શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 6.1.1

૬.૧.૧ અથાગ્નિચિત્યાબ્રાહ્મણમ્
અસદ્વા ઇદમગ્ર આસીત્ । તદાહુઃ કિં તદસદાસીદિત્યૃષયો વાવ તેઽગ્રેઽસદાસીત્તદાહુઃ કે ત ઽઋષય ઇતિ પ્રાણા વા ઋષયસ્તે યત્પુરાઽસ્માત્સર્વસ્માદિદમિચ્છન્તઃ શ્રમેણ તપસારિષંસ્તસ્માદૃષયઃ -

સ યોઽયં મધ્યે પ્રાણઃ । એષ એવેન્દ્રસ્તાનેષ પ્રાણાન્મધ્યત ઇન્દ્રિયેણૈન્દ્ધ યદૈન્દ્ધ તસ્માદિન્ધ ઇન્ધો હ વૈ તમિન્દ્ર ઇત્યાચક્ષતે પરોઽક્ષં પરોઽક્ષકામા હિ દેવાસ્ત ઇદ્ધાઃ સપ્ત નાના પુરુષાનસૃજન્ત -

તેઽબ્રુવન્ । ન વા ઇત્થં સન્તઃ શક્ષ્યામઃ પ્રજનયિતુમિમાન્ત્સપ્ત પુરુષાનેકમ્પુરુષં કરવામેતિ ત એતાન્ત્સપ્ત પુરુષાનેકં પુરુષમકુર્વન્યદૂર્ધ્વં નાભેસ્તૌ દ્વૌ સમૌબ્જન્યદવાઙ્નાભેસ્તૌ દ્વૌ પક્ષઃ પુરુષઃ પક્ષઃ પુરુષઃ પ્રતિષ્ઠૈક આસીત્ -

અથ યૈતેષાં સપ્તાનાં પુરુષાણાં શ્રીઃ । યો રસ આસીત્તમૂર્ધ્વં સમુદૌહંસ્તદસ્યશિરોઽભવદ્યચ્છ્રિયં સમુદૌહંસ્તસ્માચ્છિરસ્તસ્મિન્નેતસ્મિન્પ્રાણા અશ્રયન્ત તસ્માદ્વેવૈતચ્છિરોઽથ યત્પ્રાણા અશ્રયન્ત તસ્માદુ પ્રાણાઃ શ્રિયોઽથ યત્સર્વસ્મિન્નશ્રયન્ત તસ્માદુ શરીરમ્ -

સ એવ પુરુષઃ પ્રજાપતિરભવત્ । સ યઃ સ પુરુષઃ પ્રજાપતિરભવદયમેવ સ યોઽયમગ્નિશ્ચીયતે -

સ વૈ સપ્તપુરુષો ભવતિ । સપ્તપુરુષો હ્યયં પુરુષો યચ્ચ્ત્વાર આત્મા ત્રયઃ પક્ષપુચ્છાનિ ચત્વારો હિ તસ્ય પુરુષસ્યાત્મા ત્રયઃ પક્ષપુચ્છાન્યથ યદેકેન પુરુષેણાત્માનં વર્ધયતિ તેન વીર્યેણાયમાત્મા પક્ષપુચ્છાન્યુદ્યચ્છતિ -

અથ યશ્ચિતેઽગ્નિર્નિધીયતે । યૈવૈતેષાં સપ્તાનાં પુરુષાણાં શ્રીર્યો રસસ્તમેતદૂર્ધ્વં સમુદૂહન્તિ તદસ્યૈતચ્છિરસ્તસ્મિન્ત્સર્વે દેવાઃ શ્રિતા અત્ર હિ સર્વેભ્યો દેવેભ્યો જુહ્વતિ તસ્માદ્વેવૈતચ્છિરઃ -

સોઽયં પુરુષઃ પ્રજાપતિરકામયત ભૂયાન્ત્સ્યાં પ્રજાયેયેતિ સોઽશ્રામ્યત્સ તપોઽતપ્યત સ શ્રાન્તસ્તેપાનો બ્રહ્મૈવ પ્રથમમસૃજત ત્રયીમેવ વિદ્યાં સૈવાસ્મૈ પ્રતિષ્ઠાઽભવત્તસ્માદાહુર્બ્રહ્માસ્ય સર્વસ્ય પ્રતિષ્ઠેતિ તસ્માદનૂચ્ય પ્રતિતિષ્ઠતિ પ્રતિષ્ઠા હ્યેષા યદ્બ્રહ્મ તસ્યાં પ્રતિષ્ઠાયાં પ્રતિષ્ઠિતોઽતપ્યત -

