શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 5.3.4

૫.૩.૪ અભિષેચનીયાનામપાં સંભરણમ્
સ વા અપઃ સમ્ભરતિ । તદ્યદપઃ સમ્ભરતિ વીર્યં વા આપો વીર્યમેવૈતદ્રસમપાં સમ્ભરતિ -

ઔદુમ્બરે પાત્રે । અન્નં વા ઊર્ગુદુમ્બર ઊર્જોઽન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ તસ્માદૌદુમ્બરે પાત્રે -

સ સારસ્વતીરેવ પ્રથમા ગૃહ્ણાતિ । અપો દેવા મધુમતીરગૃભ્ણન્નિત્યપો દેવા રસવતીરગૃહ્ણન્નિત્યેવૈતદાહોર્જસ્વતી રાજસ્વશ્ચિતાના ઇતિ રસવતીરિત્યેવૈતદાહ યદાહોર્જસ્વતીરિતિ રાજસ્વશ્ચિતાના ઇતિ યાઃ પ્રજ્ઞાતા રાજસ્વ ઇત્યેવૈતદાહ યાભિર્મિત્રાવરુણાવભ્યષિઞ્ચન્નિત્યેતાભિર્હિ મિત્રાવરુણાવભ્યષિઞ્ચન્યાભિરિન્દ્રમનયન્નત્યરાતીરિત્યેતાભિર્હીન્દ્રં નાષ્ટ્રા રક્ષાંસ્યત્યનયંસ્તાભિરભિષિઞ્ચતિ વાગ્વૈ સરસ્વતી વાચૈવૈનમેતદભિષિઞ્ચત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથાધ્વર્યુઃ । ચતુર્ગૃહીતમાજ્યં ગૃહીત્વાપોઽભ્યવૈતિ તદ્યા ઊર્મી વ્યર્દતઃ પશૌ વા પુરુષે વાભ્યવેતે તૌ ગૃહ્ણાતિ -

સ યઃ પ્રાઙ્ગુદર્દતિ । તં ગૃહ્ણાતિ વૃષ્ણ ઊર્મિરસિ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દેહિ સ્વાહા વૃષ્ણ ઊર્મિરસિ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દેહીતિ -

