શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 4.3.5

૪.૩.૫ અથ તૃતીયસવનગ્રહાઃ
આદિત્યગ્રહઃ
ત્રયા વૈ દેવાઃ । વસવો રુદ્રા આદિત્યાસ્તેષાં વિભક્તાનિ સવનાનિ વસૂનામેવ પ્રાતઃસવનં રુદ્રાણાં માધ્યન્દિનં સવનમાદિત્યાનાં તૃતીયસવનં તદ્વા અમિશ્રમેવ વસૂનાં પ્રાતઃસવનમમિશ્રં રુદ્રાણાં માધ્યન્દિનં સવનમ્મિશ્રમાદિત્યાનાં તૃતીયસવનમ્ -

તે હાદિત્યા ઊચુઃ । યથેદમમિશ્રં વસૂનાં પ્રાતઃસવનમમિશ્રં રુદ્રાણામ્માધ્યન્દિનં સવનમેવં ન ઇમં પુરા મિશ્રાદ્ગ્રહં જુહુથેતિ તથેતિ દેવા અબ્રુવંસ્તે સંસ્થિત એવ માધ્યન્દિને સવને પુરા તૃતીયસવનાદેતમજુહવુઃ સ એષોઽપ્યેતર્હિ તથૈવ ગ્રહો હૂયતે સંસ્થિત એવ માધ્યન્દિને સવને પુરાતૃતીયસવનાત્ -

તે હાદિત્યા ઊચુઃ । નેવ વા ઇતરસ્મિન્ત્સવને સ્મો નેવેતરસ્મિન્યદ્વૈ નો રક્ષાંસિ ન
હિંસ્યુરિતિ -

તે હ દ્વિદેવત્યાનૂચુઃ । રક્ષોભ્યો વૈ બિભીમો હન્ત યુષ્માન્પ્રવિશામેતિ -

તે હ દ્વિદેવત્યા ઊચુઃ । કિમસ્માકં તતઃ સ્યાદિત્યસ્માભિરનુવષટ્કૃતા ભવિષ્યથેત્યુ હાદિત્યા ઊચુસ્તથેતિ તે દ્વિદેવત્યાન્પ્રાવિશન્ -

સ યત્ર પ્રાતઃસવને । દ્વિદેવત્યૈઃ પ્રચરતિ તત્પ્રતિપ્રસ્થાતાદિત્યપાત્રેણ દ્રોણકલશાત્પ્રતિનિગૃહ્ણીત ઉપયામગૃહીતોઽસીત્યેતાવતાધ્વર્યુરેવાશ્રાવયત્યધ્વર્યોરનુ હોમં જુહોતિ પ્રતિપ્રસ્થાતાદિત્યેભ્યસ્ત્વેતિ સંસ્રવમવનયત્યેતાવતૈવમેવ સર્વેષુ -

તદ્યત્પ્રતિપ્રસ્થાતા પ્રતિનિગૃહ્ણીતે । દ્વિદેવત્યાન્વૈ પ્રાવિશન્નસ્માભિરનુવષટ્કૃતા ભવિષ્યથેત્યુ હાદિત્યા ઊચુર્યાં વા અમૂં દ્વિતીયામાહુતિં જુહોતિ સ્વિષ્ટકૃતે વૈ તાં જુહોતિ સ્વિષ્ટકૃતો વા એતેઽનુવષટ્ક્રિયન્તે તથો હાસ્યૈતેઽનુવષટ્કૃતા ઇષ્ટસ્વિષ્ટકૃતો
ભવન્ત્યુત્તરાર્ધે જુહોત્યેષા હ્યેતસ્ય દેવસ્ય દિક્તસ્માદુત્તરાર્ધે જુહોતિ -

