલ્મીકવપા સુષિરા વ્યધ્વે નિહિતા ભવતિ । તામન્વીક્ષત ઇયં વૈ વલ્મીકવપેયમુ વા ઇમે લોકા એતદ્વા એનં દેવા એષુ લોકેષુ વિગ્રાહમૈચ્છંસ્તથૈવૈનમયમેતદેષુ લોકેષુ વિગ્રાહમિચ્છતિ -

અન્વગ્નિરુષસામગ્રમખ્યદિતિ । તદેનમુષઃસ્વૈચ્છન્નન્વહાનિ પ્રથમો જાતવેદા ઇતિ તદેનમહઃસ્વૈચ્છન્નનુ સૂર્યસ્ય પુરુત્રા ચ રશ્મીનિતિ તદેનં સૂર્યસ્ય રશ્મિષ્વૈચ્છન્નનુ દ્યાવાપૃથિવી આતતન્થેતિ તદેનં દ્યાવાપૃથિવ્યોરૈચ્છંસ્તમવિન્દંસ્તથૈવૈનમયમેતદ્વિન્દતિ તં યદા પરાપશ્યત્યથ તામવાસ્યત્યાગચ્છન્તિ મૃદમ્ -

અથાશ્વમભિમન્ત્રયતે । એતદ્વૈ દેવા અબ્રુવન્પાપ્માનમસ્યાપહનામેતિ શ્રમો વૈ પાપ્મા શ્રમમસ્ય પાપ્માનમપહનામેતિ તસ્ય શ્રમં પાપ્માનમપાઘ્નંસ્તથૈવાસ્યાયમેતચ્છ્રમં પાપ્માનમપહન્તિ -

આગત્ય વાજ્યધ્વાનમિતિ । આગતો હ્યસ્યાધ્વા ભવતિ સર્વા મૃધો વિધૂનુત ઇતિ પાપ્મા વૈ મૃધઃ સર્વાન્પાપ્મનો વિધૂનુત ઇત્યેતત્તસ્માદુ હૈતદશ્વઃ સ્યત્ત્વા વિધૂનુતે ઽગ્નિં સધસ્થે મહતિ ચક્ષુષા નિચિકીષત ઇતીદં વૈ મહત્સધસ્થમગ્નિમસ્મિન્મહતિ સધસ્થે ચક્ષુષા દિદૃક્ષત ઇત્યેતત્ -

અથૈનમાક્રમયતિ । એતદ્વા એષ એતં દેવેભ્યોઽનુવિદ્ય પ્રાબ્રવીદ્યથાઽયમિહેવેત્યેવમ્ -

યદ્વેવાક્રમયતિ । એતદ્વૈ દેવા અબિભયુર્યદ્વૈ ન ઇમમિહ રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા ન હન્યુરિતિ તસ્મા એતં વજ્રમુપરિષ્ટાદભિગોપ્તારમકુર્વન્નમુમેવાદિત્યમસૌ વા આદિત્ય એષોઽશ્વસ્તથૈવાસ્મા અયમેતં વજ્રમુપરિષ્ટાદભિગોપ્તારં કરોતિ -

આક્રમ્ય વાજિન્ । પૃથિવીમગ્નિમિચ્છ રુચા ત્વમિતિ ચક્ષુર્વૈ રુગાક્રમ્ય ત્વં વાજિન્પૃથિવીમગ્નિમિચ્છ ચક્ષુષેત્યેતદ્ભૂમ્યા વૃત્ત્વાય નો બ્રૂહિ યતઃ ખનેમ તં વયમિતિ ભૂમેસ્તત્સ્પાશયિત્વાય નો બ્રૂહિ યત એનં ખનેમેત્યેતત્ -

અથૈનમુન્મૃશતિ । એતદ્વા એનં દેવાઃ પ્રોચિવાંસં વીર્યેણ સમાર્ધયંસ્તથૈવૈનમયમેતત્પ્રોચિવાંસં વીર્યેણ સમર્ધયતિ દ્યૌસ્તે પૃષ્ઠં પૃથિવી સધસ્થમાત્માઽન્તરિક્ષં સમુદ્રો યોનિરિતીત્થમસીત્થમસીત્યેવૈતદાહ વિખ્યાય ચક્ષુષા ત્વમભિતિષ્ઠ પૃતન્યત ઇતિ વિખ્યાય ચક્ષુષા ત્વમભિતિષ્ઠ સર્વાન્પાપ્મન ઇત્યેતન્નોપસ્પૃશતિ વજ્રો વાઽઅશ્વો નેન્માયં વજ્રો હિનસદિતિ -