અથ યઃ પ્રત્યઙ્ઙુદર્દતિ । તં ગૃહ્ણાતિ વૃષસેનોઽસિ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દેહિ સ્વાહા વૃષસેનોઽસિ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દેહીતિ તાભિરભિષિઞ્ચતિ વીર્યં વા એતદપામુદર્દતિ પશૌ વા પુરુષે વાભ્યવેતે વીર્યેણૈવૈનમેતદભિષિઞ્ચત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ સ્યન્દમાના ગૃહ્ણાતિ । અર્થેત સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દત્ત સ્વાહાર્થેત સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દત્તેતિ તાભિરભિષિઞ્ચતિ વીર્યેણ વા એતાઃ સ્યન્દન્તે તસ્માદેનાઃ સ્યન્દમાના ન કિંચન પ્રતિધારયતે વીર્યેણૈવૈનમેતદભિષિઞ્ચત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ યાઃ સ્યન્દમાનાનાં પ્રતીપં સ્યન્દન્તે । તા ગૃહ્ણાત્યોજસ્વતી સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દત્ત સ્વાહૌજસ્વતી સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દત્તેતિ તાભિરભિષિઞ્ચતિ વીર્યેણ વા એતાઃ સ્યન્દમાનાનાં પ્રતીપં સ્યન્દન્તે વીર્યેણૈવૈનમેતદભિષિઞ્ચત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથાપયતીર્ગૃહ્ણાતિ । આપઃ પરિવાહિણી સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દત્તેતિ તાભિરભિષિઞ્ચત્યેતસ્યૈ વા એષાપચ્છિદ્યૈષૈવ પુનર્ભવત્યપિ હ વા અસ્યાન્યરાષ્ટ્રીયો રાષ્ટ્રે ભવત્યપ્યન્યરાષ્ટ્રીયમવહરતે તથાસ્મિન્ભૂમાનં દધાતિ ભૂમ્નૈવૈનમેતદભિષિઞ્ચત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ નદીપતિં ગૃહ્ણાતિ । અપાં પતિરસિ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દેહિ સ્વાહાઽપાં પતિરસિ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દેહીતિ તાભિરભિષિઞ્ચત્યપાં વા એષ પતિર્યન્નદીપતિર્વિશામેવૈનમેતત્પતિં કરોત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ નિવેષ્યં ગૃહ્ણાતિ । અપાં ગર્ભોઽસિ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દેહિ સ્વાહાપાં ગર્ભોઽસિ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દેહીતિ તાભિરભિષિઞ્ચતિ ગર્ભં વાઽએતદાપ ઉપનિવેષ્ટન્તે વિશામેવૈનમેતદ્ગર્ભં કરોત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ યઃ સ્યન્દમાનાનાં સ્થાવરો હ્રદો ભવતિ । પ્રત્યાતાપે તા ગૃહ્ણાતિ સૂર્યત્વચસ સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દત્ત સ્વાહા સૂર્યત્વચસ સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈદત્તેતિ તાભિરભિષિઞ્ચતિ વર્ચસૈવૈનમેતદભિષિઞ્ચતિ સૂર્યત્વચસમેવૈનમેતત્કરોતિ વરુણ્યા વા એતા આપો ભવન્તિ યાઃ સ્યન્દમાનાનાં ન સ્યન્દન્તે વરુણસવો વા એષ યદ્રાજસૂયં તસ્માદેતાભિરભિષિઞ્ચત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ યા આતપતિ વર્ષન્તિ । તા ગૃહ્ણાતિ સૂર્યવર્ચસ સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દત્ત સ્વાહા સૂર્યવર્ચસ સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દત્તેતિ તાભિરભિષિઞ્ચતિ વર્ચસૈવૈનમેતદભિષિઞ્ચતિ સૂર્યવર્ચસમેવૈનમેતત્કરોતિ મેધ્યા વા એતા આપો ભવન્તિ યા આતપતિ વર્ષન્ત્યપ્રાપ્તા હીમાં ભવન્ત્યથૈના ગૃહ્ણાતિ મેધ્યમેવૈનમેતત્કરોત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ વૈશન્તીર્ગૃહ્ણાતિ । માન્દા સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દત્ત સ્વાહા માન્દા સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દત્તેતિ તાભિરભિષિઞ્ચતિ વિશમેવાસ્મા એતત્સ્થાવરામનપક્રમિણીં કરોત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ કૂપ્યા ગૃહ્ણાતિ । વ્રજક્ષિત સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દત્ત સ્વાહા વ્રજક્ષિત સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દત્તેતિ તાભિરભિષિઞ્ચતિ તદ્યા ઇમાં પરેણાપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરત્યપામુ ચૈવ સર્વત્વાય તસ્માદેતાભિરભિશ્ચત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ પ્રુષ્વા ગૃહ્ણાતિ । વાશા સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દત્ત સ્વાહા વાશા સ્થ રાષ્ટ્રદા
રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દત્તેતિ તાભિરભિષિઞ્ચત્યન્નાદ્યેનૈવૈનમેતદભિષિઞ્ચત્યન્નાદ્યમેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતીદં વા અસાવાદિત્ય ઉદ્યન્નેવ યથાયમગ્નિર્નિર્દહેદેવમોષધીરન્નાદ્યં નિર્દહતિ તદેતા આપોઽભ્યવયત્યઃ શમયન્તિ ન હ વા ઇહાન્નાદ્યં પરિશિષ્યતે યદેતા આપો નાભ્યવેયુરન્નાદ્યેનૈવૈનમેતદભિષિઞ્ચત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ મધુ ગૃહ્ણાતિ । શવિષ્ટા સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દત્ત સ્વાહા શવિષ્ઠા સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દત્તેતિ તાભિરભિષિઞ્ચત્યપાં ચૈવૈનમેતદોષધીનાં ચ રસેનાભિષિઞ્ચત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ ગોર્વિજાયમાનાયા ઉલ્બ્યા ગૃહ્ણાતિ । શક્વરો સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દત્ત સ્વાહા
શક્વરી સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દત્તેતિ તાભિરભિષિઞ્ચતિ પશુભિરેવૈનમેતદભિષિઞ્ચત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ પયો ગૃહ્ણાતિ । જનભૃત સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દત્ત સ્વાહા જનભૃત સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દત્તેતિ તાભિરભિષિઞ્ચતિ પશુભિરેવૈનમેતદભિષિઞ્ચત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ ઘૃતં ગૃહ્ણાતિ । વિશ્વભૃત સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રં મે દત્ત સ્વાહા વિશ્વભૃત સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દત્તેતિ તાભિરભિષિઞ્ચતિ પશૂનામેવૈનમેતદ્રસેનાભિષિઞ્ચત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

