શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 5.2.1

૫.૨.૧ યૂપારોહણમ્
અથ સ્રુવં ચાજ્યવિલાપનીં ચાદાય । આહવનીયમભ્યૈતિ સ એતા દ્વાદશાપ્તીર્જુહોતિ વા વાચયતિ વા યદિ જુહોતિ યદિ વાચયતિ સમાન એવ બન્ધુઃ -

સ જુહોતિ । આપયે સ્વાહા સ્વાપયે સ્વાહાઽપિજાયં સ્વાહા ક્રતવે સ્વાહા વસવે સ્વાહાઽહર્પતયે સ્વાહાઽહ્ને મુગ્ધાય સ્વાહા મુગ્ધાય વૈનંશિનાય સ્વાહા વિનંશિન આન્ત્યાયનાય સ્વાહાન્ત્યાય ભૌવનાય સ્વાહા ભુવનસ્ય પતયે સ્વાહાધિપતયે સ્વાહેત્યેતા દ્વાદશાપ્તીર્જુહોતિ દ્વાદશ વૈ માસાઃ સંવત્સરસ્ય સંવત્સરઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞસ્તદ્યૈવાસ્યાપ્તિર્યા સમ્પત્તામેવૈતદુજ્જયતિ તામાત્મન્કુરુતે -

અથ ષટ્કૢપ્તીઃ । જુહોતિ વા વાચયતિ વા યદિ જુહોતિ યદિ વાચયતિ સમાન એવ બન્ધુઃ -

સ વાચયતિ । આયુર્યજ્ઞેન કલ્પતાં પ્રાણો યજ્ઞેન કલ્પતાં ચક્ષુર્યજ્ઞેન કલ્પતાં શ્રોત્રં યજ્ઞેન કલ્પતાં પૃષ્ઠં યજ્ઞેન કલ્પતાં યજ્ઞો યજ્ઞેન કલ્પતામિત્યેતાઃ ષટ્કૢપ્તીર્વાચયતિ ષડ્વા ઋતવઃ સંવત્સરસ્ય સંવત્સરઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞસ્તદ્યૈવાસ્ય કૢપ્તિર્યા સમ્પત્તામેવૈતદુજ્જયતિ તામાત્મન્કુરુતે -

અષ્ટાશ્રિર્યૂપો ભવતિ । અષ્ટાક્ષરા વૈ ગાયત્રી ગાયત્રમગ્નેશ્છન્દો દેવલોકમેવૈતેનોજ્જયતિ સપ્તદશભિર્વાસોભિર્યૂપો વેષ્ટિતો વા વિગ્રથિતો વા ભવતિ સપ્તદશો વૈ પ્રજાપતિસ્તત્પ્રજાપતિમુજ્જયતિ -

ગૌધૂમં ચષાલં ભવતિ । પુરુષો વૈ પ્રજાપતેર્નેદિષ્ઠં સોઽયમત્વગેતે વૈ પુરુષસ્યૌષધીનાં નેદિષ્ઠતમાં યદ્ગોધૂમાસ્તેષાં ન ત્વગસ્તિ મનુષ્યલોકમેવૈતેનોજ્જયતિ -

ગર્તન્વાન્યૂપોઽતીક્ષ્ણાગ્રો ભવતિ । પિતૃદેવત્યો વૈ ગર્તઃ પિતૃલોકમેવૈતેનોજ્જયતિ। સપ્તદશારત્નિર્ભવતિ સપ્તદશો વૈ પ્રજાપતિસ્તત્પ્રજાપતિમુજ્જયતિ -

અથ નેષ્ટા પત્નીમુદાનેષ્યન્ । કૌશં વાસઃ પરિધાપયતિ કૌશં વા ચણ્ડાતકમન્તરં દીક્ષિતવસનાજ્જઘનાર્ધો વા એષ યજ્ઞસ્ય યત્પત્ની તામેતત્પ્રાચીં યજ્ઞં પ્રસાદયિષ્યન્ભવત્યસ્તિ વૈ પત્ન્યા અમેધ્યં યદવાચીનં નાભેર્મેધ્યા વૈ દર્ભાસ્તદ્યદેવાસ્યા અમેધ્યં તદેવાસ્યા એતદ્દર્ભૈર્મેધ્યં કૃત્વાથૈનાં પ્રાચીં યજ્ઞં પ્રસાદયતિ તસ્માન્નેષ્ટા પત્નીમુદાનેસ્યન્કૌશં વાસઃ પરિધાપયતિ કૌશં વા ચણ્ડાતકમન્તરં દીક્ષિતવસનાત્ -