અથૈનમુત્ક્રમયતિ । એતદ્વૈ દેવા અબ્રુવન્કિમિમમભ્યુત્ક્રમિષ્યામ ઇતિ મહત્સૌભગમિતિ તં મહત્સૌભગમભ્યુદક્રમયંસ્તથૈવૈનમયમેતન્મહત્સૌભગમભ્યુત્ક્રમયત્યુત્ક્રામ મહતે સૌભગાયેત્યુત્ક્રામ મહત્તે સૌભગમિત્યેતત્તસ્માદુ હૈતદશ્વઃ પશૂનાં ભગિતમોઽસ્માદાસ્થાનાદિતિ યત્રૈતત્તિષ્ઠસીત્યેતદ્દ્રવિણોદા ઇતિ દ્રવિણં હ્યેભ્યો દદાતિ વાજિન્નિતિ વાજી હ્યેષ વયં સ્યામ સુમતૌ પૃથિવ્યા અગ્નિં ખનન્ત ઉપસ્થે અસ્યા ઇતિ વયમસ્મૈ પૃથિવ્યૈ સુમતૌ સ્યામાગ્નિમસ્યા ઉપસ્થે ખનન્ત ઇત્યેતત્ -

અથૈનમુત્ક્રાન્તમભિમન્ત્રયતે । એતદ્વા એનં દેવાઃ પ્રોચિવાંસં યથા દદિવાંસં વન્દેતૈવમુપાસ્તુવન્નુપામહયંસ્તથૈવૈનમયમેતદુપસ્તૌત્યુપમહયત્યુદક્રમીદિત્યુદ્ધ્યક્રમીદ્દ્રવિણોદા ઇતિ દ્રવિણં હ્યેભ્યો દદાતિ વાજ્યર્વેતિ વાજી ચ હ્યેષોઽર્વા ચાકઃ સુલોકં સુકૃતં પૃથિવ્યામિત્યકરઃ સુલોકં સુકૃતં પૃથિવ્યામિત્યેતત્તતઃ ખનેમ સુપ્રતીકમગ્નિમિતિ તત એનં ખનેમેત્યેતત્સુપ્રતીકમિતિ સર્વતો વા અગ્નિઃ સુપ્રતીકઃ સ્વો રુહાણા અધિ નાકમુત્તમમિતિ સ્વર્ગો વૈ લોકો નાકઃ સ્વર્ગં લોકં રોહન્તોઽધિ નાકમુત્તમમિત્યેતત્તં દક્ષિણોપસંક્રમયતિ યત્રેતરૌ પશૂ ભવતસ્તે દક્ષિણતઃ પ્રાઞ્ચસ્તિષ્ઠન્તિ સ ય એવામુત્ર દક્ષિણત સ્થાનસ્ય બન્ધુઃ સોઽત્ર -

અથોપવિશ્ય મૃદમભિજુહોતિ । એતદ્વૈ દેવા અબ્રુવંશ્ચેતયધ્વમિતિ ચિતિમિચ્છતેતિ વાવ તદબ્રુવંસ્તે ચેતયમાના એતામાહુતિમપશ્યંસ્તામજુહવુસ્તાં હુત્વેમાંલ્લોકાનુખામપશ્યન્ -

તેઽબ્રુવન્ । ચેતયધ્વમેવેતિ ચિતિમિચ્છતેતિ વાવ તદબ્રુવંસ્તે ચેતયમાના એતાં દ્વિતીયામાહુતિમપશ્યંસ્તામજુહવુસ્તાં હુત્વા વિશ્વજ્યોતિષોઽપશ્યન્નેતા દેવતા અગ્નિં વાયુમાદિત્યમેતા હ્યેવ દેવતા વિશ્વં જ્યોતિસ્તથૈવૈતદ્યજમાન એતે આહુતી હુત્વેમાંશ્ચ લોકાનુખાં પશ્યત્યેતાશ્ચ દેવતા વિશ્વજ્યોતિષો વ્યતિષક્તાભ્યાં જુહોતીમાંશ્ચ તલ્લોકાનેતાશ્ચ દેવતા વ્યતિષજતિ -

યદ્વેવૈતે આહુતી જુહોતિ । મૃદં ચ તદપશ્ચ પ્રીણાતિ તે ઇષ્ટ્વા પ્રીત્વાથૈને સમ્ભરતિ વ્યતિષક્તાભ્યાં જુહોતિ મૃદં ચ તદપશ્ચ વ્યતિષજતિ -

આજ્યેન જુહોતિ । વજ્રો વા આજ્યં વજ્રમેવાસ્મા એતદભિગોપ્તારં કરોત્યથો રેતો વા આજ્યં રેત એવૈતત્સિઞ્ચતિ સ્રુવેણ વૃષા વૈ સ્રુવો વૃષા વૈ રેતઃ સિઞ્ચતિ સ્વાહાકારેણ વૃષા વૈ સ્વાહાકારો વૃષા વૈ રેતઃ સિઞ્ચતિ -