સોઽપોઽસૃજત । વાચ એવ લોકાદ્વાગેવાસ્ય સાઽસૃજ્યત સેદં સર્વમાપ્નોદ્યદિદં કિં ચ યદાપ્નોત્તસ્માદાપો યદવૃણોત્તસ્માદ્વાઃ -

સોઽકામયત । આભ્યોઽદ્ભ્યોઽધિ પ્રજાયેયેતિ સોઽનયા ત્રય્યા વિદ્યયા સહાપઃ પ્રાવિશત્તત આણ્ડં સમવર્તત તદભ્યમૃશદસ્ત્વિત્યસ્તુ ભૂયોઽસ્ત્વિત્યેવતદબ્રવીત્તતો બ્રહ્મૈવ પ્રથમમસૃજ્યત ત્રય્યેવ વિદ્યા તસ્માદાહુર્બ્રહ્માસ્ય સર્વસ્ય પ્રથમજમિત્યપિ હિ તસ્માત્પુરુષાદ્બ્રહ્મૈવ પૂર્વમસૃજ્યત તદસ્ય તન્મુખમેવાસૃજ્યત તસ્માદનૂચાનમાહુરગ્નિકલ્પ ઇતિ મુખં હ્યેતદગ્નેર્યદ્બ્રહ્મ -

અથ યો ગર્ભોઽન્તરાસીત્ । સોઽગ્રિરસૃજ્યત સ યદસ્ય સર્વસ્યાગ્રમસૃજ્યત તસ્માદગ્રિરગ્રિર્હ વૈ તમગ્નિરિત્યાચક્ષતે પરોઽક્ષં પરોઽક્ષકામા હિ દેવા અથ યદશ્રુ સંક્ષરિતમાસીત્સોઽશ્રુરભવદશ્રુર્હ વૈ તમશ્વ ઇત્યાચક્ષતે પરોઽક્ષમ્પરોઽક્ષકામા હિ દેવા અથ યદરસદિવ સ રાસભોઽભવદથ યઃ કપાલે રસો લિપ્ત આસીત્સોઽજોઽભવદથ યત્કપાલમાસીત્સા પૃથિવ્યભવત્ -

સોઽકામયત । આભ્યોઽદ્ભ્યોઽધીમાં પ્રજનયેયમિતિ તાં સંક્લિશ્યાપ્સુ પ્રાવિધ્યત્તસ્યૈ યઃ પરાઙ્રસોઽત્યક્ષરત્સ કૂર્મોઽભવદથ યદૂર્ધ્વમુદૌક્ષ્યતેદં તદ્યદિદમૂર્ધ્વમદ્ભ્યોઽધિ જાયતે સેયં સર્વાપ એવાનુવ્યૈત્તદિદમેકમેવ રૂપં સમદૃશ્યતાપ એવ -

સોઽકામયત । ભૂય એવ સ્યાત્પ્રજાયેતેતિ સોઽશ્રામ્યત્સ તપોઽતપ્યત સ શ્રાન્તસ્તેપાનઃ ફેનમસૃજત સોઽવેદન્યદ્વા એતદ્રૂપં ભૂયો વૈ ભવતિ શ્રામ્યાણ્યેવેતિ સ શ્રાન્તસ્તેપાનો મૃદં શુષ્કાપમૂષસિકતં શર્કરામશ્માનમયો હિરણ્યમોષધિવનસ્પત્યસૃજત તેનેમાં પૃથિવીં પ્રાચ્છાદયત્ -

તા વા એતા નવ સૃષ્ટયઃ । ઇયમસૃજ્યત તસ્માદાહુસ્ત્રિવૃદગ્નિરિતીયં હ્યગ્નિરસ્યૈ હિ સર્વોઽગ્નિશ્ચીયતે -

અભૂદ્વા ઇયં પ્રતિષ્ઠેતિ । તદ્ભૂમિરભવત્તામપ્રથયત્સા પૃથિવ્યભવત્સેયં સર્વા કૃત્સ્ના મન્યમાનાઽગાયદ્યદગાયત્તસ્માદિયં ગાયત્ર્યથો આહુરગ્નિરેવાસ્યૈ પૃષ્ઠે સર્વઃ કૃત્સ્નો મન્યમાનોઽગાયદ્યદગાયત્તસ્માદગ્નિર્ગાયત્ર ઇતિ તસ્માદુહૈતદ્યઃ સર્વઃ કૃત્સ્નો મન્યતે ગાયતિ વૈવ ગીતે વા રમતે -