અથ નિશ્રયણીં નિશ્રયતિ । સ દક્ષિણત ઉદઙ્ રોહેદુત્તરતો વા દક્ષિણા દક્ષિણતસ્ત્વેવોદઙ્રોહેત્તથા હ્યુદગ્ભવતિ -

સ રોક્ષ્યઞ્જાયામામન્ત્રયતે । જાય એહિ સ્વો રોહાવેતિ રોહાવેત્યાહ જાયા તદ્યજ્જાયામામન્ત્રયતેઽર્ધો હ વા એષ આત્મનો યજ્જાયા તસ્માદ્યાવજ્જાયાં ન વિન્દતે નૈવ તાવત્પ્રજાયતેઽસર્વો હિ તાવદ્ભવત્યથ યદૈવ જાયાં વિન્દતેઽથ પ્રજાયતે તર્હિ હિ સર્વો ભવતિ સર્વ એતાં ગતિં ગચ્છાનીતિ તસ્માજ્જાયામામન્ત્રયતે -

સ રોહતિ । પ્રજાપતેઃ પ્રજા અભૂમેતિ પ્રજાપતેર્હ્યેષ પ્રજા ભવતિ યો વાજપેયેન યજતે -

અથ ગોધૂમાનુપસ્પૃશતિ । સ્વર્દેવા અગન્મેતિ સ્વર્હ્યેષ ગચ્છતિ યો વાજપેયેન યજતે -

તદ્યદ્ગોધૂમાનુપસ્પૃશતિ । અન્નં વૈ ગોધૂમા અન્નં વા એષ ઉજ્જયતિ યો વાજપેયેન યજતેઽન્નપેયં હ વૈ નામૈતદ્યદ્વાજપેયં તદ્યદેવૈતદન્નમુદજૈષીત્તેનૈવૈતદેતાં ગતિં ગત્વા સંસ્પૃશતે તદાત્મન્કુરુતે તસ્માદ્ગોધૂમાનુપસ્પૃશતિ -

અથ શીર્ષ્ણા યૂપમત્યુજ્જિહીતે । અમૃતા અભૂમેતિ દેવલોકમેવૈતેનોજ્જયતિ -

અથ દિશોઽનુવીક્ષમાણો જપતિ । અસ્મે વો અસ્ત્વિન્દ્રિયમસ્મે નૃમ્ણમુત ક્રતુરસ્મેવર્ચાંસિ સન્તુ વ ઇતિ સર્વં વા એષ ઇદમુજ્જયતિ યો વાજપેયેન યજતે પ્રજાપતિં હ્યુજ્જયતિ સર્વમુ હ્યેવેદં પ્રજાપતિઃ સોઽસ્ય સર્વસ્ય યશ ઇન્દ્રિયં વીર્યં સંવૃજ્ય તદાત્મન્ધત્તે તદાત્મન્કુરુતે તસ્માદ્દિશોઽનુવીક્ષમાણો જપતિ-

અથૈનમૂષપુટૈરનૂદસ્યન્તિ । પશવો વા ઊષા અન્નં વૈ પશવોઽન્નં વા એષ ઉજ્જયતિ યો વાજપેયેન યજતેઽન્નપેયં હ વૈ નામૈતદ્યદ્વાજપેયં તદ્યદેવૈતદન્નમુદજૈષીત્તેનૈવૈતદેતાં ગતિં ગત્વા સંસ્પૃશતે તદાત્મન્કુરુતે તસ્માદેનમૂષપુટૈરનૂદસ્યન્તિ -

