શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 5.1.4

૫.૧.૪ માધ્યન્દિનેસવને કર્તવ્યે પ્રયોગઃ
તં વૈ માધ્યન્દિને સવનેઽભિષિઞ્ચતિ । માધ્યન્દિને સવન આજિં ધાવન્ત્યેષ વૈ પ્રજાપતિર્ય એષ યજ્ઞસ્તાયતે યસ્માદિમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાતા એતમ્વેવાપ્યેતર્હ્યનુ પ્રજાયન્તે તન્મધ્યત એવૈતત્પ્રજાપતિમુજ્જયતિ -

અગૃહીતે માહેન્દ્રે । એષ વા ઇન્દ્રસ્ય નિષ્કેવલ્યો ગ્રહો યન્માહેન્દ્રોઽપ્યસ્યૈતન્નિષ્કેવલ્યમેવ સ્તોત્રં નિષ્કેવલ્યં શસ્ત્રમિન્દ્રો વૈ યજમાનસ્તદેનં સ્વ એવાયતનેઽભિષિઞ્ચતિ તસ્માદગૃહીતે માહેન્દ્રે -

અથ રથમુપાવહરતિ । ઇન્દ્રસ્ય વજ્રોઽસીતિ વજ્રો વૈ રથ ઇન્દ્રો વૈ યજમાનસ્તસ્માદાહેન્દ્રસ્ય વજ્રોઽસીતિ વાજસા ઇતિ વાજસા હિ રથસ્ત્વયાઽયં વાજં સેદિત્યન્નં વૈ વાજસ્ત્વયાઽયમન્નમુજ્જયત્વિત્યેવૈતદાહ -

તં ધૂર્ગૃહીતમન્તર્વેદ્યભ્યવવર્તયતિ । વાજસ્ય નુ પ્રસવે માતરમ્મહીમિત્યન્નં વૈ વાજોઽન્નસ્ય નુ પ્રસવે માતરં મહીમિત્યેવૈતદાહાદિતિં નામ વચસા કરામહા ઇતીયં વૈ પૃથિવ્યદિતિસ્તસ્માદાહાદિતિં નામ વચસા કરામહ ઇતિ યસ્યામિદં વિશ્વં ભુવનમાવિવેશેત્યસ્યાં હીદં સર્વં ભુવનમાવિષ્ટં તસ્યાં નો દેવઃ સવિતા ધર્મ સાવિષદિતિ તસ્યાં નો દેવઃ સવિતા યજમાનં સુવતામિત્યેવૈતદાહ -

અથાશ્વાનદ્ભિરભ્યુક્ષતિ । સ્નપનાયાભ્યવનીયમાનાન્ત્સ્નપિતાન્વોદાનીતાનદ્ભ્યો હ વા અગ્રેઽશ્વઃ સમ્બભૂવ સોઽદ્ભ્યઃ સમ્ભવન્ન સર્વઃ સમભવદસર્વો હિ વૈ સમભવત્તસ્માન્ન સર્વૈઃ પદ્ભિઃ પ્રતિતિષ્ઠત્યેકૈકમેવ પાદમુદચ્ય તિષ્ઠતિ તદ્યદેવાસ્યાત્રાપ્સ્વહીયત તેનૈવૈનમેતત્સમર્ધયતિ કૃત્સ્નં કરોતિ તસ્માદશ્વાનદ્ભિરભ્યુક્ષતિ સ્નપનાયાભ્યવનીયમાનાન્ત્સ્નપિતાન્વોદાનીતાન્ -

સોઽભ્યુક્ષતિ । અપ્સ્વન્તરમૃતમપ્સુ ભેષજમપામુત પ્રશસ્તિષ્વશ્વા ભવત વાજિન ઇત્યનેનાપિ દેવીરાપો યો વ ઊર્મિઃ પ્રતૂર્તિઃ કકુન્માન્વાજસાસ્તેનાયં વાજં સેદિત્યન્નં વૈ વાજસ્તેનાયમન્નમુજ્જયત્વિત્યેવૈતદાહ -

અથ રથં યુનક્તિ । સ દક્ષિણાયુગ્યમેવાગ્રે યુનક્તિ સવ્યાયુગ્યં વા અગ્રે માનુષેઽથૈવં દેવત્રા -

સ યુનક્તિ । વાતો વા મનો વેતિ ન વૈ વાતાત્કિં ચનાશીયોઽસ્તિ ન મનસઃ કિં ચનાશીયોઽસ્તિ તસ્માદાહ વાતો વા મનો વેતિ ગન્ધર્વાઃ સપ્તવિંશતિસ્તેઽગ્રેઽશ્વમયુઞ્જન્નિતિ ગન્ધર્વા હ વા અગ્રેઽશ્વં યુયુજુસ્તદ્યેઽગ્રેઽશ્વમયુઞ્જંસ્તે ત્વા યુઞ્જન્ત્વિત્યેવૈતદાહ તે અસ્મિન્જવમાદધુરિતિ તદ્યેઽસ્મિન્જવમાદધુસ્તે ત્વયિ જવમાદધત્વિત્યેવૈતદાહ -