અથ મરીચીઃ । અઞ્જલિના સંગૃહ્યાપિસૃજત્યાપઃ સ્વરાજ સ્થ રાષ્ટ્રદા રાષ્ટ્રમમુષ્મૈ દત્તેત્યેતા વા આપઃ સ્વરાજો યન્મરીચયસ્તા યત્સ્યન્દન્ત ઇવાન્યોઽન્યસ્યા એવૈતચ્છ્રિયા અતિષ્ઠમાના ઉત્તરાધરા ઇવ ભવન્ત્યો યન્તિ સ્વારાજ્યમેવાસ્મિન્નેતદ્દધાત્યેતા વા એકા આપસ્તા એવૈતત્સમ્ભરતિ -

તા વા એતાઃ । સપ્તદશાપઃ સમ્ભરતિ સપ્તદશો વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞસ્તસ્માત્સપ્તદશાપઃ સમ્ભરતિ -

ષોડશ તા આપો યા અભિજુહોતિ । ષોડશાહુતીર્જુહોતિ તા દ્વાત્રિંશદ્દ્વયીષુ ન જુહોતિ
સારસ્વતીષુ ચ મરીચિષુ ચ તાશ્ચતુસ્ત્રિંશત્ત્રયસ્ત્રિંશદ્વૈ દેવાઃ પ્રજાપતિશ્ચતુસ્ત્રિંશસ્તદેનં પ્રજાપતિં કરોતિ -

અથ યદ્ધુત્વાહુત્વા ગૃહ્ણાતિ । વજ્રો વા આજ્યં વજ્રેણૈવૈતદાજ્યેન સ્પૃત્વાસ્પૃત્વા સ્વીકૃત્ય ગૃહ્ણાતિ -

અથ યત્સારસ્વતીષુ ન જુહોતિ । વાગ્વૈ સરસ્વતી વજ્ર આજ્યં નેદ્વજ્રેણાજ્યેન વાચં હિનસાનીતિ તસ્માત્સારસ્વતીષુ ન જુહોતિ -

અથ યન્મરીચિષુ ન જુહોતિ । નેદનદ્ધે વૈ તામાહુતિં જુહવાનીતિ તસ્માન્મરીચિષુ ન જુહોતિ -

તાઃ સાર્ધમૌદુમ્બરે પાત્રે સમવનયતિ । મધુમતીર્મધુમતીભિઃ પૃચ્યન્તામિતિ રસવતી રસવતીભિઃ પૃચ્યન્તામિત્યેવૈતદાહ મહિ ક્ષત્રં ક્ષત્રિયાય વન્વાના ઇતિ તત્પરોઽક્ષં યજમાનાયાશિષમાશાસ્તે યદાહ મહિ ક્ષત્રં ક્ષત્રિયાય વન્વાના ઇતિ -

તા અગ્રેણ મૈત્રાવરુણસ્ય ધિષ્ણ્યં સાદયતિ । અનાધૃષ્ટાઃ સીદત સહૌજસ ઇત્યનાધૃષ્ટાઃ સીદત રક્ષોભિરિત્યેવૈતદાહ સહૌજસ ઇતિ સવીર્યા ઇત્યેવૈતદાહ મહિ ક્ષત્રં ક્ષત્રિયાય દધતીરિતિ તત્પ્રત્યક્ષં ક્ષત્રં યજમાનાયાશિષમાશાસ્તે યદાહ મહિ ક્ષત્રં ક્ષત્રિયાય દધતીરિતિ -