આશ્વત્થેષુ પલાશેષૂપનદ્ધા ભવન્તિ । સ યદેવાદોઽશ્વત્થે તિષ્ઠત ઇન્દ્રો મરુત ઉપામન્ત્રયત તસ્માદાશ્વત્થેષુ પલાશેષૂપનદ્ધા ભવન્તિ વિશોઽનૂદસ્યન્તિ વિશો વૈ મરુતોઽન્નં વિશસ્તસ્માદ્વિશોઽનૂદસ્યન્તિ સપ્તદશ ભવન્તિ સપ્તદશો વૈ પ્રજાપતિસ્તત્પ્રજાપતિમુજ્જયતિ -

અથેમામુપાવેક્ષમાણો જપતિ । નમો માત્રે પૃથિવ્યૈ નમો માત્રે પૃથિવ્યા ઇતિ બૃહસ્પતેર્હ વા અભિષિષિચાનાત્પૃથિવી બિભયાંચકાર મહદ્વા અયમભૂદ્યોઽભ્યષેચિ યદ્વૈ માયં નાવદૃણીયાદિતિ બૃહસ્પતિર્હ પૃથિવ્યૈ બિભયાંચકાર યદ્વૈ મેયં નાવધૂન્વીતેતિ તદનયૈવૈતન્મિત્રધેયમકુરુત ન હિ માતા પુત્રં હિનસ્તિ ન પુત્રો માતરમ્ -

બૃહસ્પતિસવો વા એષ યદ્વાજપેયમ્ । પૃથિવ્યુ હૈતસ્માદ્બિભેતિ મહદ્વા અયમભૂદ્યોઽભ્યષેચિ યદ્વૈ માયં નાવદૃણીયાદિત્યેષ ઉ હાસ્યૈ બિભેતિ યદ્વૈ મેયં નાવધૂન્વીતેતિ તદનયૈવૈતન્મિત્રધેયં કુરુતે ન હિ માતા પુત્રં હિનસ્તિ ન પુત્રો માતરમ્ -

અથ હિરણ્યમભ્યવરોહતિ । અમૃતમાયુર્હિરણ્યં તદમૃત આયુષિ પ્રતિતિષ્ઠતિ -

અથાજર્ષભસ્યાજિનમુપસ્તૃણાતિ । તદુપરિષ્ટાદ્રુક્મં નિદધાતિ તમભ્યવરોહતીમાં વૈવ -

અથાસ્મા આસન્દીમાહરન્તિ । ઉપરિસદ્યં વા એષ જયતિ યો જયત્યન્તરિક્ષસદ્યં તદેનમુપર્યાસીનમધસ્તાદિમાઃ પ્રજા ઉપાસતે તસ્માદસ્મા આસન્દીમાહરન્તિ -

ઔદુમ્બરી ભવતિ । અન્નં વા ઊર્ગુદુમ્બર ઊર્જોઽન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ તસ્માદૌદુમ્બરી ભવતિ તામગ્રેણ હવિર્ધાને જઘનેનાહવનીયં નિદધાતિ -

અથાજર્ષભસ્યાજિનમાસ્તૃણાતિ । પ્રજાપતિર્વા એષ યદજર્ષભ એતા વૈ પ્રજાપતેઃ પ્રત્યક્ષતમાં યદજાસ્તસ્માદેતાસ્ત્રિઃ સંવત્સરસ્ય વિજાયમાના દ્વૌ ત્રીનિતિ જનયન્તિ તત્પ્રજાપતિમેવૈતત્કરોતિ તસ્માદજર્ષભસ્યાજિનમાસ્તૃણાતિ -

સ આસ્તૃણાતિ । ઇયં તે રાડિતિ રાજ્યમેવાસ્મિન્નેતદ્દધાત્યથૈનમાસાદયતિ યન્તાસિ યમન ઇતિ યન્તારમેવૈનમેતદ્યમનમાસાં પ્રજાનાં કરોતિ ધ્રુવોઽસિ ધરુણ ઇતિ ધ્રુવમેવૈનમેતદ્ધરુણમસ્મિંલોકે કરોતિ કૃષ્યૈ ત્વા ક્ષેમાય ત્વા રય્યૈ ત્વા પોષાય ત્વેતિ સાધવે ત્વેત્યેવૈતદાહ -