શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 5.4.5

વરુણાદ્ધ વા અભિષિષિચાનાદ્ભર્ગોઽપચક્રામ । વીર્યં વૈ ભર્ગ ઽએષ વિષ્ણુર્યજ્ઞઃ સોઽસ્માદપચક્રામ શશ્વદ્ય એષોઽપાં રસઃ સમ્ભૃતો ભવતિ યેનૈનમેતદભિષિઞ્ચતિ સોઽસ્ય ભર્ગં નિર્જઘાન -

તમેતાભિર્દેવતાભિરનુસમસર્પત્ । સવિત્રા પ્રસવિત્રા સરસ્વત્યા વાચા ત્વષ્ટ્રા રૂપૈઃ પૂષ્ણા પશુભિરિન્દ્રેણાસ્મે બૃહસ્પતિના બ્રહ્મણા વરુણેનૌજસાઽગ્નિના તેજસા સોમેન રાજ્ઞા વિષ્ણુનૈવ દશમ્યા દેવતયાન્વવિન્દત્ -

તદ્યદેનમેતાભિર્દેવતાભિરનુસમસર્પત્ । તસ્માત્સંસૃપો નામાથ યદ્દશમેઽહન્પ્રસુતો ભવતિ તસ્માદ્દશપેયોઽથો યદ્દશ દશૈકૈકં ચમસમનુપ્રસૃપ્તા ભવન્તિ તસ્માદ્વેવ દશપેયઃ -

તદાહુઃ । દશ પિતામહાન્ત્સોમપાન્ત્સંખ્યાય પ્રસર્પેત્તથો હાસ્ય સોમપીથમશ્નુતે દશપેયો હીતિ તદ્વૈ જ્યા દ્વૌ ત્રીનિત્યેવ પિતામહાન્ત્સોમપાન્વિન્દન્તિ તસ્માદેતા એવ દેવતાઃ સંખ્યાય પ્રસર્પેત્ -

એતાભિર્વૈ દેવતાભિર્વરુણ એતસ્ય સોમપીથમાશ્નુત । તથો એવૈષ એતાભિરેવ દેવતાભિરેતસ્ય સોમપીથમશ્નુતે તસ્માદેતા એવ દેવતાઃ સંખ્યાય પ્રસર્પેદથ યદૈવૈષોદવસાનીયેષ્ટિઃ સંતિષ્ઠત એતસ્યાભિષેચનીયસ્ય -

અથૈતાનિ હવીંષિ નિર્વપતિ । સાવિત્રં દ્વાદશકપાલં વાષ્ટાકપાલં વા પુરોડાશં સવિતા વૈ દેવાનાં પ્રસવિતા સવિતૃપ્રસૂત એવ તદ્વરુણોઽનુસમસર્પત્તથો એવૈષ એતત્સવિતૃપ્રસૂત એવાનુસંસર્પતિ તત્રૈકં પુણ્ડરીકં પ્રયચ્છતિ -

અથ સારસ્વતં ચરું નિર્વપતિ । વાગ્વૈ સરસ્વતી વાચૈવ તદ્વરુણોઽનુસમસર્પત્તથો એવૈષ એતદ્વાચૈવાનુસંસર્પતિ તત્રૈકં પુણ્ડરીકં પ્રયચ્છતિ -

અથ ત્વાષ્ટ્રં દશકપાલં પુરોડાશં નિર્વપતિ । ત્વષ્ટા વૈ રૂપાણામીષ્ટે ત્વષ્ટ્રૈવ તદ્રૂપૈર્વરુણોઽનુસમસર્પત્તથો એવૈષ એતત્ત્વષ્ટ્રૈવ રૂપૈરનુસંસર્પતિ તત્રૈકં પુણ્ડરીકં પ્રયચ્છતિ -

અથ પૌષ્ણં ચરું નિર્વપતિ । પશવો વૈ પૂષા પશુભિરેવ તદ્વરુણોઽનુસમસર્પત્તથો એવૈષ એતત્પશુભિરેવાનુસંસર્પતિ તત્રૈકં પુણ્ડરીકં પ્રયચ્છતિ -

અથૈન્દ્રમેકાદશકપાલં પુરોડાશં નિર્વપતિ । ઇન્દ્રિયં વૈ વીર્યમિન્દ્ર ઇન્દ્રિયેણૈવ તદ્વીર્યેણ વરુણોઽનુસમસર્પત્તથો એવૈષ એતદિન્દ્રિયેણૈવ વીર્યેણાનુસંસર્પતિ તત્રૈકં પુણ્ડરીકં પ્રયચ્છતિ -

અથ બાર્હસ્પત્યં ચરું નિર્વપતિ । બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણૈવ તદ્વરુણોઽનુસમસર્પત્તથો એવૈષ એતદ્બ્રહ્મણૈવાનુસંસર્પતિ તત્રૈકં પુણ્ડરીકં પ્રયચ્છતિ -

અથ વારુણં યવમયં ચરું નિર્વપતિ । સ યેનૈવૌજસેમાઃ પ્રજા વરુણોઽગૃહ્ણાત્તેનૈવ તદોજસા વરુણોઽનુસમસર્પત્તેનો એવૈષ તદોજસાનુસંસર્પતિ તત્રૈકં પુણ્ડરીકં પ્રયચ્છતિ -