યદ્વેવ પ્રતિપ્રસ્થાતા પ્રતિનિગૃહ્ણીતે । દ્વિદેવત્યાન્વૈ પ્રાવિશન્ત્સ યાનેવ પ્રાવિશંસ્તેભ્ય એવૈતન્નિર્મિમીતેઽથાપિદધાતિ રક્ષોભ્યો હ્યબિભયુર્વિષ્ણઽઉરુગાયૈષ તે સોમસ્તં રક્ષસ્વ મા ત્વા દભન્નિતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુસ્તદ્યજ્ઞાયૈવૈતત્પરિદદાતિ ગુપ્ત્યા અથાહ સંસ્થિત એવ માધ્યન્દિને સવને પુરા તૃતીયસવનાદેહિ યજમાનેતિ -

સમ્પ્રપદ્યન્તે । અધ્વર્યુશ્ચ યજમાનશ્ચાગ્નીધ્રશ્ચ પ્રતિપ્રસ્થાતા ચોન્નેતાથ યોઽન્યઃ પરિચરો ભવત્યુભે દ્વારે અપિદધતિ રક્ષોભ્યો હ્યબિભયુરથાધ્વર્યુરાદિત્યસ્થાલીં ચાદિત્યપાત્રં ચાદત્તે સ ઉપર્યુપરિ પૂતભૃતં વિગૃહ્ણાતિ નેદ્વ્યવશ્ચોતદિતિ -

અથ ગૃહ્ણાતિ । કદા ચન સ્તરીરસિ નેન્દ્ર સશ્ચસિ દાશુષે ઉપોપેન્નુ મઘવન્ભૂય ઇન્નુ તે દાનં દેવસ્ય પૃચ્યત આદિત્યેભ્યસ્ત્વેતિ -

તં વૈ નોપયામેન ગૃહ્ણીયાત્ । અગ્રે હ્યેવૈષ ઉપયામેન ગૃહીતો ભવત્યજામિતાયૈ જામિ હ કુર્યાદ્યદેનમત્રાપ્યુપયામેન ગૃહ્ણીયાત્ -

અથાપગૃહ્ય પુનરાનયતિ । કદા ચન પ્રયુચ્છસ્યુભે નિપાસિ જન્મની તુરીયાદિત્યસવનં ત ઇન્દ્રિયમાતસ્થાવમૃતં દિવ્યાદિત્યેભ્યસ્ત્વેતિ -

અથ દધિ ગૃહ્ણાતિ । આદિત્યાનાં વૈ તૃતીયસવનમાદિત્યાન્વા અનુ પશવસ્તત્પશુષ્વેવૈતત્પયો દધાતિ તદિદં પશુષુ પયો હિતં મધ્યત ઇવ ગૃહ્ણીયાદિત્યાહુર્મધ્યત ઇવ હીદં પશૂનાં પય ઇતિ પશ્ચાદિવ ત્વેવ ગૃહ્ણીયાત્પશ્ચાદિવ હીદં પશૂનાં પયઃ -

યદ્વેવ દધિ ગૃહ્ણાતિ । હુતોચ્છિષ્ટા વા એતે સંસ્રવા ભવન્તિ નાલમાહુત્યૈ તાનેવૈતત્પુનરાપ્યાયયતિ તથાલમાહુત્યૈ ભવન્તિ તસ્માદ્દધિ ગૃહ્ણાતિ -

સ ગૃહ્ણાતિ । યજ્ઞો દેવાનાં પ્રત્યેતિ સુમ્નમાદિત્યાસો ભવતા મૃડયન્તઃ આ વોઽર્વાચી
સુમતિર્વવૃત્યાદંહોશ્ચિદ્યા વરિવોવિત્તરાસદાદિત્યેભ્યસ્ત્વેતિ -

તમુપાંશુસવનેન મેક્ષયતિ । વિવસ્વાન્વા એષ આદિત્યો નિદાનેન યદુપાંશુસવન આદિત્યગ્રહો વા એષ ભવતિ તદેનં સ્વ એવ ભાગે પ્રીણાતિ -