અથ સવ્યાયુગ્યં યુનક્તિ । વાતરંહા ભવ વાજિન્યુજ્યમાન ઇતિ વાતજવો ભવ વાજિન્યુજ્યમાન ઇત્યેવૈતદાહેન્દ્રસ્યેવ દક્ષિણઃ શ્રિયૈધીતિ યથેન્દ્રસ્ય દક્ષિણઃ શ્રિયૈવં યજમાનસ્ય શ્રિયૈધીત્યેવૈતદાહ યુઞ્જન્તુ ત્વા મરુતો વિશ્વવેદસ ઇતિ યુઞ્જન્તુ ત્વા દેવા ઇત્યેવૈતદાહા તે ત્વષ્ટા પત્સુ જવં દધાત્વિતિ નાત્ર તિરોહિતમિવાસ્ત્યથ દક્ષિણાપ્રષ્ટિં યુનક્તિ સવ્યાપ્રષ્ટિં વા અગ્રે માનુષેઽથૈવં દેવત્રા -

સ યુનક્તિ । જવો યસ્તે વાજિન્નિહિતો ગુહા યઃ શ્યેને પરીત્તો અચરચ્ચ વાત ઇતિ જવો યસ્તે વાજિન્નપ્યન્યત્રાપનિહિતસ્તેન ન ઇમં યજ્ઞં પ્રજાપતિમુજ્જયેત્યેવૈતદાહ તેન નો વાજિન્બલવાન્બલેન વાજજિચ્ચ ભવ સમને ચ પારયિષ્ણુરિત્યન્નં વૈ વાજોઽન્નજિચ્ચ ન એધ્યસ્મિંશ્ચ નો યજ્ઞે દેવસમન ઇમં યજ્ઞં પ્રજાપતિમુજ્જયેત્યેવૈતદાહ -

તે વા એત એવ ત્રયો યુક્તા ભવન્તિ । ત્રિવૃદ્ધિ દેવાનાં તદ્ધિ દેવત્રાઽધિપ્રષ્ટિયુગ એવ ચતુર્થોઽન્વેતિ માનુષા હિ સ તં યત્ર દાસ્યન્ભવતિ તચ્ચતુર્થમુપયુજ્ય દદાતિ તસ્માદપીતરસ્મિન્યજ્ઞ એત એવ ત્રયો યુક્તા ભવન્તિ ત્રિવૃદ્ધિ દેવાનાં તદ્ધિ દેવત્રાઽધિપ્રષ્ટિયુગ એવ ચતુર્થોઽન્વેતિ માનુષો હિ સ તં યત્ર દાસ્યન્ભવતિ તચ્ચતુર્થમુપયુજ્ય દદાતિ -

અથ બાર્હસ્પત્યં ચરું નૈવારં સપ્તદશશરાવં નિર્વપતિ અન્નં વા એષ ઉજ્જયતિ યો વાજપેયેન યજતેઽન્નપેયં હ વૈ નામૈતદ્યદ્વાજપેયં તદ્યદેવૈતદન્નમુદજૈષીત્તદેવાસ્મા એતત્કરોતિ -

અથ યદ્બાર્હસ્પત્યો ભવતિ । બૃહસ્પતિર્હ્યેતમગ્ર ઉદજયત્તસ્માદ્બાર્હસ્પત્યો ભવતિ -

અથ યન્નૈવારો ભવતિ । બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિરેતે વૈ બ્રહ્મણા પચ્યન્તે યન્નીવારાસ્તસ્માન્નૈવારો ભવતિ સપ્તદશશરાવો ભવતિ સપ્તદશો વૈ પ્રજાપતિસ્તત્પ્રજાપતિમુજ્જયતિ -

તમશ્વાનવઘ્રાપયતિ । વાજિન ઇતિ વાજિનો હ્યશ્વાસ્તસ્માદાહ વાજિન ઇતિ વાજજિત ઇત્યન્નં વૈ વાજોઽન્નજિત ઇત્યેવૈતદાહ વાજં સરિષ્યન્ત ઇત્યાજિં હિ સરિષ્યન્તો ભવન્તિ બૃહસ્પતેર્ભાગમવજિઘ્રતેતિ બૃહસ્પતેર્હ્યેષ ભાગો ભવતિ તસ્માદાહ બૃહસ્પતેર્ભાગમવજિઘ્રતેતિ તદ્યદશ્વાનવઘ્રાપયતીમમુજ્જયાનીતિ તસ્માદ્વા અશ્વાનવઘ્રાપયતિ -