ઉપસદો દશમ્યો દેવતાઃ । તત્ર પઞ્ચ પુણ્ડરીકાણ્યુપપ્રયચ્છતિ તાં દ્વાદશપુણ્ડરીકાં સ્રજં પ્રતિમુઞ્ચતે સા દીક્ષા તયા દીક્ષયા દીક્ષતે -

અથ યદ્દ્વાદશ ભવન્તિ । દ્વાદશ વૈ માસાઃ સંવત્સરસ્ય સર્વં વૈ સંવત્સરઃ સર્વેણૈવૈનમેતદ્દીક્ષયતિ યાનિ પુણ્ડરીકાણિતાનિ દિવો રૂપં તાનિ નક્ષત્રાણાં રૂપં યે વધકાસ્તેઽન્તરિક્ષસ્ય રૂપં યાનિ બિસાનિ તાન્યસ્યૈ તદેનમેષુ લોકેષ્વધિ દીક્ષયતિ -

અથ રાજાનં ક્રીત્વા । દ્વેધોપનહ્ય પરિવહન્તિ તતોઽર્ધમાસન્દ્યામાસાદ્ય પ્રચરત્યથ ય એષોઽર્ધો બ્રહ્મણો ગૃહે નિહિતો ભવતિ તમાસન્દ્યામાસાદ્યાતિથ્યેન પ્રચરતિ યદાતિથ્યેન પ્રચરત્યથોપસદ્ભિઃ પ્રચરતિ યદોપસદ્ભિઃ પ્રચરતિ -

અથૈતાનિ હવીંષિ નિર્વપતિ । આગ્નેયમષ્ટાકપાલં પુરોડાશં સૌમ્યં ચરું વૈષ્ણવં ત્રિકપાલં વા પુરોડાશં ચરું વા તેન યથેષ્ટ્યૈવં યજતે -

તદુ તથા ન કુર્યાત્ । હ્વલતિ વા એષ યો યજ્ઞપથાદેત્યેતિ વા એષ યજ્ઞપથાદ્ય ઉપસત્પથાદેતિ તસ્માદુપસત્પથાદેવ નેયાત્ -

સ યદગ્નિં યજતિ । અગ્નિનૈવૈતત્તેજસાઽનુસંસર્પત્યથ યત્સોમં યજતિ સોમેનૈવૈતદ્રાજ્ઞાઽનુસંસર્પત્યથ યદ્વિષ્ણું યજતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુસ્તદ્યજ્ઞમ્પ્રત્યક્ષમાપ્નોતિ તં પ્રત્યક્ષમાપ્ત્વાઽઽત્મન્કુરુતે -

સ એષ સપ્તદશોઽગ્નિષ્ટોમો ભવતિ । સપ્તદશો વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞસ્તદ્યજ્ઞં પ્રત્યક્ષમાપ્નોતિ તં પ્રત્યક્ષમાપ્ત્વાઽઽત્મન્કુરુતે -

તસ્ય દ્વાદશ પ્રથમગર્ભાઃ । પષ્ઠૌહ્યો દક્ષિણા દ્વાદશ વૈ માસાઃ સંવત્સરસ્ય સંવત્સરઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞસ્તદ્યજ્ઞં પ્રત્યક્ષમાપ્નોતિ તં પ્રત્યક્ષમાપ્ત્વાત્મન્કુરુતે -

તાસાં દ્વાદશ ગર્ભાઃ । તાશ્ચતુર્વિંશતિશ્ચતુર્વિંશતિર્વૈ સંવત્સરસ્યાર્ધમાસાઃ સંવત્સરઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞસ્તદ્યજ્ઞં પ્રત્યક્ષમાપ્નોતિ તં પ્રત્યક્ષમાપ્ત્વાઽઽત્મન્કુરુતે -

તા બ્રહ્મણે દદાતિ । બ્રહ્મા હિ યજ્ઞં દક્ષિણતોઽભિગોપાયતિ તસ્માત્તા બ્રહ્મણે દદાતિ હિરણ્મયીં સ્રજમુદ્ગાત્રે રુક્મં હોત્રે હિરણ્મયૌ પ્રાકાશાવધ્વર્યુભ્યામશ્વં પ્રસ્તોત્રે વશાં મૈત્રાવરુણાયઽર્ષભં બ્રાહ્મણાચ્છંસિને વાસસી નેષ્ટાપોતૃભ્યામન્યતરતો યુક્તં યવાચિતમચ્છાવાકાય ગામગ્નીધે -

તા વા એતાઃ । દ્વાદશ વા ત્રયોદશ વા દક્ષિણા ભવન્તિ દ્વાદશ વા વૈ ત્રયોદશ વા
સંવત્સરસ્ય માસાઃ સંવત્સરઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞસ્તદ્યજ્ઞં પ્રત્યક્ષમાપ્નોતિ તં પ્રત્યક્ષમાપ્ત્વાઽઽત્મન્કુરુતે -