શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 5.5.5

૫.૫.૫ ત્રૈધાતવીયસંજ્ઞિકા ઉદવસાનીયેષ્ટિઃ
ઐન્દ્રાવૈષ્ણવં દ્વાદશકપાલં પુરોડાશં નિર્વપતિ । તદ્યદેતયા યજતે વૃત્રે હ વા ઇદમગ્રે સર્વમાસ યદૃચો યદ્યજૂંષિ યત્સામાનિ તસ્મા ઇન્દ્રો વજ્રં પ્રાજિહીર્ષત્ -

સ હ વિષ્ણુમુવાચ । વૃત્રાય વૈ વજ્રં પ્રહરિષ્યામ્યનુ મા તિષ્ઠસ્વેતિ તથેતિ હ વિષ્ણુરુવાચાનુ ત્વા સ્થાસ્યે પ્રહરેતિ તસ્મા ઇન્દ્રો વજ્રમુદ્યયામ સ ઉદ્યતાદ્વજ્રાદ્વૃત્રો બિભયાઞ્ચકાર -

સ હોવાચ । અસ્તિ વા ઇદં વીર્યં તન્નુ તે પ્રયચ્છાનિ મા તુ મે પ્રહાર્ષીરિતિ તસ્મૈ યજૂંષિ પ્રાયચ્છત્તસ્મૈ દ્વિતીયમુદ્યયામ -

સ હોવાચ । અસ્તિ વા ઇદં વીર્યં તન્નુ તે પ્રયચ્છાનિ મા તુ મે પ્રહાર્ષીરિતિ તસ્મા ઋચઃ પ્રાયચ્છત્તસ્મૈ તૃતીયમુદ્યયામ -

અસ્તિ વા ઇદં વીર્યં તન્નુ તે પ્રયચ્છાનિ મા તુ મે પ્રહાષીરિતિ તસ્મૈ સામાનિ પ્રાયચ્છત્તસ્માદપ્યેતર્હ્યેવમેવૈતૈર્વેદૈર્યજ્ઞં તન્વતે યજુર્ભિરેવાગ્રેઽથર્ગ્ભિરથ સામભિરેવં હ્યસ્મા એતત્પ્રાયચ્છત્ -

તસ્ય યો યોનિરાશય આસ । તમનુપરામૃશ્ય સંલુપ્યાચ્છિનત્સૈષેષ્ટિરભવત્તદ્યદેતસ્મિન્નાશયે ત્રિધાતુરિવૈષા વિદ્યાઽઽશેત તસ્માત્ત્રૈધાતવી નામ -

અથ યદૈન્દ્રાવૈષ્ણવં હવિર્ભવતિ । ઇન્દ્રો હિ વજ્રમુદયચ્છદ્વિષ્ણુરન્વતિષ્ઠત -

અથ યદ્દ્વાદશકપાલો ભવતિ । દ્વાદશ વૈ માસાઃ સંવત્સરસ્ય સંવત્સરસમ્મિતૈષેષ્ટિસ્તસ્માદ્દ્વાદશકપાલો ભવતિ -

તમુભયેષાં વ્રીહિયવાણાં ગૃહ્ણાતિ । વ્રીહિમયમેવાગ્રે પિણ્ડમધિશ્રયતિ તદ્યજુષાં રૂપમથ યવમયં તદૃચાં રૂપમથ વ્રીહિમયં તત્સામ્નાં રૂપમ્ । તદેતત્ત્રય્યૈ વિદ્યાયૈ રૂપં ક્રિયતે સૈષા રાજસૂયયાજિન ઉદવસાનીયેષ્ટિર્ભવતિ -

સર્વાન્વા એષ યજ્ઞક્રતૂનવરુન્દ્ધે । સર્વા ઇષ્ટીરપિ દર્વિહોમાન્યો રાજસૂયેન યજતે તસ્ય યાતયામેવ યજ્ઞો ભવતિ સોઽસ્માત્પરાઙિવ ભવત્યેતાવાન્વૈ સર્વો યજ્ઞો યાવાનેષ ત્રયો વેદસ્તસ્યૈતદ્રૂપં ક્રિયત એષ યોનિરાશયસ્તદેતેન ત્રયેણ વેદેન પુનર્યજ્ઞમારભતે તથાઽસ્યાયાતયામા યજ્ઞો ભવતિ તથો અસ્માન્ન પરાઙ્ભવતિ -