આ ત્વા જિઘર્મિ મનસા ઘૃતેનેતિ । આ ત્વા જુહોમિ મનસા ચ ઘૃતેન ચેત્યેતત્પ્રતિક્ષિયન્તં ભુવનાનિ વિશ્વેતિ પ્રત્યઙ્હ્યેષ સર્વાણિ ભુવનાનિ ક્ષિયતિ પૃથું તિરશ્ચા વયસા બૃહન્તમિતિ પૃથુર્વા એષ તિર્યઙ્વયસો બૃહન્ધૂમેન વ્યચિષ્ઠમન્નૈ રભસં દૃશાનમિત્યવકાશવન્તમન્નૈરન્નાદં દીપ્યમાનમિત્યેતત્ -

આ વિશ્વતઃ પ્રત્યઞ્ચં જિઘર્મીતિ । આ સર્વતઃ પ્રત્યઞ્ચં જુહોમીત્યેતદરક્ષસા મનસા તજ્જુષેતેત્યહીડમાનેન મનસા તજ્જોષયેતેત્યેતન્મર્યશ્રી સ્પૃહયદ્વર્ણો અગ્નિરિતિ મર્યશ્રીર્હ્યેષ સ્પૃહયદ્વર્ણોઽગ્નિર્નાભિમૃશે તન્વા જર્ભુરાણ ઇતિ ન હ્યેષોઽભિમૃશે તન્વા દીપ્યમાનો ભવતિ -

દ્વાભ્યામભિજુહોતિ । દ્વિપાદ્યજમાનો યજમાનોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતતદ્રેતો ભૂતં સિઞ્ચત્યાગ્નેયીભ્યામગ્નિમેવૈતદ્રેતો ભૂતં સિઞ્ચતિ તે યદાગ્નેય્યૌ તેનાગ્નિરથ યત્ત્રિષ્ટુભૌ તેનેન્દ્ર ઐન્દ્રાગ્નોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતદ્રેતો ભૂતં સિઞ્ચતીન્દ્રાગ્ની વૈ સર્વે દેવાઃ સર્વદેવત્યોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતદ્રેતોભૂતં સિઞ્ચતિ -

અશ્વસ્ય પદે જુહોતિ । અગ્નિરેષ યદશ્વસ્તથો હાસ્યૈતે અગ્નિમત્યેવાહુતી હુતે ભવતઃ -

અથૈનં પરિલિખતિ । માત્રામેવાસ્મા એતત્કરોતિ યથૈતાવાનસીત્યેવમ્ -

યદ્વેવૈનં પરિલિખતિ । એતદ્વૈ દેવા અબિભયુર્યદ્વૈ ન ઇમમિહ રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા ન હન્યુરિતિ તસ્મા એતાં પુરં પર્યશ્રયંસ્તથૈવાસ્મા અયમેતાં પુરં પરિશ્રયત્યભ્ર્યા વજ્રો વા અભ્રિર્વજ્રમેવાસ્મા એતદભિગોપ્તારં કરોતિ સર્વતઃ પરિલિખતિ સર્વત એવાસ્મા એતં વજ્રમભિગોપ્તારં કરોતિ ત્રિષ્કૃત્વઃ પરિલિખતિ ત્રિવૃતમેવાસ્મા એતં વજ્રમભિગોપ્તારં કરોતિ -

પરિ વાજપતિઃ કવિઃ । પરિ ત્વાગ્ને પુરં વયં ત્વમગ્ને દ્યુભિરિત્યગ્નિમેવાસ્મા એતદુપસ્તુત્ય વર્મ કરોતિ પરિવતીભિઃ પરીવ હિ પુર આગ્નેયીભિરગ્નિપુરામેવાસ્મા એતત્કરોતિ સા હૈષાગ્નિપુરા દીપ્યમાના તિષ્ઠતિ તિસૃભિસ્ત્રિપુરમેવાસ્મા એતત્કરોતિ
તસ્માદુ હૈતત્પુરાં પરમં રૂપં યત્ત્રિપુરં સ વૈ વર્ષીયસા વર્ષીયસા ચ્છન્દસા પરાં પરાં લેખાં વરીયસીં કરોતિ તસ્માત્પુરાં પરા પરા વરીયસી લેખા ભવન્તિ લેખા હિ પુરઃ -

અથૈનમસ્યાં ખનતિ । એતદ્વૈ દેવા અબિભયુર્યદ્વૈ ન ઇમમિહ રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા ન હન્યુરિતિ તસ્મા ઇમામેવાત્માનમકુર્વન્ગુપ્ત્યા આત્માઽઽત્માનં ગોપ્સ્યતીતિ સાસમમ્બિલા સ્યાત્તદસ્યેયમાત્મા ભવતિ યદ્વેવ સમંબિલા યોનિર્વા ઇયં રેત ઇદં યદ્વૈ રેતસો યોનિમતિરિચ્યતેઽમુયા તદ્ભવત્યથ યન્ન્યૂનં વ્યૃદ્ધં તદેતદ્વૈ રેતસઃ સમૃદ્ધં યત્સમમ્બિલં ચતુઃસ્રક્તિરેષ કૂપો ભવતિ ચતસ્રો વૈ દિશઃ સર્વાભ્ય એવૈનમેતદ્દિગ્ભ્યઃ ખનતિ -