તં ન દશાભિર્ન પવિત્રેણોપસ્પૃશતિ એતે વૈ શુક્રવતી રસવતી સવને યત્પ્રાતઃસવનં ચ માધ્યન્દિનં ચ સવનમથૈતન્નિર્ધીતશુક્રં યત્તૃતીયસવનં સ યન્ન દશાભિર્ન પવિત્રેણોપસ્પૃશતિ તેનો હાસ્યૈતચ્છુક્રવદ્રસવત્તૃતીયસવનં ભવતિ તસ્માન્ન દશાભિર્ન પવિત્રેણોપસ્પૃશતિ -

સ મેક્ષયતિ । વિવસ્વન્નાદિત્યૈષ તે સોમપીથસ્તસ્મિન્મત્સ્વેત્યથોન્નેત્ર ઉપાંશુસવનં પ્રયચ્છત્યથાહોન્નેતારમાસૃજ ગ્રાવ્ણ ઇતિ તાનાધવનીયે વા સૃજતિ ચમસે વા -

રાજાનમુન્નીય । આદિત્યાનાં વૈ તૃતીયસવનમાદિત્યાન્વા અનુ ગ્રાવાણસ્તદેનાન્ત્સ્વ એવ
ભાગે પ્રીણાત્યપોર્ણુવન્તિ દ્વારે -

અથાપિધાયોપનિષ્ક્રામતિ । રક્ષોભ્યો હ્યબિભયુરથાહાદિત્યેભ્યોઽનુબ્રૂહીત્યત્ર સમ્પશ્યેદ્યદિ કામયેતાશ્રાવ્ય ત્વેવ સમ્પશ્યેદાદિત્યેભ્યઃ પ્રેષ્ય પ્રિયેભ્યઃ પ્રિયધામભ્યઃ પ્રિયવ્રતેભ્યો મહસ્વસરસ્ય પતિભ્ય ઉરોરન્તરિક્ષસ્યાધ્યક્ષેભ્ય ઇતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ નાનુવષટ્કરોતિ નેત્પશૂનગ્નૌ પ્રવૃણજાનીતિ પ્રયચ્છતિ પ્રતિપ્રસ્થાત્રે સંસ્રવૌ -

અથ પુનઃ પ્રપદ્ય । આગ્રયણમાદત્ત ઉદીચીનદશં પવિત્રં વિતન્વન્તિ પ્રસ્કન્દયત્યધ્વર્યુરાગ્રયણસ્ય પ્રતિપ્રસ્થાતા સમ્પ્રગૃહ્ણાતિ સંસ્રવાવાનયત્યુન્નેતા ચમસેન વોદઞ્ચનેન વા -

તં ચતસૃણાં ધારાણામાગ્રયણં ગૃહ્ણાતિ । આદિત્યાનાં વૈ તૃતીયસવનમાદિત્યાન્વા અનુ
ગાવસ્તસ્માદિદં ગવાં ચતુર્ધાવિહિતં પયસ્તસ્માચ્ચતસૃણાં ધારાણામાગ્રયણં ગૃહ્ણાતિ -

તદ્યત્પ્રતિપ્રસ્થાતા સંસ્રવૌ સમ્પ્રગૃહ્ણાતિ । આદિત્યગ્રહો વા એષ ભવતિ ન વા આદિત્યગ્રહસ્યાનુવષટ્કરોત્યેતસ્માદ્વૈ સાવિત્રં ગ્રહં ગ્રહીષ્યન્ભવતિ તદસ્ય સાવિત્રેણૈવાનુવષટ્કૃતો ભવતિ -

યદ્વેવ પ્રતિપ્રસ્થાતા સંસ્રવૌ સમ્પ્રગૃહ્ણાતિ । પુરા વા એભ્ય એતન્મિશ્રાદ્ગ્રહમહૌષુઃ પુરા તૃતીયસવનાત્તૃતીયસવનાય વા એષ ગ્રહો ગૃહ્યતે તદાદિત્યાસ્તૃતીયસવનમપિયન્તિ તથા ન બહિર્દ્ધા યજ્ઞાદ્ભવન્તિ તસ્માત્પ્રતિપ્રસ્થાતા સંસ્રવૌ સમ્પ્રગૃહ્ણાતિ -