સર્વાન્વા એષ યજ્ઞક્રતૂનવરુન્દ્ધે । સર્વા ઇષ્ટીરપિ દર્વિહોમાન્યો રાજસૂયેન યજતે દેવસૃષ્ટો વા એષેષ્ટિર્યત્ત્રૈધાતવ્યનયા મેઽપીષ્ટમસદનયાપિ સૂયા ઇતિ તસ્માદ્વા એષા રાજસૂયયાજિન ઉદવસાનીયેષ્ટિર્ભવતિ -

અથો યઃ સહસ્રં વા ભૂયો વા દદ્યાત્ । તસ્ય હાપ્યુદવસાનીયા સ્યાદ્રિરિચાન ઇવ વા એષ ભવતિ યઃ સહસ્રં વા ભૂયો વા દદાત્યેતદ્વૈ સહસ્રં વાચઃ પ્રજાતં યદેષ ત્રયોવેદસ્તત્સહસ્રેણ રિરિચાનં પુનરાપ્યાયયતિ તસ્માદુ હ તસ્યાપ્યુદવસાનીયા સ્યાત્ -

અથો યે દીર્ઘસત્ત્રમાસીરન્ । સંવત્સરં વા ભૂયો વા તેષાં હાપ્યુદવસાનીયા સ્યાત્સર્વં વૈ તેષામાપ્તં ભવતિ સર્વં જિતં યે દીર્ઘસત્ત્રમાસતે સંવત્સરં વા ભૂયો વા સર્વમેષા તસ્માદુ હ તેષામપ્યુદવસાનીયા સ્યાત્ -

અથો હૈનયાઽપ્યભિચરેત્ । એતયા વૈ ભદ્રસેનમાજાતશત્રવમારુણિરભિચચાર ક્ષિપ્રં કિલાસ્તૃણુતેતિ હ સ્માહ યાજ્ઞવલ્ક્યોઽપિ હ વા એનયેન્દ્રો વૃત્રસ્યાસ્થાનમચ્છિનદપિ હ વા એનયાઽઽસ્થાનં છિનત્તિ ય એનયાભિચરતિ તસ્માદુ હૈનયાઽપ્યભિચરેત્ -

અથો હૈનયાપિ ભિષજ્યેત્ । યં ન્વેવૈકયર્ચા ભિષજ્યેદેકેન યજુષૈકેન સામ્ના તં ન્વેવાગદં કુર્યાત્કિમુ યં ત્રયેણ વેદેન તસ્માદુ હૈનયાપિ ભિષજ્યેત્ -

તસ્યૈ ત્રીણિ શતમાનાનિ હિરણ્યાનિ દક્ષિણા । તાનિ બ્રહ્મણે દદાતિ ન વૈ બ્રહ્મા પ્રચરતિ ન સ્તુતે ન શંસત્યથ સ યશો ન વૈ હિરણ્યેન કિં ચન કુર્વન્ત્યથ તદ્યશસ્તસ્માત્ત્રીણિ શતમાનાનિ બ્રહ્મણે દદાતિ -

તિસ્રો ધેનૂર્હોત્રે । ભૂમા વૈ તિસ્રો ધેનવો ભૂમા હોતા તસ્માત્તિસ્રો ધેનૂર્હોત્રે -

ત્રીણિ વાસાંસ્યધ્વર્યવે । તનુતે વા અધ્વર્યુર્યજ્ઞં તન્વતે વાસાંસિ તસ્માત્ત્રીણિ વાસાંસ્યધ્વર્યવે ગામગ્નીધે -

તા વા એતાઃ । દ્વાદશ વા ત્રયોદશ વા દક્ષિણા ભવન્તિ દ્વાદશ વા વૈ ત્રયોદશ વા સંવત્સરસ્ય માસાઃ સંવત્સરસમ્મિતૈષેષ્ટિસ્તસ્માદ્દ્વાદશ વા ત્રયોદશ વા દક્ષિણા ભવન્તિ -

ચતુર્થ પ્રપાઠકઃ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ।
ઇતિ માધ્યંદિનીયે શતપતબ્રાહ્મણે સવનામ પઞ્ચમં કાણ્ડં સમાપ્તમ્