શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 4.5.5

એષ વૈ પ્રજાપતિઃ । ય એષ યજ્ઞસ્તાયતે યસ્માદિમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાતા એતમ્વેવાપ્યેતર્હ્યનુ પ્રજાયન્તે -

ઉપાંશુપાત્રમેવાન્વજાઃ પ્રજાયન્તે । તદ્વૈ તત્પુનર્યજ્ઞે પ્રયુજ્યતે તસ્માદિમાઃ પ્રજાઃ પુનરભ્યાવર્તં પ્રજાયન્તે -

અન્તર્યામપાત્રમેવાન્વવયઃ પ્રજાયન્તે । તદ્વૈ તત્પુનર્યજ્ઞે પ્રયુજ્યતે તસ્માદિમાઃ પ્રજાઃ પુનરભ્યાવર્તં પ્રજાયન્તે -

અથ યદેતયોરુભયોઃ । સહ સતોરુપાંશુ પૂર્વં જુહોતિ તસ્માદુ સહ સતોઽજાવિકસ્યોભયસ્યૈવાજાઃ પૂર્વા યન્ત્યનૂચ્યોઽવયઃ -

અથ યદુપાંશું હુત્વા । ઊર્ધ્વમુન્માર્ષ્ટિ તસ્માદિમા અજા અરાડીતરા આક્રમમાણા ઇવ યન્તિ -

અથ યદન્તર્યામં હુત્વા । અવાઞ્ચમવમાર્ષ્ટિ તસ્માદિમા અવયોઽવાચીનશીર્ષ્ણ્યઃ ખનન્ત્ય ઇવ યન્ત્યેતા વૈ પ્રજાપતેઃ પ્રત્યક્ષતમાં યદજાવયસ્તસ્માદેતાસ્ત્રિઃ સંવત્સરસ્ય વિજાયમાના દ્વૌ ત્રીનિતિ જનયન્તિ -

શુક્રપાત્રમેવાનુ મનુષ્યાઃ પ્રજાયન્તે । તદ્વૈ તત્પુનર્યજ્ઞે પ્રયુજ્યતે તસ્માદિમાઃ પ્રજાઃ પુનરભ્યાવર્તં પ્રજાયન્ત એષ વૈ શુક્રો ય એષ તપત્યેષ ઉ એવેન્દ્રઃ પુરુષો વૈ પશૂનામૈન્દ્રસ્તસ્માત્પશૂનામીષ્ટે -

ઋતુપાત્રમેવાન્વેકશફં પ્રજાયતે । તદ્વૈ તત્પુનર્યજ્ઞે પ્રયુજ્યતે તસ્માદિમાઃ પ્રજાઃ પુનરભ્યાવર્તં પ્રજાયન્ત ઇતીવ વા ઋતુપાત્રમિતીવૈકશફસ્ય શિર આગ્રયણપાત્રમુક્થ્યપાત્રમાદિત્યપાત્રમેતાન્યેવાનુ ગાવઃ પ્રજાયન્તે તાનિ વૈ તાનિ પુનર્યજ્ઞે પ્રયુજ્યન્તે તસ્માદિમાઃ પ્રજાઃ પુનરભ્યાવર્તં પ્રજાયન્તે -

અથ યદજાઃ । કનિષ્ઠાનિ પાત્રાણ્યનુ પ્રજાયન્તે તસ્માદેતાસ્ત્રિઃ સંવત્સરસ્ય વિજાયમાના દ્વૌ ત્રીનિતિ જનયન્ત્યઃ કનિષ્ઠાઃ કનિષ્ઠાનિ હિ પાત્રાણ્યનુ પ્રજાયન્તે -

અથ યદ્ગાવઃ । ભૂયિષ્ઠાનિ પાત્રાણ્યનુ પ્રજાયન્તે તસ્માદેતાઃ સકૃત્સંવત્સરસ્ય વિજાયમાના એકૈકં જનયન્ત્યો ભૂયિષ્ઠા ભૂયિષ્ઠાનિ હિ પાત્રાણ્યનુ પ્રજાયન્તે -

અથ દ્રોણકલશે । અન્તતો હારિયોજનં ગ્રહં ગૃહ્ણાતિ પ્રજાપતિર્વૈ દ્રોણકલશઃ સ ઇમાઃ પ્રજા ઉપાવર્તતે તા અવતિ તા અભિજિઘ્રત્યેતદ્વા એના ભવતિ યદેનાઃ પ્રજનયતિ -

પઞ્ચ હ ત્વેવ તાનિ પાત્રાણિ । યાનીમાઃ પ્રજા અનુ પ્રજાયન્તે સમાનમુપાંશ્વન્તર્યામયોઃ શુક્રપાત્રમૃતુપાત્રમાગ્રયણપાત્રમુક્થ્યપાત્રમ્પઞ્ચ વા ઋતવઃ સંવત્સરસ્ય સંવત્સરઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞો યદ્યુ ષડેવર્તવઃ સંવત્સરસ્યેત્યાદિત્યપાત્રમેવૈતેષાં ષષ્ઠમ્ -

એકં હ ત્વેવ તત્પાત્રમ્ । યદિમાઃ પ્રજા અનુ પ્રજાયન્ત ઉપાંશુપાત્રમેવ પ્રાણો હ્યુપાંશુઃ પ્રાણો હિ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિં હ્યેવેદં સર્વમનુ -